Tổng thống Mỹ hủy kế hoạch tấn công Iran vào phút chót

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hủy cuộc tấn công quy mô chưa từng có vào Iran

Thỏa hiệp về việc mở cửa eo biển Hormuz?

Ngày 1-8, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ và Israel đã nhất trí tạm thời không tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Donald Trump viết: “Nước Mỹ đã lên đạn và sẵn sàng tấn công Iran với mức độ triển khai sức mạnh quân sự, năng lực và hỏa lực chưa từng thấy kể từ Thế chiến II. Mặc dù vậy, chúng tôi vừa nhận được đề nghị từ Iran và các quốc gia khác ở Trung Đông yêu cầu tạm dừng mọi cuộc tấn công, vì các bên đã thống nhất được những điều khoản cơ bản của một thỏa thuận”.

Theo ông Donald Trump, việc hủy bỏ cuộc tấn công đi kèm với điều kiện các bên có thể nhanh chóng đạt được một thỏa thuận. Ông Donald Trump cho biết thỏa thuận này phải bao gồm việc Iran “mở ngay lập tức, hoàn toàn và toàn diện” eo biển Hormuz, đồng thời chấm dứt mối đe dọa hạt nhân. Theo Tổng thống Donald Trump, Israel đã cùng Mỹ cam kết theo hướng này.

Trong khi đó, kênh truyền hình Channel 12 của Israel đưa tin, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã đồng ý với một thỏa thuận thỏa hiệp về việc mở cửa eo biển Hormuz, từ đó khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump hủy kế hoạch tấn công Iran vào phút chót. Dẫn lời các nhà ngoại giao am hiểu vấn đề, Channel 12 cho biết thỏa thuận do Qatar và Mỹ dàn xếp quy định rằng các tàu sẽ đi vào Vịnh Ba Tư qua phía eo biển do Iran kiểm soát và rời khỏi khu vực qua phía eo biển thuộc Oman.

Quyết định tạm dừng tấn công Iran được đưa ra sau khi ông Donald Trump ra lệnh triển khai một làn sóng không kích mới nhằm vào Iran, với mục tiêu buộc Tehran phải đầu hàng. Phát biểu trong cuộc họp nội các tại khu nghỉ dưỡng Trại David, bang Maryland, ngày 31-7, ông Donald Trump cảnh báo Mỹ “sẽ đánh Iran rất mạnh” và đến một lúc nào đó, “họ (Iran) sẽ phải nói họ không thể chịu đựng thêm được nữa”.

Theo lệnh của Tổng thống Mỹ, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã chuẩn bị các phương án và sẵn sàng lực lượng cho việc mở rộng cuộc chiến, bao gồm một đợt oanh tạc hạng nặng kéo dài hai tuần vào các địa điểm tên lửa của Iran. Các mục tiêu tấn công còn có thể nhằm vào hạ tầng năng lượng của Iran, bao gồm các nhà máy lọc dầu và nhà máy điện, động thái được đánh giá sẽ đánh dấu bước leo thang lớn trong chiến dịch quân sự của Mỹ ở Trung Đông.

Ngày 1-8, Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa ra các cảnh báo an ninh cho công dân Mỹ ở 10 quốc gia trong khu vực Trung Đông là Bahrain, Israel, Iraq, Jordan, Kuwait, Lebanon, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE, yêu cầu họ chuẩn bị cho khả năng hủy chuyến bay, đóng cửa không phận tạm thời và các gián đoạn đi lại khác. Người Mỹ có kế hoạch du lịch đến Trung Đông được khuyến cáo nghiêm túc xem xét lại.

Tuy nhiên, trong cuộc điện đàm với ông Donald Trump ngày 1-8, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã khẳng định mong muốn của nước này về việc hạ nhiệt căng thẳng ở Trung Đông, đồng thời bày tỏ lo ngại trước các kế hoạch tiến hành những cuộc không kích nhằm vào Iran. Các quan chức từ những quốc gia đóng vai trò trung gian, bao gồm Qatar và Pakistan, cũng nỗ lực ngăn chặn vòng leo thang xung đột mới ở Trung Đông. Các quan chức này đã liên tục trao đổi với các quan chức Iran và Mỹ, trong đó có đặc phái viên của Tổng thống Trump là ông Steve Witkoff.

Sau quyết định ngừng tấn công của ông Trump, tình hình khu vực Trung Đông đã tạm lắng. Tuy nhiên, dư luận cho rằng còn quá sớm để hy vọng xung đột giữa Mỹ và Iran sẽ sớm chấm dứt. Theo ông Ross Harrison, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Trung Đông, tuyên bố mới nhất của nhà lãnh đạo Mỹ sẽ chưa thể được xem là dấu hiệu hạ nhiệt thực sự nếu Mỹ và Iran chưa đạt được một thỏa thuận rõ ràng về việc mở lại eo biển Hormuz.

Iran sẵn sàng “ăn miếng trả miếng”

Eo biển Hormuz đã trở thành tâm điểm của cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran kể từ khi Washington và Tehran ký bản ghi nhớ hồi tháng 6. Điều khoản thứ năm của văn kiện quy định Iran sẽ thu xếp việc bảo đảm tàu thương mại đi qua tuyến hàng hải chiến lược trong thời hạn nhất định. Tehran diễn giải điều khoản này theo hướng Iran có quyền quản lý luồng tàu qua eo biển. Trong khi đó, Mỹ lại phối hợp với Oman xây dựng một hành lang hàng hải nằm gần bờ biển phía Nam, cho phép các tàu đi qua mà không cần tuân theo tuyến đường do Iran xác định. Một số tàu đã di chuyển sát bờ biển Oman để tránh khu vực do Iran kiểm soát. Tehran coi đây là nỗ lực thiết lập một cơ chế hàng hải song song và làm suy yếu vai trò của Iran tại eo biển Hormuz.

Bất đồng này chính là một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến vòng giao tranh mới giữa hai bên. Trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình nhà nước Iran, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đã đưa ra một trong những phát biểu rõ ràng nhất từ trước đến nay về lập trường của Tehran liên quan đến Hormuz. Theo ông Gharibabadi, Iran coi các nỗ lực của Oman và Mỹ nhằm thiết lập một tuyến đường vận tải biển đối lập qua eo biển là một “ranh giới đỏ”. Ông cho rằng việc cho phép tuyến đường đó hoạt động sẽ làm giảm yêu sách của Iran về việc “thực thi chủ quyền hiệu quả” đối với tuyến đường thủy này xuống thành “không gì hơn ngoài một ảo tưởng”.

Ông Gharibabadi khẳng định Iran sẽ không ngần ngại tái khởi động các hành động thù địch nếu quyền kiểm soát của họ đối với eo biển Hormuz bị thách thức. Theo ông Gharibabadi, Tehran không thể coi mình là bên chiến thắng nếu eo biển này quay trở lại trạng thái trước xung đột. Tuyến đường thủy này đã trở thành trung tâm đối với an ninh quốc gia của đất nước và là một “công cụ phòng thủ”.

Nhiều quan chức Iran khác cũng khẳng định Tehran sẽ không từ bỏ quyền kiểm soát hoạt động đi lại qua eo biển Hormuz. Ông Hassan Ghashghavi, người phát ngôn Ủy ban An ninh quốc gia và chính sách đối ngoại của Quốc hội Iran, cho rằng dù xung đột diễn biến theo hướng quân sự hay ngoại giao, hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz vẫn phải được thực hiện theo các cơ chế do Iran sắp xếp.

Trong khi đó, trong các cuộc trao đổi giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, trước những lo ngại rằng việc leo thang xung đột với Iran có thể gây tác động nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu đặc biệt khi Iran tiếp tục đe dọa eo biển Hormuz, ông Netanyahu khẳng định Hormuz là “lá bài cuối cùng” của Iran và Mỹ không nên để Iran lợi dụng tuyến đường này nhằm buộc Washington phải nhượng bộ.

Như vậy, khả năng duy trì trạng thái kiềm chế của Mỹ và Iran sẽ phụ thuộc vào việc hai bên có tìm được công thức chung cho eo biển Hormuz hay không, đặc biệt là vấn đề Iran được trao quyền kiểm soát đến mức nào đối với một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới. Trước mắt, nếu không có một thỏa thuận rõ ràng về việc mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa, tình trạng ngừng bắn sẽ không thể duy trì lâu dài.

Cho đến nay, Tehran duy trì lập trường rất cứng rắn. Trong cuộc điện đàm với các quan chức cấp cao của Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã cảnh báo nước này sẽ đáp trả tương xứng nếu Mỹ hoặc Israel tiến hành các cuộc tấn công mới, đồng thời phản đối bất kỳ sự tham gia nào của các nước trong khu vực vào các hoạt động quân sự nhằm vào Iran.

Theo ông Araghchi, chiến lược phòng thủ của Iran là đáp trả theo nguyên tắc “ăn miếng trả miếng” đối với bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở hạ tầng của nước này. Nếu Mỹ tấn công các cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, Tehran sẽ đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào các mỏ dầu ở Saudi Arabia và UAE, cũng như các mỏ khí đốt của Qatar và Israel, những nơi mà Mỹ có lợi ích, “tất cả sẽ bị thiêu rụi thành tro”.