Tòa án nhân dân tối cao kiến nghị về nhiều bất cập trong hệ thống pháp luật

Cán bộ Tòa án nhân dân tối cao tham gia tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Tòa án nhân dân tối cao vừa có báo cáo gửi Bộ Tư pháp về tình hình triển khai thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao.

Tính đến ngày 30/6/2026, Tòa án nhân dân tối cao đã tổng rà soát 111 văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực hoặc chưa có hiệu lực thuộc trách nhiệm quản lý. Trong đó có 7 bộ luật, luật của Quốc hội; 8 nghị quyết của Quốc hội; 6 pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 9 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 38 nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; 32 thông tư của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; 10 thông tư liên tịch và một văn bản thuộc hình thức khác. Đồng thời, có 34 văn bản đã được sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ một phần.

Kết quả rà soát cho thấy có 33 văn bản quy phạm pháp luật được đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ một phần. Trong đó, 22 văn bản được đề xuất sửa đổi, bổ sung; 5 văn bản đề xuất thay thế; 6 văn bản đề xuất bãi bỏ một phần; 2 văn bản đề xuất bãi bỏ toàn bộ và 4 văn bản được đề xuất ban hành mới, trong đó có một văn bản được kiến nghị ban hành với hiệu lực pháp lý cao hơn.

Đánh giá sự phù hợp của các văn bản quy phạm pháp luật với chủ trương, đường lối của Đảng, Tòa án nhân dân tối cao xác định 31 nội dung, quy định tại 14 văn bản không còn phù hợp với các chủ trương mới.

Những nội dung cần hoàn thiện chủ yếu liên quan tổ chức bộ máy Tòa án nhân dân, tố tụng điện tử, phiên tòa trực tuyến, dữ liệu điện tử, biểu mẫu điện tử, trình tự, thủ tục tố tụng, chế độ phụ cấp chức vụ, bảng lương chuyên môn, nghiệp vụ và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật về tổ chức, hoạt động của Tòa án nhân dân.

Đáng chú ý, qua rà soát theo tiêu chí về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Tòa án nhân dân tối cao xác định 75 nội dung, quy định tại 29 văn bản quy phạm pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, không thống nhất hoặc không còn phù hợp.

Các bất cập chủ yếu liên quan thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, tố tụng hình sự; biểu mẫu tố tụng; giải quyết khiếu nại, tố cáo; phối hợp liên ngành trong thi hành án hình sự; xử lý vi phạm hành chính tại Tòa án; chế độ phụ cấp, tiền lương, trang phục tư pháp cũng như việc cập nhật tên gọi cơ quan, chức danh và thẩm quyền theo mô hình tổ chức mới của Tòa án nhân dân.

Báo cáo cũng chỉ ra 54 nội dung, quy định tại 20 văn bản chưa rõ ràng, có nhiều cách hiểu, chưa phù hợp thực tiễn hoặc thiếu tính khả thi, gây khó khăn, vướng mắc, tạo “điểm nghẽn” trong áp dụng, thực hiện pháp luật, cản trở quá trình phát triển.

Những vướng mắc tập trung ở các lĩnh vực như: tố tụng dân sự; tố tụng hành chính; xử lý vi phạm hành chính tại tòa án; chi phí tố tụng; biểu mẫu tố tụng; phòng xử án; giải quyết khiếu nại, tố cáo trong Tòa án nhân dân; thi hành án hình sự và phối hợp liên ngành trong hoạt động tố tụng.

Trong đó, đáng chú ý là quy định về thủ tục rút gọn trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, nhất là điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn đối với các vụ án dân sự liên quan xử lý tài sản bảo đảm, giao tài sản bảo đảm để xử lý hoặc giao tài sản bảo đảm cho bên mua, bên nhận chuyển nhượng tài sản do xử lý tài sản bảo đảm.

Bên cạnh đó, Tòa án nhân dân tối cao cũng phát hiện 15 nội dung, lĩnh vực chưa được pháp luật điều chỉnh đầy đủ, chủ yếu liên quan tố tụng điện tử, hồ sơ điện tử, chứng cứ điện tử, dữ liệu điện tử, việc xác thực, thu thập và quản lý dữ liệu điện tử, tống đạt văn bản tố tụng bằng phương thức điện tử, kết nối và chia sẻ dữ liệu trong hoạt động của Tòa án, cùng hệ thống biểu mẫu điện tử và công tác văn thư, lưu trữ.

Theo Tòa án nhân dân tối cao, các văn bản quy phạm pháp luật được đề xuất xử lý sẽ được triển khai theo lộ trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan có thẩm quyền trong giai đoạn 2026-2027. Đối với các nội dung liên quan sửa đổi, bổ sung luật, pháp lệnh hoặc văn bản của cơ quan khác, việc thực hiện sẽ theo chương trình, kế hoạch xây dựng pháp luật tương ứng.

Trên cơ sở kết quả rà soát, Tòa án nhân dân tối cao kiến nghị Bộ Tư pháp tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật và phần mềm hỗ trợ kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật theo hướng đồng bộ, liên thông, tạo thuận lợi cho việc khai thác, đối chiếu tình trạng hiệu lực, văn bản sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ, văn bản hợp nhất cũng như lịch sử thay đổi của từng văn bản.

Đồng thời, hướng dẫn thống nhất việc xác định tiêu chí rà soát, phân loại hình thức xử lý văn bản; cách ghi nhận văn bản hết hiệu lực, hết hiệu lực một phần, tạm ngừng hiệu lực, đình chỉ thi hành và xử lý trường hợp một văn bản có nhiều nội dung cần xử lý theo các tiêu chí khác nhau.

Bên cạnh đó, Tòa án nhân dân tối cao đề xuất nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật; hỗ trợ các cơ quan đối chiếu tự động văn bản sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ, văn bản dẫn chiếu và phát hiện các quy định có dấu hiệu mâu thuẫn, chồng chéo.