'Tội phạm mạng như... một dịch vụ'

Chuỗi gia công công nghiệp

Quy mô của nền kinh tế ngầm này đã lên tới hàng tỷ USD. Theo công ty phân tích dữ liệu blockchain và tiền điện tử Chainalysis (Mỹ), năm 2024, những thị trường darknet (trang web ẩn chủ yếu mua bán hàng hóa và dịch vụ phi pháp) đã nhận hơn 2 tỷ USD bitcoin trong năm 2024. Điều đáng lo hơn là cách thị trường này vận hành.

Phân tích của Công ty An ninh mạng Synacktiv (Pháp) công bố hồi tháng 5 cho thấy, dữ liệu đánh cắp đang được tái sử dụng trong một hệ sinh thái tội phạm có sự phân công rõ ràng.

Một vụ rò rỉ dữ liệu không kết thúc khi doanh nghiệp khắc phục lỗ hổng. Dữ liệu tiếp tục được nhiều nhóm tội phạm khai thác theo từng công đoạn. Nhóm đầu chuỗi dùng phần mềm hoặc xâm nhập hệ thống để đánh cắp thông tin, sau đó chuyển cho các nhóm chuyên tổng hợp dữ liệu từ nhiều vụ rò rỉ.

Tiếp đó là những dịch vụ tự động kiểm tra tài khoản, mật khẩu và quyền truy cập còn hiệu lực, loại bỏ dữ liệu không còn giá trị khai thác. Các nhà môi giới quyền truy cập ban đầu (IAB) sẽ bán những quyền truy cập này cho nhiều nhóm khác, trong đó có nhóm vận hành ransomware (một loại phần mềm độc hại, mã hóa dữ liệu quan trọng khiến người dùng không thể truy cập và phải chi tiền chuộc lại) để tiếp tục xâm nhập và tống tiền nạn nhân.

Chuyên gia Maxence Fossat của Synacktiv ví mô hình này như một chuỗi gia công công nghiệp, với mỗi nhóm phụ trách một công đoạn. Trang Businesstechweekly (Anh) gọi đây là “tội phạm mạng như một dịch vụ”.

Bảo đảm an ninh mạng luôn phải được quan tâm. Ảnh: TREASURY TODAY

Mỗi loại dữ liệu có giá trị và thời gian khai thác khác nhau. Ví dụ, cookie phiên đăng nhập - dữ liệu lưu trên trình duyệt giúp người dùng không phải nhập lại mật khẩu, cần được khai thác nhanh vì sẽ mất giá khi hết hạn hoặc bị thu hồi.

Trong khi đó, tên đăng nhập và mật khẩu có thể tiếp tục bị dùng cho những cuộc tấn công khác nếu nạn nhân chưa đổi thông tin hoặc dùng chung mật khẩu trên nhiều dịch vụ. Vì vậy, giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở việc bán được bao nhiêu tiền ngay sau một vụ xâm nhập, mà ở chỗ có thể là tài sản trong thời gian dài vì vẫn có khả năng tạo ra cơ hội tấn công mới.

Chưa có giải pháp căn cơ dẹp nạn đánh cắp dữ liệu

Gần đây, Tập đoàn Công nghệ IBM cảnh báo, 1/4 số vụ xâm phạm dữ liệu có sử dụng AI, chủ yếu liên quan đến giả mạo bằng công nghệ deepfake và mã độc. AI không tự tạo ra thị trường dữ liệu đánh cắp, nhưng có thể làm tăng giá trị của nguồn dữ liệu này. Dữ liệu cá nhân bị đánh cắp được sử dụng để tạo các thông điệp lừa đảo thuyết phục hơn. Thông tin về tổ chức giúp xây dựng kịch bản giả mạo nhân viên hoặc đối tác; dữ liệu xác thực có thể hỗ trợ chiếm quyền tài khoản.

Quy mô kinh tế của ransomware cho thấy mức độ nghiêm trọng của xu hướng này. Cybersecurity Ventures, tổ chức nghiên cứu và dự báo về an ninh mạng (Mỹ), dự báo vào năm 2031, thiệt hại do ransomware trên toàn cầu vào khoảng 275 tỷ USD/năm. Trung bình mỗi 2 giây sẽ có một cuộc tấn công ransomware nhằm vào người tiêu dùng hoặc doanh nghiệp.

Đây là dự báo về thiệt hại do ransomware nói chung, không phải của thị trường mua bán dữ liệu đánh cắp. Tuy nhiên, dự báo này cho thấy dữ liệu, thông tin xác thực và quyền truy cập đang trở thành những đầu vào quan trọng của một hệ sinh thái tội phạm mạng có quy mô ngày càng lớn, gồm người thu thập, người tổng hợp, dịch vụ kiểm tra, nhà môi giới quyền truy cập và những nhóm xử lý.

Vì vậy, dù lỗ hổng ban đầu được khắc phục, dữ liệu vẫn có thể bị lưu giữ, bán lại, kết hợp với nguồn khác và dùng cho các cuộc tấn công mới. Thị trường dữ liệu đánh cắp do đó ngày càng giống một chuỗi cung ứng tội phạm có tổ chức, trong đó mỗi mắt xích tạo ra giá trị cho mắt xích tiếp theo.