Tổng thống Trump ký ban hành đạo luật trừng phạt Nga

Tổng thống Mỹ Donald Trump - Ảnh: ABACA/Shutterstock

Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran Lindsey O. Graham năm 2026 được ký ban hành chỉ 2 ngày sau khi Hạ viện Mỹ thông qua với 262 phiếu thuận và 159 phiếu chống. Trước đó, Thượng viện đã phê chuẩn dự luật này vào tháng 8.

Đạo luật được đặt theo tên cố Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, người tích cực vận động Quốc hội Mỹ gia tăng sức ép lên Moscow trước khi qua đời vào tháng 7.

SIẾT NGUỒN THU NĂNG LƯỢNG CỦA NGA

Mục tiêu chính của đạo luật là hạn chế nguồn thu từ dầu khí mà Nga sử dụng để tài trợ cho chiến tranh tại Ukraine. Đạo luật áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với lĩnh vực quốc phòng và năng lượng của Nga, đồng thời mở rộng phạm vi xử lý các tổ chức và quốc gia hỗ trợ Moscow.

Danh sách trừng phạt gồm Tổng thống Nga Vladimir Putin, các quan chức chính phủ và quân đội, giới tài phiệt, ngân hàng và tổ chức tài chính Nga. Những mạng lưới nước ngoài cung cấp vật tư phục vụ hoạt động quân sự hoặc giúp Moscow né tránh các lệnh trừng phạt hiện hành cũng có thể bị xử lý.

Đạo luật còn nhắm đến “đội tàu bóng tối” - mạng lưới tàu chở dầu được Nga sử dụng để tiếp tục vận chuyển dầu thô ra thị trường quốc tế, bất chấp các biện pháp hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của Moscow.

Một trong những điều khoản đáng chú ý nhất cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế quan lên tới 500% đối với hàng hóa Nga nhập khẩu vào Mỹ. Tổng thống cũng có quyền áp thuế quan bổ sung tối đa 100% đối với 5 quốc gia mua nhiều dầu mỏ và khí đốt Nga nhất, cũng như những nước hỗ trợ Moscow né tránh trừng phạt.

Quyền áp thuế mới có hiệu lực trong vòng 5 năm. Các biện pháp thuế quan đối với khách hàng năng lượng Nga có thể được triển khai sau 30 ngày kể từ khi đạo luật được ban hành.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ có quyền quyết định quốc gia nào bị áp thuế, mức thuế cụ thể và những trường hợp được miễn trừ. Do đạo luật dành cho Nhà Trắng quyền miễn trừ tương đối rộng, hiện chưa rõ chính quyền Tổng thống Trump sẽ sử dụng công cụ mới ở mức độ nào.

Ngoài Nga, đạo luật còn mở rộng trừng phạt đối với các lĩnh vực năng lượng và vũ khí của Iran. Đạo luật Trừng phạt Iran năm 1996 được gia hạn đến năm 2031, cho phép Washington tiếp tục áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với doanh nghiệp ngoài Mỹ làm ăn với Tehran.

Theo hãng tin Bloomberg, trước đây, Chính quyền Tổng thống Trump tỏ ra thận trọng với việc áp đặt thêm trừng phạt lên Moscow. Tuy nhiên, Washington đã thay đổi lập trường sau khi nhiều nỗ lực thúc đẩy chấm dứt chiến tranh Nga - Ukraine không mang lại kết quả.

TRUNG QUỐC VÀ ẤN ĐỘ CÓ THỂ CHỊU TÁC ĐỘNG LỚN NHẤT

Đạo luật không nêu cụ thể 5 quốc gia có thể bị áp thuế. Tuy nhiên, theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ hiện là ba khách hàng lớn nhất của nhiên liệu hóa thạch Nga. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) vẫn là khách hàng lớn nhất đối với khí đốt Nga.

Ông Clark Packard, chuyên gia tại Viện Cato, nhận định Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary - quốc gia nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch Nga nhiều nhất trong EU - có thể trở thành những mục tiêu chính của biện pháp thuế quan mới.

Tuy nhiên, việc xác định 5 khách hàng năng lượng lớn nhất của Nga có thể gây tranh cãi, bởi đạo luật không quy định rõ nguồn dữ liệu dùng để xếp hạng. Danh sách các quốc gia chịu ảnh hưởng cũng có thể thay đổi tùy từng giai đoạn và loại năng lượng được tính toán.

Trung Quốc hiện là khách hàng lớn nhất của dầu Nga, mua khoảng một nửa lượng dầu xuất khẩu của Moscow. Trong tháng 8, lượng dầu thô Nga vận chuyển bằng đường biển tới Trung Quốc tăng 62% so với cùng kỳ năm ngoái.

Ấn Độ nhập khẩu hơn 90% lượng dầu thô tiêu thụ trong nước. New Delhi từng giảm mua dầu Nga sau khi Tổng thống Trump cáo buộc hoạt động nhập khẩu này góp phần tài trợ cho chiến dịch quân sự của Moscow tại Ukraine.

Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu do chiến tranh Mỹ - Iran đã khiến Ấn Độ một lần nữa tăng cường mua dầu Nga. Lượng dầu Nga nhập khẩu vào Ấn Độ lập kỷ lục trong tháng 7, chiếm hơn một nửa tổng lượng dầu thô mà nền kinh tế Nam Á này nhập khẩu.

Trung Quốc và Ấn Độ đều lên tiếng phản đối ngay sau khi Hạ viện Mỹ thông qua đạo luật.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ cảnh báo đạo luật này có thể ảnh hưởng đến quan hệ song phương cũng như thị trường năng lượng toàn cầu. New Delhi khẳng định sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích kinh tế và thương mại.

Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng hoạt động hợp tác kinh tế và thương mại giữa Bắc Kinh với các đối tác không nên bị bên thứ ba can thiệp hoặc ép buộc. Trung Quốc cũng phản đối việc áp dụng “quyền tài phán ngoài lãnh thổ” khi không có cơ sở trong luật pháp quốc tế hoặc sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Theo các nhà phân tích, quyền áp thuế mới của Tổng thống có thể làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ với hai nền kinh tế châu Á. Ấn Độ vẫn chưa đạt được một thỏa thuận thương mại toàn diện với Washington sau khi Tổng thống Trump áp thuế lên hàng hóa nước này vào năm ngoái.

Đạo luật được ký vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chuẩn bị tới Washington và gặp Tổng thống Trump tại Nhà Trắng vào ngày 24/9. Đây sẽ là chuyến thăm Mỹ đầu tiên của ông Tập kể từ Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương vào tháng 11/2023.

“Washington có thể sẽ chưa áp dụng biện pháp thuế quan mới trước khi cuộc gặp kết thúc, do chính quyền Tổng thống Trump muốn tránh làm gia tăng căng thẳng ngay trước hội nghị”, ông Packard của Viện Cato nhận định với tờ báo Nikkei Asia.

Đạo luật cũng vấp phải sự phản đối của Phòng Thương mại Mỹ và nhiều tập đoàn bán lẻ lớn. Các tổ chức này lo ngại Nhà Trắng có thể sử dụng quyền hạn mới để mở rộng thuế quan, làm tăng chi phí nhập khẩu và gia tăng sức ép lạm phát.

Tại Hạ viện, phần lớn nghị sĩ Dân chủ, gồm cả ban lãnh đạo đảng, đã bỏ phiếu phản đối dù đạo luật nhận được sự ủng hộ của các lãnh đạo Dân chủ tại Thượng viện. Phe phản đối cho rằng đạo luật trao quá nhiều quyền áp thuế cho Tổng thống và có thể khiến cả các đồng minh của Mỹ bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, những người ủng hộ coi đạo luật là tín hiệu cho thấy Washington tiếp tục hậu thuẫn Ukraine. Đạo luật giúp Chính phủ Mỹ có thêm công cụ để gây sức ép buộc Moscow phải vào bàn đàm phán chấm dứt chiến tranh.