Tình nguyện Mùa Hè xanh: Trải nghiệm thật hay chỉ là hình thức?

Chiến dịch Mùa Hè xanh để lại nhiều kỷ niệm đẹp trong ký ức của Anh Huy.

Với người này, đó là dấu mốc của sự trưởng thành; với người khác, chỉ đơn thuần là một hoạt động cần “hoàn thành”. Sự khác biệt ấy đặt ra một câu hỏi không mới nhưng ngày càng đáng suy ngẫm: tình nguyện mùa Hè là trải nghiệm thực chất, hay mang tính hình thức?

Trưởng thành từ trải nghiệm thật

Với Trần Anh Huy – sinh viên năm 2 Khoa Đô thị học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), đồng thời là Đội phó Đội hình chuyên Ong Sắc Màu – Mùa Hè xanh 2025, câu trả lời nghiêng hẳn về phía những trải nghiệm thực chất.

Sau một mùa Hè tình nguyện, Huy cho biết bản thân đã thay đổi nhiều hơn những gì từng hình dung. “Em thấy mình trưởng thành hơn rất nhiều. Em học được nhiều điều qua mỗi chuyến đi, từ những kỹ năng như nấu ăn bằng bếp củi, quản lý một đội hình, đến những việc rất nhỏ như quan sát, chú ý từng chi tiết. Đó là những điều em nghĩ mình sẽ không bao giờ làm được nếu không tham gia các chiến dịch như Mùa Hè xanh”, Huy chia sẻ.

Những kỹ năng ấy không nằm trong giáo trình chính khóa, nhưng lại là hành trang thiết thực cho cuộc sống và công việc sau này. Việc tự xoay xở trong điều kiện thiếu thốn, phối hợp cùng tập thể, hay rèn luyện sự tỉ mỉ trong từng công việc giúp sinh viên hình thành tính chủ động và tinh thần trách nhiệm – những năng lực khó có thể trau dồi nếu chỉ học trong giảng đường.

Tuy nhiên, từ thực tế tham gia và đảm nhiệm vai trò điều phối, Huy cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế còn tồn tại. Theo nam sinh, không ít bạn trẻ vẫn đến với tình nguyện bằng tâm thế “cho có”. “Nhiều bạn nghĩ đi tình nguyện chủ yếu để vui. Suy nghĩ đó không hẳn sai, nhưng chưa đủ. Việc mình làm cần xuất phát từ sự chân thành, sự tử tế, chứ không chỉ dừng lại ở niềm vui nhất thời”, Huy nói.

Chính sự khác biệt trong cách tiếp cận ấy quyết định một hoạt động trở thành trải nghiệm hay chỉ dừng ở phong trào. Với những người thực sự dấn thân, giá trị nhận lại không nằm ở hình thức hay thành tích, mà đến từ những khoảnh khắc rất đời thường. Huy kể, điều khiến em cảm nhận rõ ý nghĩa của việc mình làm không phải là những công việc lớn, mà là niềm vui giản dị của các em nhỏ tại địa phương.

“Em nhận ra việc mình làm thật sự ý nghĩa khi thấy các em nhỏ cười hồn nhiên, hạnh phúc. Ngay khoảnh khắc đó, em biết mình đã nhận lại được điều gì đó”, Huy nói và chia sẻ, đó là cảm giác được kết nối, được ghi nhận bằng những nụ cười và lời cảm ơn chân thành. Chỉ những điều nhỏ như vậy thôi cũng đủ để em thấy việc mình làm vô cùng ý nghĩa.

Từ những trải nghiệm ấy, cách nhìn của Huy về hoạt động tình nguyện cũng dần thay đổi. Không còn là một trải nghiệm thử sức nhất thời, tình nguyện trở thành một phần trong hành trình trưởng thành, góp phần định hình giá trị sống. “Nếu được chọn lại, em muốn mang đến nhiều hoạt động hơn nữa cho những nơi mình đi qua, để giúp đỡ những người kém may mắn hơn. Có như vậy, em sẽ luôn cảm thấy tuổi trẻ của mình thật sự đáng giá”, Huy bày tỏ.

Nguyễn Thị Ngọc Hân thắp nến tri ân các anh hùng liệt sĩ nhân ngày 27/7.

Từ “đi cho đủ” đến nhận ra giá trị thật

Khác với nhiều sinh viên đến với hoạt động tình nguyện bằng sự chủ động ngay từ đầu, Nguyễn Thị Ngọc Hân - Phó Chủ tịch Hội Sinh viên Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, thừa nhận từng bắt đầu từ một lý do khá phổ biến: hoàn thành tiêu chí.

“Kỷ niệm khiến em nhớ nhất là Chiến dịch Mùa Hè xanh 2024 – cũng là hoạt động phong trào đầu tiên em tham gia. Thời điểm đó, em đăng ký chủ yếu để hoàn thành tiêu chí tình nguyện xét danh hiệu Sinh viên 5 tốt”, Hân chia sẻ.

Động cơ ban đầu có thể chưa xuất phát từ sự dấn thân, nhưng chính những trải nghiệm thực tế đã tạo nên bước chuyển rõ rệt trong nhận thức. Khi trực tiếp tham gia các phần việc tại địa phương – từ hỗ trợ người dân, dọn dẹp vệ sinh môi trường đến tổ chức sinh hoạt hè cho thiếu nhi – nữ sinh dần cảm nhận đầy đủ hơn ý nghĩa của những gì mình đang làm.

“Chỉ khi trực tiếp tham gia, em mới thực sự hiểu hoạt động tình nguyện không chỉ là một tiêu chí cần hoàn thành, mà là cả một quá trình đóng góp và học hỏi”, Hân nói.

Những công việc tưởng chừng giản dị, thậm chí lặp lại, lại trở thành môi trường rèn luyện hiệu quả. Với Hân, điều đọng lại không chỉ là kết quả, mà là quá trình làm việc trong tập thể – nơi mỗi cá nhân phải phối hợp, chia sẻ và chịu trách nhiệm với phần việc của mình. “Làm việc cùng các anh chị và bạn bè trong đội hình giúp em hiểu rõ hơn về tinh thần trách nhiệm, sự phối hợp và vai trò của mỗi cá nhân trong tập thể”, Hân nhấn mạnh.

Trong môi trường ấy, trách nhiệm không còn là khái niệm mang tính lý thuyết, mà trở thành yêu cầu cụ thể, gắn với hiệu quả chung. “Chính những trải nghiệm giản dị nhưng chân thực đã khiến em thay đổi suy nghĩ – từ tham gia vì tiêu chí sang tham gia vì giá trị mà phong trào mang lại”, nữ sinh cho hay.

Sự chuyển biến này không diễn ra trong một sớm một chiều, mà được bồi đắp qua từng hoạt động. Sau Mùa Hè xanh, Hân tiếp tục tham gia chương trình Tiếp sức mùa thi, qua đó có thêm những trải nghiệm mới về sự sẻ chia và đồng hành. “Khi hỗ trợ thí sinh và phụ huynh, em nhận ra rằng những việc mình làm – dù nhỏ – vẫn có thể giúp người khác yên tâm hơn trong những thời điểm quan trọng. Từ đó, em cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của sự sẻ chia và thêm gắn bó với hoạt động của Hội Sinh viên”, Hân cho biết.

Ở vai trò cán bộ Hội, Hân cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tế vẫn còn không ít sinh viên tham gia tình nguyện mang tính hình thức – chủ yếu để đủ điểm rèn luyện hoặc đi theo bạn bè. Tuy nhiên, thay vì coi đó là hạn chế khó thay đổi, nữ sinh lựa chọn điều chỉnh từ chính cách tổ chức. Nữ sinh Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng thường giao nhiệm vụ cụ thể, tạo môi trường làm việc theo nhóm và chủ động trao đổi để các bạn hiểu ý nghĩa hoạt động, từ đó dần chuyển sang tham gia tích cực hơn.

Theo Hân, khi mỗi sinh viên được giao việc rõ ràng, có trách nhiệm cụ thể và đặt trong một tập thể gắn kết, họ sẽ khó đứng ngoài cuộc. Quan trọng hơn, việc thường xuyên trao đổi, giải thích ý nghĩa từng hoạt động giúp người tham gia nhận thức rõ rằng những gì mình làm không chỉ để hoàn thành, mà thực sự mang lại giá trị cho cộng đồng.

Từ cách tiếp cận này, nhiều sinh viên ban đầu tham gia với tâm thế thụ động đã dần thay đổi – chủ động hơn trong công việc và gắn bó hơn với hoạt động chung. Không chỉ nâng cao chất lượng chiến dịch, điều đó còn tạo ra môi trường để mỗi cá nhân trưởng thành qua những trải nghiệm thực tế.

Quỳnh Như (ngoài cùng bên trái) cùng các chiến sĩ tình nguyện.

Để tình nguyện không dừng ở phong trào

Ở góc độ người trực tiếp tổ chức các hoạt động tình nguyện của tuổi trẻ, Lê Diễm Quỳnh Như – Phó Bí thư Đoàn khoa Khoa học và Kỹ thuật thông tin, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia TPHCM) – cho rằng vấn đề không nằm ở việc có hay không tình trạng tham gia hình thức, mà ở cách để mỗi hoạt động thực sự chạm đến nhu cầu của cộng đồng và người tham gia. “Điều quan trọng nhất là chuyển từ làm cho có sang làm đúng nhu cầu”, Như nhấn mạnh.

Theo Như, trước mỗi chương trình, việc khảo sát và làm việc trực tiếp với địa phương là bước không thể bỏ qua. Khi hiểu rõ người dân cần gì, hoạt động tình nguyện sẽ tránh được sự trùng lặp, hình thức và phát huy đúng giá trị. Từ định hướng đó, các chương trình không chỉ dừng ở những hoạt động ngắn hạn, mà được thiết kế theo hướng bền vững hơn.

“Thay vì chỉ tặng quà, có thể kết hợp hướng dẫn kỹ năng, hỗ trợ dài hạn hoặc xây dựng các mô hình duy trì như dạy học, hỗ trợ chuyển đổi số, nâng cao nhận thức môi trường…”, Như cho biết. Cách làm này giúp giá trị của chiến dịch không khép lại khi đội hình rời đi, mà tiếp tục được duy trì tại địa phương.

Tuy vậy, nữ cán bộ Đoàn cũng thẳng thắn nhìn nhận thực tế vẫn có những sinh viên tham gia với mục tiêu tích lũy điểm rèn luyện hoặc “check-in” hơn là cống hiến. Với những trường hợp này, giải pháp không phải là áp đặt, mà là tạo điều kiện để thay đổi thông qua trải nghiệm.

“Em điều chỉnh theo hướng tăng trải nghiệm thực tế và trách nhiệm cá nhân. Mỗi sinh viên đều được phân công nhiệm vụ rõ ràng, có đầu ra cụ thể, thay vì tham gia chung chung. Các nhóm được chia nhỏ để đảm bảo ai cũng có vai trò, đồng thời hoạt động gắn với những câu chuyện thực tế của người dân nhằm tạo sự đồng cảm”, Như chia sẻ.

Song song đó, công tác truyền thông về ý nghĩa hoạt động cũng được chú trọng. “Em cố gắng giúp sinh viên hiểu mình đang giúp ai, giúp điều gì – thay vì chỉ đi cho đủ. Khi cảm thấy mình thực sự tạo ra giá trị, mức độ chủ động và nghiêm túc sẽ cải thiện rõ rệt”, Như nói.

Từ thực tiễn triển khai, điều đọng lại với Như không chỉ là những kết quả hữu hình, mà còn là những kết nối được hình thành trong quá trình tham gia. Những địa bàn khó khăn – nơi chương trình vừa hỗ trợ vật chất, vừa hỗ trợ kiến thức – để lại nhiều ấn tượng sâu sắc.

“Điều em nhớ không chỉ là những gì mình mang đến, mà là sự kết nối với người dân và các em nhỏ. Có những khoảnh khắc rất nhỏ, như khi một em học sinh hiểu bài, hay một người dân chia sẻ rằng họ thực sự cần sự hỗ trợ – những điều đó giúp em cảm nhận rõ giá trị của hoạt động tình nguyện”, Như nhớ lại.

Chính những trải nghiệm ấy cũng giúp người làm công tác Đoàn – Hội nhận thức rõ hơn ý nghĩa của tình nguyện. Không chỉ là cho đi, đó còn là hành trình học lại nhiều điều về sự thấu cảm, trách nhiệm và cách nhìn nhận xã hội.