Tòa và Viện trái ngược quan điểm về thời hiệu khởi kiện một vụ án kinh doanh thương mại

Mới đây, TAND TP.HCM đã đưa ra xét xử phúc thẩm một vụ tranh chấp kinh doanh thương mại, nhưng sau đó HĐXX tạm dừng phiên tòa và dự kiến mở lại vào ngày 20-4.

Nội dung vụ án

Theo hồ sơ khởi kiện, ngày 14-2-2020, Công ty TO (bên A) ký hợp đồng mua bán hàng hóa với Công ty VH (bên B). Ngay sau khi ký hợp đồng, bên A đặt cọc trước cho bên B 1,58 tỉ đồng. Bên B có trách nhiệm giao hàng cho bên A trong vòng 12 ngày. Tuy nhiên, sau khi nhận đặt cọc, bên B không giao hàng.

Ngày 26-2-2020, bên A và bên B đã ký kết “Biên bản thanh lý hợp đồng” với nội dung bên B đồng ý hoàn trả số tiền 1,58 tỉ đồng cho bên A.

Ngày 7-5-2020, bên B và người đại diện bên A (ông H) đã ký thêm 1 hợp đồng mua bán hàng hóa. Theo đó ông H đồng ý chuyển toàn bộ số tiền 1,58 tỉ đồng của hợp đồng trước kèm theo tiền lãi tương ứng.

Các thành viên góp vốn của bên A không đồng ý ký kết hợp đồng này nên không được đóng dấu, ban hành. Bên A cho rằng ông H phải tự chịu trách nhiệm đối với hợp đồng này, không liên quan gì đến pháp nhân của Công ty.

Sau đó bên A khởi kiện bên B về “Tranh chấp đòi lại tiền khi chấp dứt hợp đồng mua bán hàng hóa” với 3 nội dung: Đề nghị hủy hợp đồng mua bán ngày 14-2-2020; yêu cầu tuyên hợp đồng mua bán hàng hóa ký kết ngày 7-5-2020 giữa bên B và cá nhân ông H là vô hiệu và giải quyết hợp đồng vô hiệu theo quy định của pháp luật; buộc bên B phải trả cho bên A số tiền 1,58 tỉ đồng của việc thanh lý hợp đồng ngày 14-2-2020 và tiền lãi theo quy định pháp luật.

Tại phiên tòa, nguyên đơn rút yêu cầu khởi kiện hủy hợp đồng mua bán ngày 14-2-2020.

Quan điểm trái ngược của Tòa và Viện

Tòa sơ thẩm đưa vụ án ra xét xử vào ngày 22-9-2025, sau đó nghị án kéo dài. Trong thời gian chờ tuyên án, ngày 9-10-2025, bị đơn gửi yêu cầu đề nghị HĐXX áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với các tranh chấp thương mại là 2 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm quy định tại Điều 319 Luật Thương mại 2005, đề nghị HĐXX đình chỉ giải quyết vụ án do hết thời hiệu khởi kiện.

Tòa và Viện trái ngược quan điểm về thời hiệu khởi kiện một vụ án kinh doanh thương mại. Ảnh minh họa: AI

Viện kiểm sát (VKS) cho rằng bị đơn yêu cầu áp dụng thời hiệu là phù hợp, đây là tình tiết mới phát sinh. VKS đề nghị HĐXX đình chỉ giải quyết vụ án tại phiên tòa.

Tòa nhận định đối với yêu cầu bị đơn hoàn trả tiền theo thỏa thuận hủy bỏ Hợp đồng mua bán hàng hóa ngày 14-2-2020, là không áp dụng thời hiệu theo quy định tại Khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015, vì đó là yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu. Do đó, tòa tuyên án chấp nhận một phần yêu cầu của nguyên đơn, buộc bị đơn hoàn trả cho nguyên đơn số tiền 1,58 tỉ đồng theo Biên bản thanh lý hợp đồng ngày 26-02-2020.

Tòa chấp nhận đình chỉ yêu cầu của nguyên đơn về việc yêu cầu tuyên bố hợp đồng mua bán hàng hóa ngày 7-5-2020 là vô hiệu và giải quyết hậu quả hợp đồng vô hiệu.

Sau đó, VKS đã kháng nghị toàn bộ bản án sơ thẩm vì nhận thấy có vi phạm về tố tụng và nội dung.

VKS lập luận: Đối với yêu cầu của nguyên đơn về việc buộc bị đơn phải hoàn trả số tiền 1,58 tỉ đồng, Tòa án cho rằng thuộc trường hợp bảo vệ quyền sở hữu theo Khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 để không tính thời hiệu là không phù hợp.

Tòa án xác định thời hiệu khởi kiện đối với Hợp đồng ngày 7-5-2020 đã hết nhưng lại nhận định số tiền 1,58 tỉ đồng nguyên đơn yêu cầu bị đơn thanh toán theo Biên bản thanh lý ngày 26-2-2020 là hoàn toàn không có cơ sở. Tranh chấp về số tiền trong vụ án phải là tranh chấp phát sinh từ Hợp đồng mua bán hàng hóa ngày 7-5-2020 và thời hiệu khởi kiện đối với hợp đồng này đã hết, không thuộc trường hợp bảo vệ quyền sở hữu.

Việc Tòa án áp dụng khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 để chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn về việc buộc bị đơn thanh toán số nợ gốc và không chấp nhận phần lãi phát sinh là áp dụng sai pháp luật nội dung, dẫn đến giải quyết vụ án không đúng về thời hiệu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của các bên và làm sai lệch bản chất vụ án.

"Như vậy, xét toàn bộ vụ án, nguyên đơn rút yêu cầu khởi kiện hủy hợp đồng mua bán ngày 14-2-2020, các yêu cầu khởi kiện còn lại đều đã hết thời hiệu khởi kiện.

Do đó, Tòa án phải căn cứ Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 ra Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật, không phải căn cứ khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về thời hiệu không áp dụng trong trường hợp bảo vệ quyền sở hữu để ra bản án và tính án phí đối với các đương sự", VKS nêu quan điểm.