Token AI - 'mỏ vàng' mới của Trung Quốc

Trong một căn hộ ở đâu đó của Đông Nam Á, một nhà thiết kế chạm vào màn hình điện thoại rồi yêu cầu công cụ trí tuệ nhân tạo làm bức ảnh bị mờ trở nên sắc nét hơn, đồng thời làm dịu ánh sáng và xóa hậu cảnh lộn xộn.

Yêu cầu nghe có vẻ chẳng đáng là gì, được truyền đi dưới dạng văn bản cùng điểm ảnh, vô hình và trả kết quả gần như tức thì. Nhưng đằng sau đó ẩn chứa mặt hàng xuất khẩu mới của Trung Quốc.

Không phải đồ chơi, tấm pin mặt trời, xe điện hay đồ điện tử, mà là chuỗi token AI do máy chủ đặt tại Trung Quốc tạo ra được bán như dịch vụ số cho người dùng nước ngoài.

Hình thức thương mại dịch vụ hoàn toàn mới

Token đóng vai trò đơn vị cơ bản của AI, gồm từ, kí tự hay đoạn mã mà mô hình ngôn ngữ lớn dùng để xử lý và tạo ra nội dung. Giống phát video trực tuyến tiêu tốn megabyte, mọi yêu cầu với công cụ trí tuệ nhân tạo - từ giải đáp thắc mắc, viết bài luận đến sửa lỗi mã lập trình, tạo hình ảnh - đều tiêu tốn token.

Số token cụ thể tùy thuộc từng yêu cầu cũng như độ dài, độ phức tạp của nội dung phải xử lý. Yêu cầu càng phức tạp càng hao tốn token.

Token đóng vai trò đơn vị cơ bản của AI. Ảnh: Nvidia Blog

Tháng 4 vừa qua, Sán Đầu (tỉnh Quảng Đông) hoàn thành quy trình xác minh khép kín cấp thành phố đầu tiên tại Trung Quốc đối với hoạt động xuất khẩu token. Quy trình bao quát cả trung tâm dữ liệu, tạo token, yêu cầu giao diện lập trình ứng dụng (API) ở nước ngoài, truyền dữ liệu xuyên biên giới đúng quy định – cho phép người dùng Đông Nam Á bắt đầu sử dụng được một số dịch vụ AI được hỗ trợ bởi token tạo ra tại Sán Đầu.

Tham vọng mà quốc gia tỉ dân theo đuổi rất rõ ràng: biến điện, trung tâm dữ liệu cùng mô hình ngôn ngữ lớn nội địa thành mặt hàng xuất khẩu giá trị cao.

Với mô hình trên, điện và trung tâm dữ liệu không rời khỏi lãnh thổ Trung Quốc. Các mô hình cũng chạy bên trong trung tâm điện toán thông minh của Trung Quốc. Chỉ có dịch vụ AI vượt qua biên giới, kết quả truy vấn được cung cấp thông qua API.

Theo cách thức truyền thống thì toàn cầu hóa sức mạnh tính toán thường đồng nghĩa với việc đầu tư lớn ra nước ngoài để xây dựng trung tâm dữ liệu, lắp đặt cáp quang, đảm bảo nguồn cung điện tại chỗ, vận hành mạng lưới tại thị trường nước ngoài.

Xuất khẩu token là hình thức thương mại dịch vụ hoàn toàn mới. Điện không rời khỏi lưới điện quốc gia, sức mạnh tính toán không rời khỏi quốc gia, nhưng giá trị luân chuyển khắp thế giới

Nhà nghiên cứu Lưu Hiểu Qua (Trung tâm Nghiên cứu - Phát triển thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc) cho biết: “Trong bối cảnh thương mại truyền thống của Trung Quốc đang đối mặt vô vàn thách thức về địa chính trị và thuế quan, xuất khẩu token với mô hình giao hàng hoàn toàn kỹ thuật số và không cần kho vận đem lại con đường giúp giảm thiểu rủi ro từ xung đột thương mại truyền thống cũng như thúc đẩy tăng trưởng thương mại dịch vụ. Chúng sẽ định hình lại vị thế của dịch vụ số Trung Quốc trong chuỗi giá trị toàn cầu”.

Tái cấu trúc nền kinh tế

Điều này cho thấy rõ Trung Quốc đang cố gắng tái cấu trúc nền kinh tế định hướng xuất khẩu ở kỉ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Suốt nhiều thập kỉ nước này luôn tăng trưởng bằng nhà máy, cảng biển, tàu hàng. Tuy nhiên giai đoạn tiếp theo họ có thể phụ thuộc nhiều vào trạm tiếp bờ cáp (CLS) lượng xanh, bộ xử lý đồ họa (GPU), vùng tuân thủ, API.

Ví dụ CLS quốc tế tại Sán Đầu cung cấp cho thành phố tuyến kết nối trực tiếp với Đông Nam Á. Nơi đây đảm nhận phần lớn băng thông ra quốc tế của Trung Quốc, cung cấp điểm mạng đến Singapore.

Ngoài ra Sán Đầu còn nằm gần nguồn tài nguyên gió ngoài khơi lớn, đem đến lợi thế vận hành trung tâm dữ liệu và xuất khẩu token.

Phía tây bắc Trung Quốc, thành phố Thanh Dương (tỉnh Cam Túc) sở hữu nhiều trang trại điện gió lẫn điện mặt trời. Thay vì phụ thuộc lưới điện cao thế, trung tâm dữ liệu tại chỗ sử dụng nguồn năng lượng xanh tại chỗ.

Điện đi vào hàng loạt máy chủ, GPU chạy phép nhân ma trận, mô hình tạo ra token. Người dùng cách xa hàng nghìn dặm sẽ nhìn thấy thứ họ cần như ảnh đã chỉnh sửa, đoạn văn chỉn chu, dòng mã lập trình hoàn chỉnh hay câu trả lời đầy đủ cho khách hàng.

Thanh Dương và Sán Đầu không cần trở thành “phòng thí nghiệm” mô hình AI, mà đóng vai trò cơ sở hạ tầng thương mại AI: điểm dịch vụ cho sức mạnh tính toán, trung gian hải quan cho token và kho ngoại quan cho luồng dữ liệu xuyên biên giới.

Theo nhà nghiên cứu Vương Bằng (Học viện Khoa học xã hội Bắc Kinh): “Xuất khẩu token thể hiện các lợi thế cạnh tranh của Trung Quốc ở lĩnh vực năng lượng, dữ liệu, cơ sở hạ tầng và nhân tài kỹ thuật. Vào thời điểm thương mại toàn cầu đang được định hình lại sâu sắc, hỗ trợ xuất khẩu token giúp mở rộng khả năng cạnh tranh thương mại sang mảng điện toán thông minh”.

Hiện tại đầu tư toàn cầu cho AI không ngừng tăng, hạng mục tốn kém nhất chính là hạ tầng. Công ty tư vấn Gartner dự báo đầu tư trí tuệ nhân tạo năm 2026 sẽ lên đến 2,52 nghìn tỉ USD – tăng 44% so với năm ngoái. Ước tính riêng đầu tư cho hạ tầng tăng từ khoảng 965 tỉ USD năm 2025 lên 1,37 nghìn tỉ USD năm nay.

Quy mô trên tạo ra cơ hội lớn cho quốc gia nào có thể cung cấp năng lực điện toán giá rẻ, đáng tin cậy, thân thiện môi trường. Trung Quốc nhìn thấy cơ hội không chỉ bán ứng dụng, mà bán cả dịch vụ.

Tín hiệu từ phía cầu thể hiện rõ qua hành vi của các nhà phát triển. Nền tảng OpenRouter ghi nhận khối lượng token hàng tuần của loạt mô hình mã nguồn mở do đơn vị Trung Quốc phát triển - Deep Seek, Qwen, MiniMax, Moonshot AI - tăng từ chỉ một phần nhỏ (cuối năm 2024) lên gần 30% (một số tuần ở năm 2025).

Với nhà mạng viễn thông và công ty công nghệ Trung Quốc, mảng kinh doanh mới vô cùng hứa hẹn.

China Telecom vào cuối tháng 4 công bố hàng loạt gói token thí điểm, cung cấp cho người tiêu dùng các gói sử dụng AI theo tháng có giá khởi điểm từ 9,9 Nhân dân tệ (1,46 USD) cho 10 triệu token. Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể mua gói doanh nghiệp tối đa 150 triệu token mỗi tháng với giá 39,9 tệ.

Alibaba thì thành lập nhóm phụ trách kinh doanh token, xác định token là tài sản chiến lược đồng thời đặt ra 3 nhiêm vụ tạo token, chuyển giao token và ứng dụng token.

Tập đoàn cũng tuyên bố sẽ đầu tư hơn 380 tỉ Nhân dân tệ (hơn 56 tỉ USD) trong 3 năm để xây dựng mạng lưới điện toán đám mây toàn cầu, dùng chuỗi khối đầy đủ trong các mô hình, sức mạnh tính toán cùng chip nhằm hỗ trợ xuất khẩu token.