Tổng thống Mỹ Donald Trump và bài toán quyền lực trong năm 2026

Cao trào của chủ nghĩa đơn phương

Năm đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump là một năm đầy biến động, khi ông tìm cách đưa nước Mỹ đi theo một hướng hoàn toàn khác bằng cách hành động quyết đoán trên nhiều lĩnh vực: áp dụng chính sách nhập cư hà khắc, cắt giảm chi tiêu liên bang, dừng các chương trình viện trợ quốc tế, sa thải hàng loạt nhân sự, tăng thuế quan, chống buôn lậu ma túy…

Theo khảo sát của Gallup, tỷ lệ ủng hộ của ông Trump chỉ dao động quanh mức 40% kể từ giữa năm 2025. Việc chính quyền Mỹ tăng cường trục xuất những người nhập cư lâu năm đã vấp phải sự phản đối của công chúng. Nhưng phần lớn cử tri Mỹ vẫn ghi nhận công lao của ông Trump trong việc giảm dòng người vượt biên trái phép.

Trong khi chính sách nhập cư của ông Trump luôn cứng rắn một cách nhất quán, thì việc ông bất ngờ sử dụng đòn bẩy thuế quan đã gây xáo trộn cho ngành công nghiệp thế giới. Thị trường chứng khoán đã trải qua một mùa xuân đầy biến động khi ông Trump bất ngờ tuyên bố áp đặt mức thuế quan cao kỷ lục đối với hàng chục đối tác thương mại, rồi sau đó hoãn hoặc thu hồi quyết định, gây khó khăn cho cả các chủ doanh nghiệp lớn và nhỏ.

Tổng thống Trump coi mức thuế quan này như một phần của kế hoạch hồi sinh ngành sản xuất trong nước, nhưng đồng thời ông cũng sử dụng mối đe dọa thuế quan như một công cụ ngoại giao quốc tế. Khi Ấn Độ và Pakistan xảy ra xung đột hồi đầu năm nay, Tổng thống Trump tuyên bố chính mối đe dọa áp thuế quan mới của ông đã thuyết phục hai đối thủ lâu năm này ngừng bắn. “Nếu tôi không có đòn bẩy thuế quan, ít nhất bốn trong bảy cuộc xung đột sẽ chưa thể kết thúc”, ông Trump nói tại Phòng Bầu dục vào ngày 6/10. “Chúng ta không chỉ thu được hàng trăm tỷ USD tiền thuế, mà còn là người gìn giữ hòa bình nhờ thuế quan”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh tại Phòng Bầu dục khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1/2025Ảnh: AP

Trên trường quốc tế, ông Trump cũng gây áp lực để các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nâng chi tiêu quốc phòng lên mức kỷ lục, qua đó giảm bớt gánh nặng cho Mỹ. Ông đã ra lệnh cho quân đội tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran, sau đó tuyên bố chấm dứt cuộc chiến trên không giữa Iran và Israel. Ông cũng đã thuyết phục các quốc gia Trung Đông ủng hộ kế hoạch ngừng bắn của mình đối với Dải Gaza, trong đó yêu cầu Hamas trao trả những con tin còn lại.

Tuy nhiên, những tin tức gần đây đã cho thấy một số công việc của ông Trump vẫn còn dang dở. Tổng thống Trump nói rằng Mỹ sẽ tham gia "điều hành" Venezuela, nhưng thông tin chi tiết chưa được công bố. Xung đột Nga - Ukraine vẫn tiếp diễn, trong khi áp lực của Mỹ lên Nga dường như chưa phát huy tác dụng. Mỹ tuyên bố muốn giành quyền kiểm soát đảo Greenland, nhưng vấp phải sự phản đối quyết liệt của các đồng minh. Trong nước, chiến dịch trấn áp nhập cư của ông Trump gặp rắc rối khi lực lượng an ninh bắn tử vong một phụ nữ.

Khi quyền lực Mỹ đối mặt phép thử

Nếu như trong năm 2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại trung tâm vũ đài toàn cầu với những kế hoạch lớn, mở rộng quyền lực chính thức và không chính thức của mình theo những cách thách thức chính hệ thống chính trị Mỹ. Thì năm 2026, ông dường như sẵn sàng nâng cao mức độ ảnh hưởng của mình. Nhưng nỗ lực này của ông được cho là sẽ có một bước ngoặt mạnh mẽ, khi ông nhận ra giới hạn quyền lực của mình nói riêng, và của nước Mỹ nói chung.

Theo tạp chí Time, những chính sách mới của ông Trump về thuế quan, về tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang… chưa thể được coi là một cuộc cách mạng về kinh tế. Đây chỉ là những thay đổi mang tính chiến thuật, không làm thay đổi cách thức vận hành của nền kinh tế Mỹ.

Cách mạng chính trị lại là một vấn đề khác, và một cuộc cách mạng như vậy đang diễn ra ở Mỹ: Năm 2025, Tổng thống đã củng cố quyền lực hành pháp bằng cách vượt qua ranh giới của pháp luật. Ông đã thực hiện những quyền vốn thuộc về Quốc hội, tòa án và các tiểu bang.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại hội nghị thượng đỉnh Nga - Mỹ ở Alaska ngày 15/8/2025Ảnh: Nhà Trắng

Tuy nhiên, các thể chế của Mỹ có thể sẽ kiềm chế quyền lực của Tổng thống Trump vào năm 2026. Nhiều tòa án được cho là sẽ ra phán quyết chống lại những chính sách của ông Trump. Trong khi đó, ưu thế của đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ sẽ bị thử thách khi nước này bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Về đối ngoại, nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump bắt đầu bằng nỗ lực chuyển đổi vai trò của Mỹ trên thế giới bằng cách đơn phương đảo lộn trật tự thương mại và an ninh toàn cầu hiện có. Nhưng nhiều nỗ lực của ông Trump đã dẫn đến những kết quả ngoài dự kiến. Ví dụ, ông kỳ vọng rằng việc tẩy chay hàng hóa Trung Quốc sẽ buộc Bắc Kinh phải chấp nhận các điều khoản thương mại có lợi hơn cho Mỹ. Đáp lại, Trung Quốc đã áp đặt các hạn chế đối với khoáng sản đất hiếm và tạm dừng nhập khẩu đậu nành của Mỹ, buộc Tổng thống Trump phải nhượng bộ và đưa ra những thỏa hiệp.

Trong quá trình này, cuộc đối đầu đã cho thấy Mỹ vẫn cần sự giúp đỡ từ các đồng minh. Năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp gỡ Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để cố gắng ổn định mối quan hệ song phương, nhưng ông cũng muốn theo đuổi chiến lược cạnh tranh dài hạn hơn, đòi hỏi sự phối hợp nhất quán về đầu tư và chính sách với các đối tác truyền thống của Mỹ, bao gồm cả việc phát triển các nguồn cung cấp đất hiếm thay thế.

Nhà sử học Douglas Brinkley gần đây nhận xét rằng ông Trump là “vị tổng thống hiện diện ở khắp mọi nơi”. Tuy nhiên, lịch sử không ghi nhớ các nhiệm kỳ tổng thống theo mức độ hiện diện đó, mà dựa trên những ảnh hưởng bền vững theo thời gian. Nếu cái gọi là “Tư tưởng Trump” chủ yếu mang tính cá nhân, tác động của nó có thể dần phai nhạt. Nhưng nếu tư tưởng này ăn sâu vào cách Mỹ định nghĩa lợi ích và các nghĩa vụ của mình, thì cả các đồng minh và đối thủ của Washington đều sẽ phải tiếp tục điều chỉnh hướng đi để thích ứng với một nước Mỹ đã thay đổi một cách căn bản.

Minh Hạnh