Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Không ngừng nâng cao chất lượng thể chế, quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Lễ Kỷ niệm. Ảnh: VPQH

Tham dự Lễ kỷ niệm có: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú; Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài; cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội.

Hiến pháp năm 1946 – nền tảng của nền lập hiến Việt Nam

Tại Lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, đây là dịp nhìn lại chặng đường lập hiến của đất nước, khẳng định trách nhiệm tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Nhắc lại tư tưởng lập hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, trong quá trình tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã sớm đề cao vai trò của Hiến pháp, pháp luật. Trong ""Việt Nam yêu cầu ca"", Người đã viết: “Bảy xin Hiến pháp ban hành/Trăm điều phải có thần linh pháp quyền”. Tư tưởng ấy đã thể hiện yêu cầu bảo đảm quyền độc lập, tự do, dân chủ của nhân dân bằng Hiến pháp, pháp luật.

Ngay sau khi giành được độc lập, giữa muôn vàn khó khăn, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc tổ chức Tổng tuyển cử, xây dựng Hiến pháp. Bởi nền độc lập phải được củng cố bằng một Nhà nước có cơ sở pháp lý vững chắc; nhân dân vừa thoát khỏi thân phận nô lệ phải được xác lập địa vị người chủ đất nước.

Ngày 09/11/1946, tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa I đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do, dân chủ và thực hiện chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt của dân được xác lập thành những nguyên tắc nền tảng của Nhà nước mới. Giá trị sâu xa của sự kiện lịch sử ấy là gắn thành quả giành độc lập dân tộc với quyền làm chủ của nhân dân và việc tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp.

Tinh thần đại đoàn kết được kết tinh cùng với nguyên tắc bình đẳng công dân, bảo đảm quyền dân chủ, tạo cơ sở pháp lý để tập hợp sức mạnh toàn dân trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự Nhân dân”. Chính quyền có năng lực hành động và chịu trách nhiệm là điều kiện bảo vệ quyền dân chủ. Sự tin tưởng, tham gia và giám sát của Nhân dân tạo nên sức mạnh để Nhà nước hoàn thành trọng trách. Đây chính là di sản quan trọng của Hiến pháp năm 1946 đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Qua các giai đoạn cách mạng, những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 được kế thừa, phát triển trong quá trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng. Quốc hội qua các nhiệm kỳ đã có những đóng góp quan trọng trong thể chế hóa đường lối của Đảng, hoàn thiện pháp luật, giám sát hoạt động của Nhà nước, chuyển tải ý chí, nguyện vọng của nhân dân thành những quyết sách quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, kỷ niệm 80 năm ngày thông qua bản Hiến pháp đầu tiên cũng là dịp tiếp tục phát huy những giá trị nền tảng của nền lập hiến Việt Nam, đó là độc lập dân tộc gắn với quyền làm chủ của nhân dân; quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp và pháp luật.

Nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp

Đề cập yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, Đại hội XIV của Đảng đã xác định những nhiệm vụ lớn để thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Khoa học, công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc đời sống và phương thức quản trị. Môi trường quốc tế biến động phức tạp, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực tự chủ và bảo vệ Tổ quốc.

Trong bối cảnh đó, đất nước cần thể chế đồng bộ, khả thi và bộ máy đủ năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đưa các mục tiêu phát triển thành kết quả cụ thể.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, Nghị quyết số 27 đã đặt ra yêu cầu tổng thể về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nghị quyết số 66 xác định đổi mới xây dựng và thi hành pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm để đột phá về thể chế. Việc thực hiện các chủ trương này phải gắn với nâng cao năng lực quản trị, phát huy dân chủ, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân.

Quang cảnh Lễ Kỷ niệm. Ảnh: VPQH

Với tinh thần đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung thực hiện tốt ba định hướng lớn.

Định hướng thứ nhất là bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng và thực hiện nghiêm; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, Hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp. Mọi cơ quan, người có thẩm quyền phải hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật. Việc thẩm tra, thảo luận, quyết định chính sách phải được xem xét đầy đủ căn cứ hiến định, nhất là những vấn đề liên quan đến tổ chức quyền lực, quyền con người, quyền công dân.

Cùng với đó, cần tăng cường giám sát việc tuân theo Hiến pháp, kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý vi phạm theo thẩm quyền.

Khẳng định quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu phải làm rõ trách nhiệm, bảo đảm phối hợp thống nhất, kiểm soát chặt chẽ quyền lực; khắc phục cả tình trạng vượt thẩm quyền lẫn né tránh trách nhiệm, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của nhân dân.

“Phân cấp, phân quyền phải bảo đảm điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Cơ quan được giao quyền phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Tăng quyền chủ động không đồng nghĩa với việc tùy tiện trong thực thi quyền lực hoặc làm giảm trách nhiệm giải trình” - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17, tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.

Việc tổng kết phải đánh giá cả những nội dung được sửa đổi, bổ sung năm 2025, làm rõ những giá trị cần kế thừa và những vấn đề cần hoàn thiện. Quá trình này phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy trí tuệ của Nhân dân, được tiến hành khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự hiến định. Việc nghiên cứu sửa đổi phải gắn với tiếp tục thực hiện nghiêm Hiến pháp hiện hành. Yêu cầu xuyên suốt là củng cố nền tảng chính trị, pháp lý của chế độ, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân và đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước.

Tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân

Định hướng thứ hai được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra là tiếp tục phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước. Quyền làm chủ phải được bảo đảm trong việc tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Khẳng định, giá trị của các quyền hiến định phải được thể hiện ở khả năng thực hiện quyền và sự bảo vệ hữu hiệu đối với mỗi người, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu mọi hành vi xâm phạm quyền con người, quyền công dân phải được xử lý theo pháp luật. Quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bị xâm phạm phải được bảo vệ, khôi phục; thiệt hại phải được bồi thường theo quy định của pháp luật. Đồng thời, quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân. Việc thực hiện quyền phải tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản

Định hướng thứ ba là không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và những quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu, việc hoàn thiện pháp luật phải cụ thể hóa đầy đủ các nguyên tắc hiến định, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và sự gắn kết giữa các lĩnh vực. Đặc biệt, “không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản”.

Theo đó, pháp luật phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển.

Các đại biểu tham dự Lễ Kỷ niệm. Ảnh: VPQH

Quốc hội cần nâng cao chất lượng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đặt mỗi quyết sách trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Các quyết định về ngân sách, đầu tư, sử dụng tài nguyên phải tính đầy đủ hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động đến các nhóm xã hội.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ”.

Đối với quy trình xây dựng và quyết định chính sách, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu việc trình, thẩm tra và thảo luận chính sách phải dựa trên căn cứ thực tiễn, đánh giá đầy đủ tác động, làm rõ các lựa chọn và điều kiện thực hiện.

Chính phủ, các cơ quan trình chính sách và cơ quan thẩm tra phải chịu trách nhiệm về đề xuất, kiến nghị của mình, bảo đảm khách quan, có chính kiến, ngăn ngừa lợi ích cục bộ chi phối, làm sai lệch mục tiêu chính sách.

Trong quyết định những vấn đề đối ngoại quan trọng, Quốc hội cần bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, tăng cường năng lực tự chủ và cơ sở pháp lý cho hội nhập, thực hiện nghiêm các cam kết quốc tế.

Cùng với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Quốc hội giám sát chặt chẽ kết quả thực hiện các quyết sách lớn, việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm thực thi…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định: Tinh thần của Hiến pháp năm 1946 phải được thể hiện trong cách thực thi quyền lực, sự tận tâm phục vụ cuộc sống ngày càng tốt đẹp của Nhân dân. Đó là sự tiếp nối xứng đáng di sản lập hiến, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Đổi mới mạnh mẽ hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế

Phát biểu tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã khẳng định giá trị của Hiến pháp năm 1946 cả trên phương diện kỹ thuật lập hiến và giá trị tư tưởng, chính trị, pháp lý; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới hoạt động lập hiến, lập pháp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế. Ảnh: VPQH

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, xuyên suốt hơn 80 năm, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy và phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật.

Mỗi bản Hiến pháp, mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết, quyết định của Quốc hội luôn gắn liền với vận mệnh quốc gia, dân tộc, kết hợp nhuần nhuyễn “ý Đảng, lòng Dân”; kết tinh sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, niềm tin và nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp Nhân dân.

Đề cập nhiệm vụ trong giai đoạn mới, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra nhiệm vụ “nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”; đồng thời xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”.

"Quốc hội sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, tạo điều kiện để đất nước phát triển nhanh, bền vững" - Chủ tịch Quốc hội cho biết.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế.

Đặc biệt, Quốc hội sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ, mở đường cho đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, tạo điều kiện để đất nước phát triển nhanh, bền vững.