Toàn cảnh làn sóng biểu tình học sinh lớn nhất nhiều thập kỷ ở Pháp

Học sinh trung học biểu tình bên ngoài trường trung học Suger ở Saint-Denis, vùng ngoại ô Paris, ngày 1/10/2026. Ảnh: Le Monde

Theo truyền thông Mỹ, Pháp đang chật vật kiềm chế làn sóng biểu tình học sinh lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Khởi đầu từ cuộc tuần hành ủng hộ giáo viên đình công tại một trường trung học ở ngoại ô phía Bắc Paris, phong trào nhanh chóng lan rộng, đẩy đất nước vào một cuộc khủng hoảng trên phạm vi toàn quốc.

CNN ngày 6/10 cho biết, hàng trăm trường học buộc phải đóng cửa, hơn 5.000 người bị cảnh sát tạm giữ, phần lớn là trẻ vị thành niên chưa từng có tiền án, tiền sự. Học sinh, giáo viên và cảnh sát đều bị thương. Tại thành phố Lens ở Đông Bắc nước Pháp, một học sinh được cho là đã bị đứt lìa bàn tay vì lựu đạn nổ; một học sinh khác ở Tours bị mất một bên mắt.

Thử thách lớn tiếp theo đối với chính phủ diễn ra trong ngày 6/10, khi hàng nghìn người dự kiến tham gia các cuộc tuần hành trên khắp cả nước.

Điều gì đang xảy ra?

Cuộc biểu tình ban đầu tại trường trung học Saint-Exupéry, ở ngoại ô Paris, ngày 21/9 không thu hút nhiều sự chú ý. Học sinh tham gia cùng giáo viên phản đối tình trạng thiếu nhân lực và nguồn lực giảng dạy. Khi các yêu cầu được đáp ứng và nhà trường được bổ sung nhân sự, cuộc đình công kết thúc. Tuy nhiên, ngọn lửa phản đối đã được nhen nhóm và nhanh chóng lan rộng.

Theo Manès Nadel, một thủ lĩnh học sinh, phong trào đã lan đi với tốc độ chóng mặt.

“Đây là số lượng trường học tham gia chưa từng có tiền lệ”, Nadel nói, đồng thời cho rằng Bộ Giáo dục Pháp đã “hoàn toàn bị choáng ngợp trước cuộc khủng hoảng”.

Học sinh tại các trường trung học phổ thông ở Paris và khu vực lân cận bắt đầu chặn lối vào trường. Chỉ trong vài ngày, những cảnh tượng tương tự xuất hiện trên khắp nước Pháp, từ Lille ở miền Bắc đến Marseille ở miền Nam.

Hình ảnh học sinh đốt thùng rác, dựng rào chắn, tấn công nhân viên nhà trường và đụng độ với cảnh sát làm dấy lên tranh cãi về cách hành xử của lực lượng thực thi pháp luật cũng như vai trò của phe cực tả. Kể từ khi phong trào biểu tình bắt đầu, hơn 100 trường trung học đã bị hư hại.

Những người chỉ trích cáo buộc cảnh sát sử dụng vũ lực quá mức. Tại Alençon, một cảnh sát bị ghi hình khống chế một nữ sinh bằng thế khóa cổ, kỹ thuật hiện bị pháp luật cấm.

Bạo lực và tốc độ lan rộng của các cuộc biểu tình khiến nhiều người bất ngờ, nhưng những bất bình của học sinh được cho là đã tích tụ từ lâu. Hệ thống giáo dục bị cho là quá tải, thiếu trang thiết bị và nhân lực, khiến nhiều học sinh cảm thấy không còn đáp ứng được nhu cầu thực tế.

Trong nhiều năm qua, các video ghi lại cảnh lớp học thiếu bàn ghế hoặc học sinh phải nghỉ tiết vì giáo viên vắng mặt mà không có người dạy thay đã liên tục xuất hiện trên mạng.

Tỷ lệ sinh tăng đột biến tại Pháp vào năm 2010 khiến số học sinh trung học hiện nay tăng lên, trong khi nhiều trường đã trải qua nhiều năm bị cắt giảm ngân sách nếu tính theo giá trị thực tế. Các trường trung học hiện có ít giáo viên hơn năm 2008, dù số học sinh tăng thêm 250.000 em. Trong hệ thống trường công lập, 70% số lớp có hơn 30 học sinh.

Chính phủ ứng phó ra sao?

Những người chỉ trích cho rằng chính phủ phản ứng chậm chạp và không thực sự lắng nghe những bất bình của học sinh. Ban đầu, chính quyền tập trung đáng kể vào đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI) và sự hiện diện của đảng này tại các điểm dựng rào chắn.

Đảng LFI do ông Jean-Luc Mélenchon lãnh đạo, nhân vật được dự báo có kết quả tốt trong cuộc bầu cử tổng thống Pháp vào mùa Xuân năm tới. Ông nhiều lần bảo vệ quyền biểu tình của học sinh cũng như quyền tham gia phong trào của đảng mình.

Bên cạnh đó, tranh luận còn xoay quanh yêu cầu cảnh sát phải có biện pháp cứng rắn và chi phí khắc phục hậu quả biểu tình. Riêng thiệt hại đối với các trường học tại khu vực Đại Paris ước tính lên tới 7 triệu euro (7,84 triệu USD).

Ban đầu, chính phủ nhượng bộ về khoản phí tại các trường trung học chuyên về công nghệ, dự kiến áp dụng từ năm 2027. Tuy nhiên, đề xuất này sau đó đã bị loại khỏi dự thảo ngân sách của chính phủ.

“Phản ứng của chính phủ là vô trách nhiệm và càng khẳng định chính xác lý do học sinh tức giận: họ không bao giờ được lắng nghe”, ông Manès nói. “Họ chỉ đáp trả bằng sự trấn áp”.

Hiện tại, chính phủ đã buộc phải dành sự chú ý hơn cho những người biểu tình, đặc biệt sau khi bạo lực gia tăng vào cuối tuần trước. Bộ trưởng Nội vụ Pháp nhận định tình hình đã chuyển từ biểu tình của học sinh sang bạo lực đô thị. Khoảng 2.000 người bị tạm giữ chỉ trong một ngày.

Ngày 2/10, Bộ trưởng Giáo dục Edouard Geffray gặp đại diện học sinh. Tuy nhiên, hai bên không đạt được thỏa thuận. Ngay sau cuộc gặp, các thủ lĩnh học sinh kêu gọi huy động lực lượng đông đảo tham gia biểu tình vào ngày 6/10.

Khả năng ứng phó của chính phủ còn bị hạn chế bởi tình trạng tài chính công khó khăn. Chính quyền đang tìm cách thông qua ngân sách năm 2027 nhằm đưa thâm hụt ngân sách xuống khoảng 5% GDP, mục tiêu chỉ có thể đạt được thông qua các biện pháp thắt chặt chi tiêu gây nhiều sức ép.

Tuần trước, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm có thời điểm vượt 5%, mức cao nhất kể từ năm 2002. Làn sóng biểu tình càng làm gia tăng lo ngại về triển vọng tài chính của nước này.

Bất ổn cũng mở màn cho cuộc cạnh tranh được dự báo gay gắt giữa phe cực hữu và cực tả trong cuộc đua giành chức tổng thống, trong khi các lực lượng trung dung chật vật trên các cuộc thăm dò dư luận.

Với phe cực tả, học sinh là nhóm cử tri tiềm năng tự nhiên. Trong khi đó, đối với chính phủ, phong trào biểu tình vừa là nguồn gây bất ổn, vừa tạo thêm sức ép chi tiêu vào thời điểm ngân sách đang căng thẳng nhất.

Bóng dáng lịch sử biểu tình năm 1968

Trong lịch sử nước Pháp, các cuộc biểu tình của sinh viên thường đặt chính phủ vào tình thế khó khăn. Phong trào tháng 5/1968 khởi đầu từ các cuộc phản kháng của sinh viên, sau đó phát triển thành cuộc tổng đình công lớn nhất trong lịch sử nước Pháp, một quốc gia vốn có truyền thống đình công mạnh mẽ.

Một trong những khẩu hiệu nổi tiếng của phong trào khi đó là: “Hãy thực tế, đòi hỏi những điều không thể”.

Điểm khác biệt hiện nay là những học sinh xuống đường và dựng rào chắn một lần nữa cho rằng họ không đòi hỏi điều gì quá đáng. Theo họ, yêu cầu chỉ là những điều kiện tối thiểu: một hệ thống giáo dục cho phép học sinh thực sự học tập.