Tôn vinh những hy sinh thầm lặng

Bia tưởng niệm các liệt sĩ Biệt động Sài Gòn-Gia Định.

Ngày 30/1/2026, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định công nhận liệt sĩ và cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” cho 49 chiến sĩ Biệt động Quân khu Sài Gòn-Gia Định đã hy sinh khi làm nhiệm vụ bí mật trong kháng chiến. Đây là những trường hợp chưa đủ điều kiện về hồ sơ, thủ tục xác nhận liệt sĩ theo quy định, nhưng được xem xét trên cơ sở đặc thù của lực lượng biệt động và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Quyết định này khép lại hành trình hàng chục năm đi tìm danh tính, ghi nhận công lao cho những chiến sĩ đã chiến đấu và hy sinh thầm lặng giữa lòng Sài Gòn. Những cái tên: Châu, Phước, Ngọ, Cường… dù không phải tên thật, vẫn được Tổ quốc và nhân dân ghi nhớ, trân trọng và biết ơn.

Theo tài liệu, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Biệt động Quân khu Sài Gòn-Gia Định được giao nhiệm vụ tiến công các mục tiêu đầu não của đối phương, gồm: Dinh Tổng thống ngụy, Đại sứ quán Mỹ, Bộ Tổng Tham mưu ngụy, Bộ Tư lệnh Hải quân ngụy, Đài Phát thanh Sài Gòn. Hoạt động trong điều kiện hết sức nguy hiểm, với phương châm “bí mật, táo bạo, bất ngờ, luồn sâu, đánh hiểm”, lực lượng biệt động đã đóng vai trò mũi nhọn, góp phần quan trọng vào thành công của đòn tác chiến chiến lược.

Đánh giá về đợt 1 Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Hội nghị Trung ương Cục Miền Nam lần thứ 6 khẳng định đây là thắng lợi to lớn, gây cho đối phương những tổn thất nặng nề chưa từng có. Theo tổng hợp của Câu lạc bộ Khối Vũ trang - Biệt động Quân khu Sài Gòn- Gia Định, năm đội biệt động với 88 cán bộ, chiến sĩ đã trực tiếp chiến đấu độc lập, đánh thẳng vào các cơ quan đầu não của địch. 61 cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh trong các trận đánh, một số đồng chí khác bị địch bắt, tra tấn dã man nhưng không khuất phục.

Sau chiến tranh, 12 trường hợp được công nhận liệt sĩ. 49 cán bộ, chiến sĩ còn lại, do không có thông tin về họ tên thật, quê quán, nơi an táng, cũng không có giấy tờ, tài liệu ghi nhận trường hợp hy sinh, cho nên suốt nhiều năm chưa được công nhận liệt sĩ.

Với đặc thù là lực lượng vũ trang đặc biệt, hoạt động đơn tuyến, bí mật, các chiến sĩ biệt động phải che giấu thân phận, đổi họ tên, quê quán, lai lịch, để sống hợp pháp và chiến đấu lâu dài trong lòng địch. Sự ngụy trang ấy là điều kiện sống còn của lực lượng, nhưng cũng khiến họ trở thành những người vô danh khi hy sinh.

Là một trong những chiến sĩ Đội 5 trực tiếp tham gia trận đánh Dinh Độc Lập, ông Phan Văn Hôn xúc động khi nhắc đến đồng đội: “Bởi vì tuyệt mật, cho nên thiệt thòi nhất là lực lượng biệt động. Đánh vang dội nhất cũng là lực lượng biệt động. Sự cống hiến, hy sinh anh dũng của anh em, không thể kể hết được”.

Căn nhà số 499/20 đường Cách Mạng Tháng Tám từng là ga-ra ô-tô phục vụ hậu cần, kỹ thuật của lực lượng biệt động Sài Gòn-Gia Định trong những năm tháng kháng chiến. Nay, nơi đây trở thành ngôi nhà chung vào ngày mồng 6 Tết Nguyên đán hằng năm, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ biệt động và thân nhân dâng hương tưởng niệm những người đã hy sinh trong cuộc chiến.

Nữ chiến sĩ biệt động Phan Thị Hồng, người từng hai lần bị địch bắt giam, tra tấn dã man và bị cưa một chân chia sẻ: “Đơn vị Biệt động hy sinh rất nhiều, hầu hết các anh chưa lập gia đình cho nên rất thiệt thòi. Sau chiến tranh, mình còn được sống là hạnh phúc. Và càng hạnh phúc bao nhiêu, càng nghĩ tới đồng chí, đồng đội nhiều hơn”.

Suốt 15 năm, Câu lạc bộ Khối Vũ trang kiên trì tìm kiếm, xác minh danh tính những đồng đội đã ngã xuống. Ông Nguyễn Quốc Độ, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ cho biết: “Quá trình xác minh thông tin chẳng khác nào mò kim đáy biển. Có những đơn vị mà tất cả các chiến sĩ trong trận đánh đó đều hy sinh. Kể cả với những cựu chiến binh Mỹ, chúng tôi cũng đã từng tiếp xúc, đề nghị họ hỗ trợ cung cấp thông tin”.

Kết quả của hành trình dài hàng chục năm ấy, chỉ duy nhất một trường hợp xác minh được nhân thân, đó là đồng chí Út Nhỏ, Chỉ huy trưởng đánh vào Đại sứ quán Mỹ. Ông tên thật là Bùi Văn Ráng, sinh năm 1928, quê xã Long Thượng, huyện Cần Đước, tỉnh Long An (nay là xã Phước Lý, tỉnh Tây Ninh). Gia đình biết ông hy sinh, nhưng không rõ đơn vị, nơi hy sinh, nên suốt 57 năm không được hưởng chế độ liệt sĩ.

Ngày 6/6/2025, Câu lạc bộ Khối Vũ trang chính thức có văn bản đề nghị xác nhận liệt sĩ cho 49 cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong Xuân Mậu Thân 1968. Quá trình rà soát của Thành ủy, UBND Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan cho thấy, nếu áp dụng đầy đủ các quy định hiện hành, việc công nhận là không khả thi, do không thể xác minh đầy đủ thông tin.

Tuy nhiên, quan điểm xuyên suốt của lãnh đạo thành phố: Chính sách đối với người có công là sự tri ân, chăm lo đặc biệt của Đảng và Nhà nước; việc xem xét phải chặt chẽ, thận trọng nhưng cần tính đến yếu tố đặc thù. Trên cơ sở đó, hồ sơ được hoàn thiện theo hướng xem xét trường hợp đặc biệt, không đặt ra việc giải quyết chế độ, mà nhấn mạnh ý nghĩa tri ân, tôn vinh sự hy sinh thầm lặng của lực lượng biệt động.

Tháng 1/2026, Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ thống nhất chủ trương hoàn thiện hồ sơ. Ngày 30/1/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 20/NQCP và Thủ tướng Phạm Minh Chính ký Quyết định công nhận liệt sĩ, cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” cho 49 chiến sĩ Biệt động Quân khu Sài Gòn-Gia Định. Đây là sự ghi nhận dẫu có muộn mằn nhưng cần thiết, không chỉ khép lại một hành trình kéo dài nhiều năm mà còn thể hiện sự trân trọng, tôn vinh của Đảng, Nhà nước đối với những hy sinh, cống hiến to lớn, thầm lặng của lực lượng biệt động vì sự nghiệp cách mạng.

Trước đó, sáng 4/1/2026, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh, Thành ủy, Ủy ban nhân dân Thành phố phối hợp các cơ quan, đơn vị tổ chức Lễ khánh thành Bia tưởng niệm cán bộ, chiến sĩ Biệt động Sài Gòn - Gia Định hy sinh trong Xuân Mậu Thân 1968. Với những đóng góp to lớn, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, lực lượng Biệt động Sài Gòn đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng, danh hiệu cao quý cùng 16 chữ vàng: “Đoàn kết một lòng, mưu trí vô song, dũng cảm tuyệt vời, trung kiên bất khuất”.

“Đây là tấm lòng tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người con trung hiếu với Tổ quốc, với nhân dân - những tráng sĩ chân trần chí thép đã anh dũng hy sinh trên đường phố Sài Gòn thân yêu vì độc lập, tự do của dân tộc”, ông Trần Vũ Bình, con trai Anh hùng Lực lượng Vũ trang, chiến sĩ Biệt động Sài Gòn Trần Văn Lai xúc động bày tỏ.

ANH THƠ