Tình trạng xác tàu cổ sau 5 tháng trồi lên ở bãi biển Hội An

Rong rêu bám vào phần xác tàu cổ trên biển Hội An. Ảnh: Lê Quốc Việt.

Từ cuối năm 2025 đến giữa tháng 4, người dân ghi nhận phần thân gỗ, nhiều cọc, trụ và mảng thân tàu của con tàu cổ nổi lên ở ven biển Thịnh Mỹ (phường Hội An Tây, Đà Nẵng) ngày 8/11/2025 bị phủ dày rong rêu. Dưới tác động liên tục của sóng biển, triều cường và sự thay đổi môi trường từ ẩm sang khô, các cấu kiện gỗ cũng bị suy yếu, thậm chí có đoạn đã vỡ, tách rời khỏi thân chính.

Sự thay đổi đột ngột của môi trường khiến vật liệu nhanh chóng xuống cấp nếu không được bảo quản kịp thời.

Trao đổi với Tri Thức - Znews chiều 17/4, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An, cho biết đã trình kế hoạch điều chỉnh phương án khai quật tàu cổ cho cơ quan có thẩm quyền.

Theo ông Ngọc, phương án khai quật khẩn cấp từng được đơn vị đặt ra ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, sau khi xem xét điều kiện thực tế và đối chiếu với các quy định hiện hành, hướng xử lý này không thể áp dụng. Trung tâm đề xuất tiến hành khai quật theo quy trình thông thường, dưới dạng khai quật khảo cổ trong lòng đất.

"Khu vực phát lộ con tàu nằm trên bãi biển công cộng, chỉ bị ngập nước theo mùa, chủ yếu vào thời điểm mưa bão. Với đặc điểm này, địa điểm không đáp ứng tiêu chí để triển khai khai quật khẩn cấp theo quy định", đại diện đơn vị nêu trong văn bản gửi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng.

Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho biết thêm dù di vật đang chịu tác động từ nhiều yếu tố có nguy cơ gây xuống cấp, thực tế thời gian phát hiện đã kéo dài từ cuối năm 2023 đến nay. Cùng với đó, quy mô con tàu khá lớn, kết cấu phức tạp, khiến công tác xử lý đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao, thời gian dài và nguồn kinh phí đáng kể.

Việc khai quật vì vậy cần đi kèm phương án di dời và bảo quản bài bản, tránh rủi ro hư hại sau khi đưa hiện vật ra khỏi môi trường tự nhiên.

Phần thân tàu bám rong rêu vào cuối 2025 (ảnh 1) và thời điểm vừa lộ diện vào tháng 11/2025 (ảnh 2). Ảnh: Lê Quốc Việt.

Theo kế hoạch đề xuất, dự án sẽ được triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn đầu (2026-2027) tập trung khai quật, di chuyển các cấu kiện về khu vực bảo quản, tiến hành xả mặn và thử nghiệm các giải pháp bảo tồn trên từng phần tách rời. Giai đoạn tiếp theo (2028-2030) sẽ xử lý, bảo quản tổng thể con tàu, đồng thời xây dựng phương án phát huy giá trị phục vụ nghiên cứu và trưng bày.

Con tàu gỗ được phát hiện lần đầu vào ngày 26/12/2023 tại khu vực bãi biển Hội An, sau đó nhanh chóng bị cát vùi lấp trở lại. Đến ngày 8/11/2025, do ảnh hưởng của cơn bão số 13 và sóng lớn gây xói lở, phần thân tàu lộ diện, thu hút sự quan tâm của cơ quan chức năng và giới chuyên môn.

Theo khảo sát của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An thời điểm tàu trồi lên vào sáng 8/11/2025, các chi tiết của tàu xuất lộ khá nhiều, chiều rộng tàu đo được hơn 5 m, chiều dài phần xuất lộ hiện đo được 17,4 m và kích thước chiều dài có thể vẫn còn do còn bị vùi lấp dưới cát. Các chi tiết giang, ván be, vách ngăn, lô… thể hiện khá rõ.

Kết quả khảo sát cho thấy con tàu nhiều khả năng từng được ghi nhận từ năm 1905, khi đó nằm trên phần đất liền. Theo đối chiếu với bản đồ Việt Nam năm 2000, vị trí di vật cách mép nước khoảng 40-50 m. Quá trình xâm thực và biển lấn theo thời gian đã khiến đường bờ thay đổi, kéo theo sự dịch chuyển tương đối vị trí của con tàu.

Liên quan đến việc xác định niên đại, đại diện Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An cho biết phương pháp định tuổi tuyệt đối bằng C14 hiện vẫn chưa cho kết quả do một số yếu tố khách quan trong quá trình phân tích.

Tuy vậy, căn cứ vào việc con tàu từng nằm sâu trong đất liền, cùng với sự tương đồng rõ nét về kết cấu, kỹ thuật đóng tàu và vật liệu so với các tàu cổ truyền thống từng được phát hiện tại khu vực Đông Nam Á, giới chuyên môn nhận định di vật này nhiều khả năng có niên đại vào khoảng từ nửa sau thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI.

Theo kết quả nghiên cứu bước đầu, con tàu có 28 giang, ước tính khoảng 12 khoang. Kết cấu thân tàu được đánh giá chắc chắn, sử dụng các loại gỗ có độ bền và khả năng chịu lực cao như bằng lăng, kiền kiền và thông. Ngoài ra, kỹ thuật xảm trét cũng được áp dụng nhằm hạn chế nước thấm vào bên trong thân tàu.

Với đặc điểm cấu trúc này, con tàu được cho là đủ khả năng thực hiện các chuyến hải trình dài ngày, phục vụ hoạt động giao thương trên biển hoặc thậm chí tham gia các nhiệm vụ mang tính quân sự trong bối cảnh lịch sử cùng thời.