Tổng thống Trump đã đánh mất 'vũ khí' thuế quan mạnh nhất của mình?

Tổng thống Mỹ Donald Trump tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN

Quyết định chấn động từ Tòa án Tối cao Mỹ gần đây đã tuyên bố các biện pháp thuế quan khẩn cấp của Tổng thống Donald Trump là "bất hợp pháp". Theo đài phát thanh quốc tế DW (Đức) ngày 22/2, phán quyết này không chỉ làm đảo lộn một trụ cột cốt lõi trong chính sách kinh tế đối ngoại của Nhà Trắng mà còn đặt ra câu hỏi lớn: Liệu "vũ khí" mạnh nhất của chính quyền Trump đã thực sự mất đi hiệu lực?

DW lưu ý, đối với ông Trump, thuế quan không chỉ là một công cụ kinh tế mà còn là một "giải pháp thần kỳ" để tái cân bằng thương mại, quan điểm hình thành từ thập niên 1980 khi quan sát sự bùng nổ của kinh tế Nhật Bản.

Tại lễ nhậm chức tháng 1/2025, ông Trump từng khẳng định: "Thuế quan là từ đẹp nhất trong từ điển đối với tôi. Nó sẽ làm cho chúng ta giàu có vô cùng". Niềm tin này mạnh mẽ đến mức ông sẵn sàng đe dọa áp thuế đối với các đồng minh châu Âu khi họ phản đối kế hoạch sáp nhập Greenland, hay sử dụng nó như đòn bẩy trong các biến động tại Venezuela và Iran.

Nhưng phán quyết trên của Tòa án Tối cao Mỹ đã chặn đứng con đường "ưa thích" của ông Trump: đơn phương áp đặt các mức thuế khẩn cấp (20%, 30%, thậm chí 50%) chỉ bằng một lời tuyên bố.

Những thay đổi trọng yếu sau phán quyết: Thứ nhất, mất tính bất ngờ. Chuyên gia Jacob Funk Kirkegaard từ Viện Peterson nhận định, sự khó đoán định trong chính sách thương mại Mỹ giờ đây đã biến mất. Về rào cản pháp lý, các loại thuế quan mới hiện bị giới hạn thời hạn 150 ngày và cần sự chấp thuận của Quốc hội để gia hạn. Bên cạnh đó, nhiều mức thuế đối ứng đã bị bãi bỏ, thay bằng mức thuế toàn cầu mới (ban đầu là 10%, sau tăng lên 15%).

Dù vậy, một số lĩnh vực then chốt như thép, nhôm và ô tô - vốn nhắm vào Trung Quốc và EU - vẫn giữ nguyên hiệu lực do nằm dưới các đạo luật khác.

Phản ứng quốc tế

Phán quyết này ngay lập tức tạo ra làn sóng do dự từ các đối tác thương mại lớn, những bên vốn đã ký kết các thỏa thuận để tránh thuế cao. Với EU, các nhà lãnh đạo như Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kỳ vọng thuế quan sẽ giảm. EU hiện đang cân nhắc tạm dừng phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ để đánh giá lại tình hình.

Với Ấn Độ, ngay sau phán quyết, New Delhi đã hoãn cử phái đoàn thương mại đến Mỹ. Các chuyên gia cho rằng thỏa thuận thuế 18% trước đó có thể phải soạn thảo lại vì mức thuế tham chiếu cũ đã bị vô hiệu hóa.

Với Trung Quốc: Trong bối cảnh chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump dự kiến diễn ra vào cuối tháng 3 tới, Trung Quốc đang có lợi thế tinh thần. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Bắc Kinh sẽ giữ thái độ thận trọng, ưu tiên duy trì quan hệ tích cực thay vì phô trương chiến thắng pháp lý này.

Thoạt nhìn, phán quyết dường như mang lại cho Bắc Kinh một lợi thế quan trọng trong bất kỳ cuộc đàm phán thương mại nào trong tương lai, bởi vì một trong những đòn bẩy chính mà chính quyền Trump đã sử dụng nhằm vào Trung Quốc dường như đã bị tước bỏ. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc sẽ thận trọng để giữ bình tĩnh trước cuộc gặp vào tháng tới.

"Điều này sẽ giúp Trung Quốc tăng thêm tinh thần trong các cuộc đàm phán với chính quyền Trump trước thềm hội nghị thượng đỉnh, nhưng họ cũng đã chuẩn bị cho kịch bản thực tế là không có gì thay đổi", Sun Yun, Giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, Viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington, D.C., cho biết.

Ali Wyne, chuyên gia về chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ không "phô trương" phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ khi hai bên gặp nhau và thay vào đó có khả năng sẽ tập trung vào việc duy trì quan hệ tích cực với chính quyền Trump.

Tổng thống Trump sẽ lùi bước hay tiến tới?

Một số nhà quan sát suy đoán rằng phán quyết này có thể tạo ra một lối thoát chính trị cho chính sách thuế quan của chính quyền Trump, vì chúng đã trở nên không được lòng cử tri trong một nền kinh tế vẫn đang phải vật lộn với lạm phát dai dẳng. Một cuộc thăm dò của Washington Post-ABC News-Ipsos được công bố cuối tuần trước cho thấy 64% cử tri không tán thành cách ông Trump xử lý vấn đề thuế quan.

Thêm vào đó, nhiều người trong chính đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump cũng chỉ trích chính sách thuế quan của ông, đặc biệt là khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ sắp diễn ra vào tháng 11 tới. Một vài thành viên đảng Cộng hòa tại Hạ viện và Thượng viện Mỹ đôi khi đã bỏ phiếu phản đối và hạn chế thuế quan đối với các đối tác thương mại như Canada.

Tuy nhiên, các chuyên gia từ ING Research nhận định, thay vì tận dụng phán quyết như một "lối thoát chính trị" để xoa dịu lạm phát, ông Trump dường như đang tìm những con đường pháp lý khác để duy trì chương trình nghị sự của mình. "Vũ khí" thuế quan có thể không còn dễ dàng kích hoạt như trước, nhưng nó chắc chắn vẫn là tâm điểm trong chiến lược của nhiệm kỳ này.

"Chúng tôi không nghĩ rằng Tổng thống Trump sẽ sử dụng phán quyết này như một lựa chọn để rút lui khỏi chương trình áp thuế của mình. Ngược lại, các tuyên bố kể từ khi phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ được đưa ra đã khẳng định mạnh mẽ rằng Tổng thống Trump không có ý định loại bỏ 'từ đẹp nhất' của mình khỏi từ điển", Carsten Brzeski, Trưởng bộ phận Kinh tế vĩ mô toàn cầu của ING Research nói.

Thực tế, ông Trump đã thẳng thừng từ chối bất kỳ lối thoát nào, ít nhất là vào lúc này. "Tôi có quyền áp thuế, và tôi luôn có quyền áp thuế", ông Trump khẳng định đầy thách thức sau phán quyết.

Thế giới hiện đang nín thở chờ xem trong những tháng tới, liệu chính quyền Trump sẽ thích nghi như thế nào với các hạn chế pháp lý mới, hay sẽ tìm cách "tái định nghĩa" lại quyền lực của mình trên mặt trận thương mại.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc