Tòa án kiến nghị khởi tố, phơi bày sai phạm vụ xây 'khu phố lậu', lừa bán nhiều người

Chiếm đất, xây dựng trái phép bất chấp pháp luật
Ngày 16/4, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM thực hiện lệnh bắt tạm giam đối với ông Lê Văn Hoàng (SN 1969, ngụ TPHCM) để điều tra về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Động thái tố tụng này được thực hiện sau khi cơ quan điều tra tiếp nhận kiến nghị khởi tố vụ án từ TAND TP Tân Uyên cũ (nay là TAND khu vực 17 - TPHCM).

Đây là diễn biến đáng chú ý, thể hiện vai trò chủ động của Tòa án trong việc phát hiện dấu hiệu tội phạm từ quá trình giải quyết vụ án dân sự.

Cơ quan điều tra thi hành lệnh bắt tạm giam bị can Hoàng (Ảnh: Công an cung cấp)

Theo hồ sơ và kết quả điều tra ban đầu, khu đất có diện tích hơn 6.400m² tại phường Tân Khánh đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng hợp pháp cho ông Trương Minh Ký từ năm 1999. Tuy nhiên, từ năm 2017, ông Hoàng cùng một số cá nhân đã chiếm dụng một phần diện tích đất này để xây dựng nhà ở trái phép, dẫn đến tranh chấp kéo dài.

Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, cấm thay đổi hiện trạng khu đất. Dù vậy, các công trình xây dựng vẫn tiếp tục phát sinh.

Đến năm 2023, trên phần đất tranh chấp đã hình thành khu dân cư tự phát với 48 căn nhà và công trình xây dựng trái phép trên đất không thuộc quyền sử dụng hợp pháp của ông Hoàng.

Đáng chú ý, không chỉ dừng lại ở việc xây dựng trái phép, các căn nhà này còn được chuyển nhượng cho nhiều người dân thông qua hình thức giao dịch không đảm bảo pháp lý. Ông Hoàng bán nhà, đất với giá từ khoảng 200 triệu đồng đến 1,2 tỷ đồng/căn.

Người lao động mua nhà “xây lậu” đứng trước nguy cơ mất trắng

Theo cơ quan chức năng, phần lớn người mua các căn nhà nói trên là người dân lao động ở các tỉnh, thành đến tỉnh Bình Dương (cũ) làm ăn, sinh sống, điều kiện kinh tế khó khăn. Nhiều người đã tích góp, vay mượn để có nơi “an cư” nhưng lại không nắm rõ tình trạng pháp lý của tài sản.

Khi vụ việc bị phát hiện và xử lý, các công trình có nguy cơ bị cưỡng chế tháo dỡ theo phán quyết của Tòa án, kéo theo nguy cơ thiệt hại lớn về tài sản cho người dân.

Một góc “khu phố lậu”.

Thực tế ghi nhận cho thấy, đến nay vẫn còn nhiều hộ dân sinh sống tại khu vực này, trong khi các tranh chấp pháp lý chưa được giải quyết dứt điểm.

Tại bản án sơ thẩm năm 2024, TAND TP Tân Uyên (cũ) đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, buộc ông Hoàng và các cá nhân liên quan tháo dỡ toàn bộ công trình, trả lại đất cho chủ sử dụng hợp pháp.

Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án nhận định hành vi của ông Lê Văn Hoàng có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự với các tội danh: “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”; “Vi phạm các quy định về sử dụng đất đai”. Từ đó, Tòa án đã có văn bản kiến nghị cơ quan điều tra xem xét xử lý theo quy định.

Kiến nghị kịp thời của Tòa án và bài học quản lý

Việc Tòa án chủ động kiến nghị khởi tố nhằm xử lý hành vi vi phạm theo luật định và thể hiện vai trò “gác cửa công lý”, kịp thời chuyển hóa các quan hệ dân sự có dấu hiệu hình sự sang cơ chế xử lý phù hợp.

Từ một vụ tranh chấp đất đai kéo dài, vụ việc bộc lộ những lỗ hổng trong công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng tại địa phương.

Việc để xảy ra tình trạng chiếm đất, xây dựng trái phép trong thời gian dài, thậm chí hình thành cả khu dân cư tự phát với hàng chục căn nhà, cho thấy yêu cầu cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý kịp thời ngay từ đầu. Đồng thời đặt ra trách nhiệm của các cán bộ quản lý địa bàn.

Vụ án là bài học đắt giá, cảnh báo và phòng ngừa chung cho mọi người khi tham gia các giao dịch bất động sản, đặc biệt là các trường hợp mua bán bằng giấy tay, không kiểm tra đầy đủ hồ sơ pháp lý.

Ngoài xử lý sai phạm, công tác kiểm tra, giám sát cần hướng tới mục tiêu kiến tạo, phòng ngừa và thúc đẩy sự phát triển minh bạch, bền vững của thị trường, để những vụ việc tương tự không còn tái diễn.