Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để loại bỏ chồng chéo

Hiện nay, Bộ Tư pháp đang tiến hành những bước quan trọng để xây dựng Đề án “Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” và các văn bản triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Đã đến lúc tổng rà soát hệ thống văn bản đồ sộ

Sau nhiều thập kỷ hoàn thiện thể chế, Việt Nam đã hình thành một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồ sộ, trải rộng từ Trung ương đến địa phương, bao trùm hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Đây là thành quả của tiến trình đổi mới, hội nhập và quản trị quốc gia hiện đại. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh về số lượng cũng kéo theo nguy cơ chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu thống nhất, thậm chí cản trở phát triển nếu không được rà soát, sắp xếp kịp thời.

Đồng chí Phan Chí Hiếu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh, tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật phải gắn liền với xử lý quy định chồng chéo.

Chính vì vậy, việc xây dựng Đề án “Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam"đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” và dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này là hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Đây là nhiệm vụ có khối lượng công việc rất lớn, nội dung phức tạp, tác động đến toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành và chưa có tiền lệ triển khai ở quy mô toàn quốc.

Theo đồng chí Phan Chí Hiếu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp, yêu cầu tổng rà soát không chỉ dừng lại ở việc nhận diện thực trạng, mà phải đề xuất giải pháp xử lý cụ thể đối với các quy định mâu thuẫn, chồng chéo, không rõ ràng, thiếu khả thi hoặc cản trở phát triển.

Nói cách khác, cuộc tổng rà soát lần này không phải là một cuộc thống kê số liệu xem cả nước có bao nhiêu văn bản, mà sâu xa hơn, đây là quá trình rà soát để sắp xếp, phát hiện ra tồn tại trong hệ thống pháp luật để có giải pháp khắc phục.

Phạm vi rà soát được xác định là toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực, từ Trung ương đến địa phương. Điều này cho thấy quyết tâm nhìn thẳng vào thực tế, không né tránh những bất cập tồn tại ở bất kỳ cấp nào. Nhiệm vụ này cũng gắn liền với Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật. Như vậy, Bộ Tư pháp đang thực hiện nhiệm vụ tham mưu để tiến hành một cách mạng toàn diện, có hệ thống việc biến thể chế từ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” thành “đột phá của đột phá” thúc đẩy phát triển.

Rõ ràng cả trách nhiệm và tiêu chí

Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Ngô Trung Thành cho rằng, phải quy định rõ trách nhiệm rà soát của từng cơ quan, từng loại văn bản. Ai chịu trách nhiệm với luật? Ai rà soát nghị định, thông tư, văn bản liên tịch? Đây là vấn đề cần có sự phân công minh bạch để rõ trách nhiệm.

Đồng thời, đồng chí Ngô Trung Thành cũng lưu ý cần cụ thể hóa các tiêu chí rà soát, cả ở mức phát hiện mâu thuẫn cũng như ở tầm cấu trúc hệ thống pháp luật. Theo đó, nội dung nào phải được quy định ở luật, nội dung nào thuộc thẩm quyền văn bản dưới luật; đâu là phạm vi của Chính phủ, bộ, ngành, đâu là của chính quyền địa phương. Làm được như vậy, chúng ta sẽ chuyển từ việc xây dựng pháp luật theo kiểu phản ứng chính sách sang xây dựng một cấu trúc hợp lý, ổn định và dự báo được.

Chỉ khi có bộ tiêu chí rõ ràng, thống nhất, việc tổng rà soát mới tránh được tình trạng hình thức, cảm tính hoặc làm theo cách hiểu riêng của từng cơ quan.

Tổ chức thực hiện hiệu quả

Một vấn đề thực tiễn đặt ra là cơ chế tổ chức triển khai. Dự thảo Đề án đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo tổng rà soát, song cũng có ý kiến đề nghị không lập thêm đầu mối mới, mà giao một Ban Chỉ đạo hiện có thực hiện, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm 2026.

Vì vậy, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu yêu cầu thiết kế hai phương án để báo cáo Chính phủ: Hoặc thành lập Ban Chỉ đạo mới với nhiệm vụ, quyền hạn rõ ràng; hoặc giao trực tiếp Chính phủ tổ chức thực hiện, quy định rõ trách nhiệm các cơ quan trong Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tránh phát sinh tầng nấc trung gian không cần thiết.

Như vậy, Bộ Tư pháp đề cao tinh thần tổng rà soát để tinh gọn hệ thống văn bản và việc tổ chức thực hiện cũng phải tinh gọn, hiệu quả.

Với khối lượng văn bản khổng lồ, nếu làm theo phương thức thủ công truyền thống sẽ rất khó bảo đảm tiến độ và chất lượng. Do vậy, tất yếu cần ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống báo cáo trực tuyến, cập nhật dữ liệu tập trung. Khi dữ liệu được số hóa và chuẩn hóa, việc tổng hợp, phân tích, so sánh, phát hiện chồng chéo sẽ chính xác và nhanh chóng hơn.

Bên cạnh đó, yêu cầu nghiên cứu cơ chế bố trí nguồn lực riêng cho nhiệm vụ này cũng là một điểm quan trọng cần lưu tâm. Tổng rà soát là công việc đòi hỏi chuyên môn sâu, thời gian và nhân lực không nhỏ. Nếu không có cơ chế bảo đảm nguồn lực thì rất khó đạt kết quả như mong muốn.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta luôn đặt ra yêu cầu pháp luật phải kiến tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân. Một hệ thống pháp luật tinh gọn, minh bạch, ít chồng chéo là yêu cầu quan trọng nhất để giảm chi phí tuân thủ cho xã hội, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp.

Vì vậy, có thể coi đợt tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lần này là cơ hội để nhìn lại toàn bộ hệ thống pháp luật cả nước, thẳng tay loại bỏ những quy định đã lạc hậu, sửa đổi những quy định mâu thuẫn, sắp xếp lại cấu trúc để hệ thống pháp luật vận hành thông suốt hơn.