Tổ hợp ga đường sắt Ngọc Hồi - Cú hích tái cấu trúc không gian phía Nam Hà Nội

Tín hiệu tích cực

Sau hơn 2 năm nghiên cứu, Liên danh các doanh nghiệp Nhật Bản gồm Tribe Holdings Japan, Infroneer Group, Sojitz Corporation, RS Holdings cùng nhà đầu tư trong nước là Công ty cổ phần Tập đoàn T&T (Liên danh Nhật - Việt) vừa gửi Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề xuất chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án xây dựng Tổ hợp ga Ngọc Hồi và phát triển khu đô thị xung quanh theo mô hình TOD.

Mặc dù liên danh nhà đầu tư khẳng định đây mới chỉ là văn bản thể hiện sự quan tâm và đề xuất nghiên cứu dự án, không phải cam kết đầu tư, không làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý, nghĩa vụ tài chính hay trách nhiệm ràng buộc đối với các doanh nghiệp tham gia, song động thái này vẫn cho thấy tín hiệu tích cực về khả năng triển khai Tổ hợp ga đường sắt Ngọc Hồi theo phương thức PPP.

Phối cảnh tổng thể Tổ hợp ga đường sắt Ngọc Hồi - Hà Nội. Ảnh tư liệu

Theo đề xuất, Dự án đầu tư xây dựng Tổ hợp ga Ngọc Hồi và khu đô thị xung quanh theo mô hình TOD được chia thành 2 hợp phần.

Trong đó, Hợp phần 1 là đầu tư xây dựng Tổ hợp ga Ngọc Hồi theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BT, thanh toán bằng quỹ đất. Hợp phần 2 là đầu tư xây dựng khu đô thị xung quanh ga theo mô hình TOD, phát triển đô thị nén trên quỹ đất đối ứng của Hợp phần 1, sử dụng 100% vốn tư nhân.

Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong đề xuất của liên danh nhà đầu tư Nhật Bản - Việt Nam là việc Tổ hợp ga Ngọc Hồi được định vị là ga đầu mối đa phương thức, giữ vai trò ga đầu của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các tuyến đường sắt đô thị số 1, số 6 và tuyến 1A kết nối Cảng hàng không thứ hai của TP. Hà Nội trong tương lai; đồng thời là ga trung gian của tuyến đường sắt quốc gia Bắc - Nam và tuyến đường sắt vành đai phía Đông.

Nếu được hiện thực hóa, đây sẽ là một trong những đầu mối giao thông đường sắt có quy mô lớn và hiện đại nhất cả nước.

Theo phương án sơ bộ, tổ hợp bao gồm nhà ga đường sắt tốc độ cao và đường sắt quốc gia được xây dựng trên diện tích khoảng 3,6 ha với quy mô 2 tầng, trong đó tầng 1 phục vụ đường sắt quốc gia, tầng 2 phục vụ đường sắt tốc độ cao.

Nhà ga được thiết kế với 4 đường ray, 2 ke ga cho tuyến đường sắt tốc độ cao, công suất bình quân khoảng 10.000 hành khách/ngày, có thể đạt 30.000 hành khách/ngày vào giờ cao điểm; khu ga đường sắt quốc gia sử dụng khổ đường lồng 1.000 mm và 1.435 mm, phục vụ khoảng 9.000 hành khách/ngày, cao điểm khoảng 20.000 hành khách/ngày.

Bên cạnh đó, nhà ga đường sắt đô thị rộng khoảng 2,3 ha sẽ phục vụ đồng thời các tuyến metro số 1, số 6 và tuyến 1A, với công suất dự kiến từ 90.000 - 120.000 lượt hành khách/ngày.

Tổ hợp còn được bổ sung tòa tháp điều hành, văn phòng mang tính biểu tượng cửa ngõ phía Nam Thủ đô; bến xe buýt trung chuyển và đặc biệt là khu depot rộng khoảng 86,3 ha, nơi thực hiện các chức năng bảo dưỡng, sửa chữa, lưu đỗ và kiểm tra kỹ thuật đối với đoàn tàu đường sắt tốc độ cao, đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị.

Về phương án tài chính, liên danh nhà đầu tư đề xuất tổng vốn đầu tư Hợp phần 1 - Tổ hợp ga Ngọc Hồi khoảng 32.369 tỷ đồng (tương đương 1,231 tỷ USD). Trong đó, vốn góp của nhà đầu tư khoảng 4.855 tỷ đồng, chiếm 15% tổng mức đầu tư; 27.514 tỷ đồng còn lại, tương đương 85%, sẽ được huy động từ các nguồn vốn tín dụng và tổ chức tài chính theo tiến độ thực hiện dự án.

Đáng chú ý, liên danh cho biết đang làm việc với Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC) cùng các tổ chức tài chính của Nhật Bản để thu xếp nguồn vốn cho toàn bộ Dự án, ngoài phần vốn chủ sở hữu theo quy định.

“Nếu được cấp có thẩm quyền thông qua, Hợp phần 1 của dự án sẽ khởi công vào tháng 12/2026 và cơ bản hoàn thành trong năm 2030” - đại diện Liên danh Nhật - Việt cho biết.

Đầu mối giao thông trung chuyển lớn

Nếu Tổ hợp ga Ngọc Hồi được xem là hạt nhân giao thông, thì khu đô thị TOD xung quanh chính là không gian phát triển mới mà liên danh nhà đầu tư kỳ vọng sẽ hình thành từ đầu mối giao thông này.

Theo đề xuất, khu đô thị được quy hoạch theo mô hình “Integrated Railway Hub & TOD City Center” (Trung tâm đầu mối đường sắt tích hợp và đô thị TOD), lấy hạ tầng giao thông công cộng làm động lực phát triển các chức năng đô thị mật độ cao, gồm thương mại, dịch vụ, văn phòng, nhà ở và không gian công cộng.

Khu đô thị TOD được đề xuất có quy mô khoảng 158,8 ha, trong đó, khoảng 66,3 ha được bố trí để phát triển các chức năng đô thị theo mô hình TOD ở hai bên nhà ga.

Đối với hợp phần phát triển khu đô thị TOD, liên danh chưa đưa ra tổng mức đầu tư cụ thể. Theo đề xuất, quy mô vốn sẽ được xác định trong giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Nguồn vốn thực hiện dự án dự kiến gồm vốn góp của các thành viên liên danh và vốn huy động từ các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng cùng các nguồn vốn hợp pháp khác. Dự án có thời hạn hoạt động 50 năm và dự kiến hoàn thành vào năm 2033.

Cần phải nói thêm rằng, vai trò của Tổ hợp ga đường sắt Ngọc Hồi đã được xác lập trong Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo quy hoạch, mạng lưới đường sắt được xác định là trục xương sống của hệ thống giao thông công cộng, trong đó Tổ hợp ga Ngọc Hồi giữ vai trò đầu mối trung chuyển lớn nhất ở cực Nam Thủ đô.

“Đây sẽ là nơi tích hợp ga hành khách, depot và trung tâm bảo dưỡng, kết nối đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao với mạng lưới đường sắt đô thị, đồng thời đóng vai trò hạt nhân định hình không gian phát triển mới của khu vực phía Nam Hà Nội” - ông Trần Thiện Cảnh - Cục trưởng Cục đường sắt Việt Nam đánh giá.

Trước đó, cuối năm 2024, Ngân hàng Thế giới (WB) đã hỗ trợ UBND TP. Hà Nội xây dựng ý tưởng quy hoạch tổng thể Tổ hợp ga đường sắt Ngọc Hồi theo định hướng phát triển thành đầu mối giao thông đa phương thức lớn nhất phía Nam Thủ đô, đồng thời là hạt nhân phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Nghiên cứu được thực hiện trên khu vực rộng khoảng 251 ha với sự tham gia của các đơn vị tư vấn quốc tế gồm Arep, Rail Concept, Espelia, Berim và Insuco, phối hợp chặt chẽ với Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), UBND TP. Hà Nội và các cơ quan liên quan.

Theo nhóm tư vấn, Tổ hợp ga Ngọc Hồi cần được quy hoạch như một trung tâm tích hợp giữa đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị, xe buýt nhanh (BRT), xe buýt và vận tải hành khách liên tỉnh, qua đó hình thành đầu mối trung chuyển hiện đại, tạo động lực phát triển không gian đô thị phía Nam Thủ đô.

Để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất, nghiên cứu cũng đề xuất di dời các chức năng vận tải hàng hóa nặng và công nghiệp đường sắt về khu vực Thường Tín, Phú Xuyên, dành quỹ đất cho nhà ga hành khách và phát triển khu đô thị theo mô hình TOD.

“Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm của nhiều tổ hợp ga lớn trên thế giới, cần phát triển Ngọc Hồi theo mô hình “Integrated Railway Hub & TOD”, ưu tiên kết nối đa phương thức, rút ngắn khoảng cách chuyển đổi giữa các loại hình vận tải, phát triển không gian công cộng, thương mại và dịch vụ để khai thác hiệu quả giá trị đất đai, đồng thời tạo nguồn lực tài chính cho phát triển hạ tầng đường sắt trong dài hạn”- nhóm tư vấn khuyến nghị.