Tổng thống Senegal 'ra mắt' đảng mới, tuyên bố rạn nứt với đồng minh từng đưa mình lên nắm quyền

Lễ ra mắt diễn ra tại thủ đô Dakar, khép lại chặng đường hợp tác giữa hai chính trị gia từng cùng dẫn dắt làn sóng cải cách đưa họ lên cầm quyền sau cuộc bầu cử năm 2024. Đảng Kiiraay được hình thành từ liên minh ủng hộ Tổng thống Diomaye Faye, lực lượng từng hậu thuẫn chiến dịch tranh cử của Tổng thống Faye.

Phát biểu trước những người ủng hộ, nhà lãnh đạo Senegal khẳng định, chính đảng mới sẽ lấy các thiết chế nhà nước làm trung tâm thay vì xây dựng trên ảnh hưởng của một cá nhân.

Tổng thống Senegal nhấn mạnh, Kiiraay là "ngôi nhà mở" dành cho mọi tầng lớp, từ thanh niên, phụ nữ, nông dân, ngư dân, giáo viên, nhân viên y tế đến cộng đồng kiều bào, với nền tảng là các giá trị đạo đức và minh bạch. Theo ông, mọi vị trí trong bộ máy đều phải gắn với trách nhiệm phục vụ đất nước, không thể trở thành phần thưởng chính trị.

Tổng thống Faye và cựu Thủ tướng Sonko từng là những cộng sự thân thiết trong đảng Những người Yêu nước châu Phi vì lao động, đạo đức và tình huynh đệ (PASTEF).

Khi ông Sonko không đủ điều kiện tham gia cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, PASTEF đã lựa chọn ông Faye làm ứng cử viên với khẩu hiệu "Diomaye chính là Sonko".

Sau chiến thắng, Tổng thống Faye bổ nhiệm người đồng hành giữ chức Thủ tướng, song mối quan hệ giữa hai bên dần rạn nứt do bất đồng về điều hành chính phủ, chính sách kinh tế và định hướng của liên minh cầm quyền.

Mâu thuẫn trở nên sâu sắc hơn khi Senegal phát hiện nhiều khoản nợ công chưa từng được công bố dưới thời chính quyền tiền nhiệm, buộc chính phủ phải đưa ra những quyết định khó khăn và nối lại đối thoại với các tổ chức tài chính quốc tế.

Đến cuối tháng 5/2026, Tổng thống Faye chính thức cách chức Thủ tướng Sonko, giải tán nội các, còn PASTEF sau đó tuyên bố không tham gia chính phủ mới, qua đó chấm dứt liên minh từng làm thay đổi chính trường Senegal.

Theo giới quan sát, động thái thành lập Kiiraay phản ánh nỗ lực của Tổng thống Faye nhằm xây dựng một lực lượng chính trị dựa trên vị thế của người đứng đầu nhà nước thay vì phụ thuộc vào mạng lưới tổ chức của PASTEF.

Tuy nhiên, triển vọng của đảng mới vẫn là dấu hỏi bởi phần lớn sự nghiệp chính trị của Tổng thống Faye gắn liền với sức ảnh hưởng của cựu Thủ tướng Sonko cùng hệ thống cơ sở rộng khắp mà PASTEF gây dựng trong nhiều năm.

Chuyên gia an ninh khu vực Sahel Kabir Adamu nhận định, động thái sa thải Thủ tướng Sonko đã đẩy liên minh cầm quyền vào tình trạng tan rã, làm gia tăng nguy cơ bế tắc tại quốc hội và kéo theo những hệ lụy đối với nền kinh tế.

Theo nhà nghiên cứu, cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay cũng có thể ảnh hưởng vai trò của Tổng thống Faye trong Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS).

Ở chiều ngược lại, dù không còn nắm giữ cương vị trong chính phủ, ông Sonko vẫn được xem là một trong những chính trị gia có ảnh hưởng nhất Senegal khi tiếp tục duy trì sự ủng hộ mạnh mẽ trong PASTEF.

Sự chia rẽ diễn ra đúng thời điểm Senegal đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức kinh tế. Chính phủ vừa phải khôi phục niềm tin vào tài chính công sau khi cuộc kiểm toán phát hiện nhiều nghĩa vụ nợ chưa từng được công bố, vừa chịu áp lực thực hiện các cam kết chống tham nhũng, tạo việc làm và giúp người dân hưởng lợi nhiều hơn từ nguồn tài nguyên dầu khí, khoáng sản.

Theo chuyên gia rủi ro chính trị Mubarak Aliyu, bất đồng giữa chủ trương theo đuổi chủ quyền kinh tế của ông Sonko với chính sách thắt chặt tài khóa và tái cơ cấu nợ mà Tổng thống Faye theo đuổi có nguy cơ làm chậm quá trình hoạch định chính sách trong giai đoạn nền kinh tế cần sự ổn định hơn bao giờ hết.

Dù vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng, điều người dân Senegal quan tâm nhất không phải cuộc cạnh tranh giữa hai phe chính trị, mà là bên nào đủ năng lực hiện thực hóa những cam kết cải cách và cải thiện đời sống.

Giám đốc điều hành Phòng Nội dung châu Phi (ACCP) Benjamin Dwomoh-Doyen bày tỏ hy vọng các nhà lãnh đạo Senegal sẽ đặt lợi ích quốc gia lên trên khác biệt chính trị, bởi cuộc chia rẽ hiện nay có thể làm phân tán nguồn lực dành cho quản trị đất nước và ảnh hưởng vai trò ổn định của Senegal tại Tây Phi.