Tôn tạo di tích lịch sử Nước Mặn để trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử tại Gia Lai

Tôn tạo di tích lịch sử Nước Mặn - Nơi phôi thai chữ Quốc ngữ để trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử tại Gia Lai

UBND tỉnh Gia Lai vừa có văn bản chỉ đạo triển khai công tác tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử Nước Mặn – Nơi phôi thai chữ Quốc ngữ, nhằm bảo tồn giá trị di sản, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng văn hóa, lịch sử và du lịch của địa phương.

Theo đó, UBND tỉnh Gia Lai thống nhất với đề xuất của Sở VHTTDL về chủ trương thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích. Việc triển khai dự án phải bảo đảm đồng bộ, hài hòa giữa công tác bảo tồn giá trị gốc của di tích với yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, giáo dục truyền thống và phát triển du lịch bền vững.

Đồng thời giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các sở, ngành liên quan và UBND xã Tuy Phước Bắc rà soát, nghiên cứu, đề xuất phương án quy hoạch mở rộng không gian di tích theo hướng liên kết tổng thể với khu vực Chùa Bà Nước Mặn cùng các công trình văn hóa, tín ngưỡng lân cận.

Qua đó, hình thành quần thể văn hóa – lịch sử – du lịch đặc trưng của địa phương, bảo đảm kết nối hạ tầng, cảnh quan, giao thông, không gian sinh hoạt cộng đồng và phục vụ khách tham quan.

Trong quá trình nghiên cứu quy hoạch, UBND tỉnh yêu cầu đặc biệt quan tâm phát huy đúng tầm vóc, giá trị lịch sử đặc biệt của Di tích lịch sử Nước Mặn – nơi được xem là một trong những địa điểm đầu tiên hình thành, thử nghiệm và phát triển chữ Quốc ngữ tại Việt Nam.

Việc triển khai dự án phải bảo đảm đồng bộ, hài hòa giữa công tác bảo tồn giá trị gốc của di tích với yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, lịch sử

Đồng thời, gắn với quá trình giao lưu văn hóa Đông – Tây, hoạt động truyền giáo của các giáo sĩ Dòng Tên và sự hình thành hệ thống chữ viết bằng mẫu tự La-tinh của tiếng Việt.

UBND tỉnh Gia Lai khẳng định, đây không chỉ là di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và ngôn ngữ học mà còn là dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển văn hóa dân tộc, góp phần hình thành công cụ ngôn ngữ thống nhất, tạo nền tảng cho sự phát triển của báo chí, giáo dục, văn học và đời sống xã hội Việt Nam qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Ngoài yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư, tôn tạo di tích một cách bài bản, có chiều sâu, tương xứng với giá trị tiêu biểu của nơi phôi thai chữ Quốc ngữ, UBND tỉnh cũng chỉ đạo từng bước xây dựng trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử và du lịch đặc sắc, có giá trị giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và quảng bá hình ảnh địa phương.

Trước đó, năm 2023, Sở VHTT Bình Định cũ (nay tỉnh Gia Lai) phối hợp với UBND huyện Tuy Phước cũ (nay xã Tuy Phước Bắc) tổ chức Lễ đón bằng Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Lễ hội Chùa Bà – Cảng thị Nước Mặn”.

Theo hồ sơ di sản, từ những năm 1610, khi Cảng thị Nước Mặn bước vào thời kỳ phồn vinh, cùng với người Việt, người Minh Hương và cộng đồng các sắc tộc cư trú từ một số vùng, miền di cư đến Nước Mặn mua bán đông đúc thì Chùa Bà được khởi dựng. Từ đó tên gọi “Chùa Bà” ra đời.

Lễ hội Chùa Bà – Cảng thị Nước Mặn là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lễ hội Chùa Bà - Cảng thị Nước Mặn là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc có quy mô lớn và ra đời sớm ở Bình Định. Hằng năm, lễ hội được tổ chức vào cuối tháng Giêng, đầu tháng 2 (âm lịch); có thể ngày 29 hay ngày 30 tùy tháng thiếu hay đủ và kéo dài thêm 2 hoặc 3 ngày của tháng 2 âm lịch.

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Văn Ngọc cho biết: “Tên gọi Nước Mặn xuất hiện vào đầu thế kỷ 17. Đây là một địa chỉ nằm trên con đường tơ lụa trên biển giữa một số trung tâm thương mại quốc tế. Bản đồ vẽ vào năm 1608 con đường tơ lụa trên biển có hai địa danh được thương nhân nước ngoài thường đến buôn bán là Thị Nại - Nước Mặn và Hải Phố - Hội An nằm trên đường hàng hải đến với Vuconva (phía Bắc của Philippines).

Trong các thương cảng ở Đàng Trong lúc bấy giờ thì Thị Nại - Nước Mặn là nơi thuyền buôn các nước phương Tây, Malaysia và một số nước khác đến buôn bán khá tấp nập”.