Toàn Thắng gìn giữ bản sắc, bồi đắp đời sống văn hóa

Giữa nhịp sống đang đổi thay, những thanh âm cồng chiêng, câu hát Mường và lễ hội đánh cá suối vẫn được người dân xã Toàn Thắng nâng niu, trao truyền. Từ gìn giữ di sản đến xây dựng nếp sống văn minh ở từng khu dân cư, địa phương đang từng bước tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bồi đắp sự gắn kết cộng đồng.

Từ ngày hội của bản Mường

Tháng 5/2026, suối Khoang Lở, Khoang Tló và khu vực sân lễ hội xóm Tân Lập rộn ràng tiếng chiêng, tiếng trống. Trong Lễ hội Đánh cá suối truyền thống, người dân mang vó, lưới, nơm, chài cùng xuống các khoang suối, hòa vào không khí náo nức của ngày hội. Trên bờ, những điệu múa, câu hát dân ca Mường, trò chơi dân gian, thi đan lát ngư cụ và giới thiệu ẩm thực truyền thống tạo nên không gian văn hóa đậm sắc màu bản địa.

Lễ hội Đánh cá suối là điểm nhấn đặc sắc trong đời sống văn hóa của xã Toàn Thắng.

Lễ hội Đánh cá suối là điểm nhấn đặc sắc trong đời sống văn hóa của xã Toàn Thắng.

Lễ hội diễn ra từ ngày 14 đến 16/5/2026 với chủ đề “Suối nguồn Toàn Thắng - Hội tụ du lịch, gắn kết cộng đồng”. Đây không đơn thuần là một hoạt động vui chơi, mà bắt nguồn từ đời sống sản xuất nông nghiệp lúa nước của người Mường Tló xưa, nay thuộc các xóm Chiềng Đồi, Đồi Bệ và Tân Lập. Theo quan niệm dân gian, sau khi hoàn thành việc cấy lúa, cộng đồng cùng đánh cá ở các khoang suối để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống no đủ, hạnh phúc. Những con cá lớn được lựa chọn dâng cúng Thành hoàng, thể hiện lòng biết ơn tiền nhân và ước vọng bình an.

Qua nhiều thế hệ, lễ hội trở thành dịp để người dân gặp gỡ, thực phong tục truyền thống. Năm 2026, bên cạnh nghi thức đánh cá tập thể, chương trình có hòa tấu 200 chiêng Mường, hát đối giao duyên, dân ca Mường, bắn nỏ, kéo co, chèo bè mảng và các hoạt động thể thao. Hoạt động trưng bày nông sản, sản phẩm thủ công của 22 xóm cũng góp phần giới thiệu nét đẹp quê hương đến du khách.

Không chỉ bảo tồn di sản, lễ hội còn gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường thông qua hoạt động thả cá tại Khoang Lở nhằm tái tạo nguồn lợi thủy sản.

Gìn giữ văn hóa từ mỗi khu dân cư

Nếu lễ hội là điểm hội tụ lớn, thì sức sống của văn hóa truyền thống còn được nuôi dưỡng trong sinh hoạt thường ngày. Theo ông Nguyễn Vũ Hùng - Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng, các đội văn nghệ quần chúng, câu lạc bộ văn hóa dân gian trong xã được duy trì ổn định góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa phi vật thể của đồng bào Mường. Đây cũng là không gian để người cao tuổi trao truyền làn điệu, nhịp chiêng, phong tục cho lớp trẻ, giúp văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Tại các lễ hội, gian hàng đặc sản địa phương góp phần quảng bá sản vật, bản sắc văn hóa và ẩm thực truyền thống của Toàn Thắng.

Tại các lễ hội, gian hàng đặc sản địa phương góp phần quảng bá sản vật, bản sắc văn hóa và ẩm thực truyền thống của Toàn Thắng.

Cùng với bảo tồn di sản, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai gắn với tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; phát huy phong tục tốt đẹp, từng bước loại bỏ tập quán không còn phù hợp. Việc xây dựng hương ước, quy ước và tự giác của mỗi gia đình, khu dân cư là nền tảng hình thành nếp sống văn minh.

Năm 2026, tỷ lệ gia đình đạt chuẩn văn hóa của xã ước đạt 93%; tỷ lệ khu dân cư văn hóa đạt 59,1%. Kết quả này cho thấy phong trào đã tạo chuyển biến, song yêu cầu đặt ra là nâng chất lượng, tránh chạy theo danh hiệu. Điều quan trọng là nếp sống văn minh được thực hiện trong từng gia đình, tình làng nghĩa xóm có được vun đắp, cảnh quan và môi trường sống được cộng đồng chung tay giữ gìn.

Các thiết chế văn hóa tiếp tục được duy trì, phục vụ nhu cầu thông tin, học tập và sinh hoạt của người dân. Toàn xã có 22 tủ sách pháp luật, 3 điểm bưu điện văn hóa xã, 1 tủ sách cộng đồng; trong quý phục vụ khoảng 150 lượt bạn đọc với 323 đầu sách, báo. Hệ thống 22 cụm loa truyền thanh đưa thông tin đến các xóm. Các câu lạc bộ thể thao duy trì hoạt động; Đại hội Thể dục thể thao xã lần thứ nhất năm 2026 tạo thêm sân chơi rèn luyện sức khỏe, giao lưu, gắn kết.

Từ những buổi tập văn nghệ, chơi thể thao, đọc sách đến sinh hoạt tại nhà văn hóa, các hoạt động ở cơ sở đang góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với cộng đồng.

Để bản sắc trở thành nguồn lực phát triển

Toàn Thắng có lợi thế từ cảnh quan tự nhiên, di tích thác Trăng và những giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào Mường. Năm 2026, xã ước đón 80 nghìn lượt khách tham quan, trong đó khoảng 15 nghìn lượt khách lưu trú. Du lịch gắn với lễ hội đánh cá suối và điểm đến thác Trăng góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, mở ra cơ hội phát triển dịch vụ. Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực, người dân cần được tham gia, hưởng lợi và giữ vai trò chủ thể trong quá trình khai thác di sản.

Theo ông Nguyễn Vũ Hùng, năm 2027, xã xác định tiếp tục quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị di sản và bản sắc văn hóa dân tộc; khai thác tiềm năng, giá trị truyền thống để thúc đẩy du lịch cộng đồng; đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, gắn với xây dựng nông thôn mới.

Để mục tiêu đi vào thực chất, xã chủ trương tạo điều kiện cho các câu lạc bộ cồng chiêng, hát Mường duy trì sinh hoạt, thu hút thanh thiếu niên; khuyến khích nghệ nhân, người am hiểu phong tục truyền dạy và lưu giữ tri thức văn hóa. Nhà văn hóa, sân thể thao, tủ sách được bố trí khai thác hiệu quả, với hoạt động phù hợp từng nhóm tuổi. Việc thực hiện hương ước, quy ước được dựa trên sự bàn bạc, tự giác của người dân.

Thực tế cho thấy, bảo tồn cần gắn với du lịch cộng đồng một cách chọn lọc. Lễ hội, tiếng chiêng, dân ca, ẩm thực và nghề thủ công có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm, nhưng phải được giới thiệu đúng giá trị, tránh sân khấu hóa, thương mại hóa quá mức. Khi người dân được tham gia và hưởng lợi, động lực gìn giữ di sản sẽ được củng cố.

Xây dựng đời sống văn hóa ở Toàn Thắng vì thế không chỉ là tổ chức thêm nhiều hoạt động, mà là bền bỉ tạo dựng những nếp sống tốt đẹp, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người đối với cộng đồng. Từ tiếng chiêng ngân trong ngày hội đến câu hát được trao truyền trong các câu lạc bộ, từ việc thực hiện nếp sống văn minh đến những buổi sinh hoạt tại nhà văn hóa xóm, mỗi hoạt động đều góp phần làm dày thêm nền tảng tinh thần của địa phương.

Khi bản sắc được gìn giữ trong đời sống thường nhật và người dân thực sự là chủ thể, văn hóa sẽ trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng, đồng thời là nguồn lực bền vững cho hành trình phát triển của Toàn Thắng.

Quang Nam

Nguồn Phú Thọ: https://baophutho.vn/toan-thang-gin-giu-ban-sac-boi-dap-doi-song-van-hoa-264815.htm