Đưa văn học Việt ra thế giới từ nhịp cầu bản quyền Việt - Trung

Ngày 14/5, tại trụ sở Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, buổi giao lưu Bản quyền sách Việt - Trung 2026 đã diễn ra với sự tham dự của đại diện các cơ quan ngoại giao, giới văn chương, xuất bản, dịch thuật và các đơn vị bản quyền hai nước.

Nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh phát biểu tại chương trình.

Phát biểu khai mạc, nhà văn Trịnh Bích Ngân, Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh cho rằng, hội nhập quốc tế về văn học là quá trình giao lưu, tiếp biến và quảng bá các giá trị văn chương giữa các quốc gia nhằm “mở rộng không gian sáng tạo và khẳng định bản sắc dân tộc trên trường quốc tế”. Theo bà Ngân, quá trình này không chỉ giúp nâng cao vị thế văn học bản địa mà còn làm phong phú đời sống tinh thần của độc giả.

Nhà văn Trịnh Bích Ngân dẫn thống kê của Tổng công ty Sách Trung Quốc cho biết, trong gần 60 năm (1949 - 2006), chỉ khoảng 150 đầu sách văn học Việt Nam được dịch và phát hành tại Trung Quốc, trong đó có những tác phẩm tiêu biểu như Truyện Kiều, Số Đỏ hay Chí Phèo. Tuy nhiên, phần lớn các tác phẩm này hiện không còn hiện diện rộng rãi trên thị trường sách Trung Quốc.

Theo Chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh, thực trạng đó đã thúc đẩy nhiều đơn vị xuất bản và dịch giả nỗ lực tìm đường đưa sách Việt đến gần hơn với độc giả quốc tế. Trong đó, bà Ngân đánh giá cao vai trò của dịch giả Nguyễn Lệ Chi cùng Chibooks trong việc kết nối bản quyền và quảng bá văn học Việt tại Trung Quốc.

“Những buổi giao lưu nghề nghiệp như thế này rất cần thiết bởi không chỉ tăng cường trao đổi văn học nghệ thuật giữa Việt Nam và Trung Quốc mà còn góp phần thúc đẩy tình hữu nghị, sự hiểu biết lẫn nhau giữa người viết và độc giả hai nước”, nhà văn Trịnh Bích Ngân nhấn mạnh.

Ông Từ Châu, Phó Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh chia sẻ nhiều thông tin về hoạt động giao lưu văn hóa giữa hai nước.

Đại diện phía Trung Quốc, ông Từ Châu, Phó Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh nhận định, sách là phương tiện quan trọng truyền tải văn minh, còn hợp tác bản quyền là “cầu nối quan trọng trong giao lưu văn hóa”. Theo ông Từ Châu, những năm gần đây, hợp tác xuất bản giữa hai nước đã đạt nhiều kết quả tích cực khi nhiều tác phẩm văn học Việt Nam được giới thiệu tại Trung Quốc, đồng thời sách Trung Quốc ở các lĩnh vực khoa học công nghệ, giáo dục, thiếu nhi cũng nhận được sự quan tâm của độc giả Việt Nam.

Ông Từ Châu cho rằng, năm 2026, kỷ niệm 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Trung Quốc càng làm nổi bật ý nghĩa của hoạt động giao lưu lần này. Phó Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh kỳ vọng các nền tảng hợp tác chuyên nghiệp sẽ giúp thúc đẩy cơ chế trao đổi bản quyền đi vào chiều sâu, tăng cường đào tạo đội ngũ dịch giả và nâng cao chất lượng truyền bá liên văn hóa của các tác phẩm.

Các tác phẩm văn học dịch Việt Nam - Trung Quốc được trưng bày tại buổi giao lưu.

“Chúng tôi mong muốn mở rộng giao lưu văn học sang nhiều lĩnh vực như khoa học công nghệ, giáo dục, xuất bản số, đồng thời dựa trên khuôn khổ hợp tác Trung Quốc - ASEAN để đưa các sản phẩm văn hóa hai nước tiến ra thị trường quốc tế rộng lớn hơn”, ông Từ Châu nói.

Theo đại diện Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh, trong những năm qua, đơn vị này đã phối hợp với Chibooks trao tặng hơn 16.000 cuốn sách tiếng Việt về Trung Quốc cho 17 trường học ở khu vực phía Nam, tổ chức các cuộc thi dịch thuật và nhiều chương trình giao lưu văn học nhằm thúc đẩy hợp tác nhân văn giữa hai nước.

Chia sẻ tại sự kiện, dịch giả Nguyễn Lệ Chi - Giám đốc Chibooks, kể lại hành trình hơn 30 năm đi lại giữa Việt Nam và Trung Quốc để học tập, nghiên cứu và giao lưu văn hóa. Bà Chi cho biết, từ những năm 1990, khi thông tin về Việt Nam tại Trung Quốc còn rất ít, bà đã luôn trăn trở về việc làm sao để giới thiệu văn hóa và con người Việt Nam ra thế giới thông qua sách.

Năm 2006, Chibooks lần đầu tổ chức triển lãm sách Việt Nam tại Hội chợ Trung Quốc - ASEAN Expo ở Nam Ninh. Theo bà Chi, đó là triển lãm sách Việt Nam đầu tiên tại Trung Quốc. “Lọt thỏm giữa các gian hàng thủ công mỹ nghệ, thực phẩm là gian hàng sách Việt với hàng trăm đầu sách văn hóa, du lịch, văn học. Chúng tôi chỉ nghĩ mang sang để trưng bày, tặng lại, nhưng cuối cùng lại bán được rất nhiều sách”, bà Chi nhớ lại.

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi - Giám đốc Chibooks, tặng hoa cho các khách mời hai nước tham gia chương trình.

Từ những hoạt động ban đầu, Chibooks tiếp tục đưa sách Việt lên các sàn thương mại điện tử Trung Quốc, giới thiệu tới các trường đại học có đào tạo tiếng Việt nhằm tăng độ nhận diện của sách Việt trên thị trường này.

Theo bà Nguyễn Lệ Chi, từ năm 2023, Chibooks trở thành đại diện chính thức tại Việt Nam của nền tảng dịch vụ thương mại bản quyền Trung Quốc - ASEAN để chọn lọc, giới thiệu các sản phẩm văn hóa Việt Nam vào thị trường Trung Quốc. Mỗi năm, đơn vị này lựa chọn và giới thiệu hàng trăm đầu sách Việt Nam thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.

Bà cho biết thêm, năm 2024, Chibooks đã bán bản quyền thành công hai tác phẩm "Người Hà Nội chuyện ăn chuyện uống một thời" và "Vắt qua những ngàn mây" cho Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật Quảng Tây. Hai cuốn sách được phát hành tại Trung Quốc từ tháng 11/2025 và nhận được phản hồi tích cực từ độc giả. Đặc biệt, tác phẩm “Người Hà Nội chuyện ăn chuyện uống một thời” từng được trao giải “Tác phẩm Đông Nam Á có sức ảnh hưởng nhất năm 2025”.

Bà Nguyễn Lệ Chi cho rằng đây là bước tiến đáng chú ý bởi trước đó phần lớn tác phẩm Việt Nam xuất bản tại Trung Quốc đều theo diện hỗ trợ hoặc tặng bản quyền.

Ngoài việc bán bản quyền, Chibooks còn phối hợp với các Hội nhà văn, nhà xuất bản Trung Quốc tổ chức giao lưu tác giả, hội thảo chuyên đề và các cuộc thi dịch thuật văn học Việt - Trung dành cho sinh viên nhằm xây dựng đội ngũ dịch giả kế cận.

“Tôi tin rằng với quyết tâm và nỗ lực lớn hơn, chúng ta sẽ có cơ hội đưa thêm nhiều đầu sách Việt sang Trung Quốc bằng nhiều hình thức khác nhau như triển lãm, bán bản quyền hay cùng biên soạn sách”, bà Nguyễn Lệ Chi nói và cho rằng đã đến lúc ngành xuất bản Việt Nam cần nghiêm túc suy nghĩ về câu chuyện sẽ kể với thế giới thông qua sách.