Tổng thống Trump phát tín hiệu cho cuộc chiến thuế quan mới?

Tổng thống Donald Trump tại lễ khánh thành Thư viện Tổng thống Theodore Roosevelt. Ảnh: Nhà Trắng

Đầu tuần này, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố mức thuế 50% đối với hàng nhập khẩu từ Canada, một trong những mức thuế cao nhất được áp dụng kể từ khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ phần lớn chương trình thuế quan quy mô lớn của ông hồi đầu năm nay.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết, quyết định này nhằm đáp trả những rào cản thương mại mà Canada duy trì trong nhiều năm đối với hàng hóa Mỹ. Tuy nhiên, theo giới quan sát, động thái này còn gửi đi một thông điệp rộng hơn tới các đối tác thương mại khác của Washington: bất kỳ quốc gia nào cũng có thể trở thành mục tiêu tiếp theo.

Kể từ khi Tòa án Tối cao Mỹ hạn chế quyền áp đặt thuế quan trên diện rộng của Tổng thống Donald Trump, nhiều chính phủ và doanh nghiệp cho rằng nguy cơ xuất hiện các đợt thuế mới đã giảm bớt. Tuy nhiên, quyết định mới đối với Canada cho thấy Nhà Trắng có thể đang tìm ra một cơ sở pháp lý khác để khôi phục công cụ này.

Lần này, ông Trump viện dẫn một đạo luật thương mại được ban hành từ năm 1930, cho phép Tổng thống áp thuế lên tới 50% đối với hàng hóa từ một quốc gia bị cho là có hành vi phân biệt đối xử với sản phẩm của Mỹ. Tuy nhiên, điều khoản này chưa từng được sử dụng để áp đặt thuế quan trong thực tế, vì vậy nhiều chuyên gia nhận định quyết định của Nhà Trắng có khả năng sẽ phải đối mặt với các thách thức pháp lý.

Tiền lệ mới cho các cuộc chiến thuế quan?

Giới chuyên gia cho rằng lập luận mà chính quyền Tổng thống Trump đưa ra có thể tạo ra những tác động vượt xa quan hệ thương mại Mỹ - Canada.

Nếu Nhà Trắng có thể diễn giải khái niệm “phân biệt đối xử với hàng hóa Mỹ” theo nghĩa rộng, chính quyền Mỹ sẽ có thêm một con đường pháp lý mới để biện minh cho việc áp các mức thuế cao đối với những quốc gia có chính sách mà Washington không đồng tình, dù liên quan đến thương mại hay các lĩnh vực khác.

Đây cũng chính là cách tiếp cận mà chính quyền Tổng thống Trump từng sử dụng trước đây, cho đến khi Tòa án Tối cao phán quyết rằng Nhà Trắng không thể áp đặt các mức thuế cao hơn dưới danh nghĩa sử dụng quyền hạn khẩn cấp về kinh tế.

Ông Stephen Brown, Kinh tế trưởng của Capital Economics nhận định trong báo cáo công bố ngày 21/7 rằng, Mỹ có thể đang “thử nghiệm” khả năng sử dụng đạo luật năm 1930: “Đạo luật này có thể được sử dụng để áp đặt thuế quan đối với các nước khác trong tương lai”, ông Brown viết.

Trước đó, các chuyên gia thương mại thuộc Viện Cato từng cảnh báo điều khoản này có thể “rất dễ bị một chính quyền theo chủ nghĩa bảo hộ lạm dụng”.

Ông Greg Husisian, luật sư chuyên về thương mại tại hãng Foley & Lardner cho rằng, các quốc gia khác vẫn cần xem xét nghiêm túc những cảnh báo thuế quan từ Washington.

“Đây là sự xác nhận rằng Tổng thống Donald Trump sẽ tiếp tục sử dụng đe dọa thuế quan để đạt được các mục tiêu đối ngoại trong suốt phần còn lại của nhiệm kỳ”, ông Husisian nhận định.

Không chỉ là câu chuyện của Canada

Động thái mới của ông Trump còn được xem là khác biệt so với những gì diễn ra trong thời gian gần đây bởi phần lớn hàng hóa đáp ứng các tiêu chuẩn của Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) vốn được miễn hoặc bảo vệ khỏi các mức thuế mới.

Tuy nhiên, việc Canada vẫn trở thành đối tượng bị áp thuế cho thấy ngay cả những thỏa thuận thương mại đã được ký kết cũng có thể không còn là lá chắn tuyệt đối trước các quyết định từ Washington.

Đối với các đối tác thương mại khác của Mỹ, điều này đồng nghĩa với việc các cam kết thương mại hiện hành có thể bị xem xét lại hoặc bị gạt sang một bên nếu Nhà Trắng cho rằng lợi ích của Mỹ bị ảnh hưởng.

Theo các chuyên gia, cuối cùng, vấn đề không chỉ dừng lại ở các cuộc đàm phán thương mại và các vụ kiện tụng. Nếu các mức thuế này với Canada có hiệu lực vào ngày 19/8 theo kế hoạch, người dân Mỹ có thể một lần nữa cảm nhận được tác động thông qua giá cả tăng cao - vào thời điểm mà nhiều người đang phải gánh chịu áp lực từ chi phí năng lượng và các nhu yếu phẩm hàng ngày khác tăng vọt.

Đối với phần còn lại của thế giới, mức thuế mới đối với Canada có thể được xem như một tín hiệu rõ ràng rằng chính sách thuế quan vẫn sẽ là một trong những công cụ gây sức ép của chính quyền Tổng thống Trump, bất chấp những rào cản pháp lý xuất hiện trong thời gian qua.