Tổng thống Trump, xung đột địa chính trị và thuế quan: Phép thử ngoại giao của Tổng thống Macron tại Thượng đỉnh G7

Theo hãng thông tấn Anadolu, các cuộc xung đột vũ trang, căng thẳng thương mại và tương lai của quan hệ xuyên Đại Tây Dương được dự báo sẽ chi phối toàn bộ hội nghị, làm lu mờ chương trình nghị sự kinh tế vốn đã được nước chủ nhà Pháp dày công chuẩn bị.

Đây là hội nghị G7 đầy đủ đầu tiên có sự tham dự của Tổng thống Mỹ Donald Trump kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025. Tại hội nghị năm ngoái ở Canada, ông Trump đã phải rời đi sớm khi xung đột Israel-Iran leo thang, buộc ông phải quay về Washington, khiến nhiều cuộc thảo luận quan trọng về Ukraine và thương mại toàn cầu bị bỏ dở.

Bên cạnh lãnh đạo bảy nước thành viên là Canada, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản, Anh và Mỹ, hội nghị năm nay còn có sự tham dự của các lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) và đại diện các quốc gia đối tác được mời, trong đó có Ấn Độ, Brazil, Hàn Quốc và Ukraine.

Những vấn đề chi phối hội nghị

Theo hãng thông tấn Anadolu, dù Pháp đã dành nhiều tháng xây dựng chương trình nghị sự của hội nghị xoay quanh hợp tác kinh tế, các nhà lãnh đạo G7 nhiều khả năng sẽ phải dành phần lớn thời gian để xử lý hàng loạt cuộc khủng hoảng địa chính trị. Trong đó, vấn đề Iran được xem là một trong những thách thức quốc tế cấp bách nhất hiện nay.

Ông John Kirton, Giám đốc Nhóm Nghiên cứu G7 thuộc Đại học Toronto (Canada), cho rằng hội nghị lần này đang đứng trước hai vấn đề lớn, trước hết là cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran, một diễn biến an ninh toàn cầu mà ít người dự đoán sẽ kéo dài và gây tác động sâu rộng như hiện nay.

Chuyên gia Kirton nhận định: “Không ai nghĩ rằng nếu ông Trump tiếp tục tấn công Iran - như ông đã làm vào cùng thời điểm năm ngoái - cuộc xung đột lại kéo dài đến vậy và gây thiệt hại nặng nề cho kinh tế toàn cầu cũng như đời sống của người dân”.

Mặc dù các nước G7 đều thống nhất quan điểm rằng, Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, cuộc xung đột hiện nay cũng làm lộ rõ những khác biệt giữa các đồng minh về mức độ ủng hộ đối với cách tiếp cận quân sự của Washington.

Dẫu vậy, các bên vẫn có lợi ích chung trong việc bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh Iran, vấn đề Ukraine tiếp tục nằm trong nhóm ưu tiên hàng đầu của G7. Các nước châu Âu vẫn coi việc hỗ trợ Kiev và thúc đẩy một nền hòa bình bền vững là mục tiêu cốt lõi, cùng với các cuộc thảo luận về trừng phạt, chi tiêu quốc phòng và an ninh châu Âu.

Ngoài ra, cạnh tranh với Trung Quốc và những bất ổn trong thương mại toàn cầu cũng được dự báo sẽ là các chủ đề nổi bật xuyên suốt hội nghị.

Nỗ lực của ông Macron có đạt kết quả?

Trong khi các cuộc khủng hoảng an ninh đang chiếm trọn sự chú ý, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhiều lần nhấn mạnh rằng, thách thức dài hạn đối với kinh tế thế giới nằm ở xu hướng phân mảnh ngày càng sâu sắc và những mất cân đối kéo dài trong thương mại toàn cầu.

Paris mong muốn hội nghị tập trung vào các vấn đề như khoáng sản chiến lược, tài chính phát triển, trí tuệ nhân tạo (AI), cũng như những hệ lụy từ tình trạng dư thừa công suất sản xuất và mất cân bằng thương mại. Đằng sau phần lớn những mối quan tâm này là vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc trong nền kinh tế toàn cầu.

Vài ngày trước thềm hội nghị, ông Macron đã có cuộc họp trực tuyến với Phó Thủ tướng Trung Quốc Trương Quốc Thanh, trong đó nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu theo hướng ổn định và bền vững hơn.

Theo ông John Kirton, dù áp lực địa chính trị ngày càng gia tăng, ông Macron vẫn có cơ hội đưa các vấn đề kinh tế trở lại vị trí trọng tâm của hội nghị.

“Tôi tin rằng ông Macron và các nhà lãnh đạo G7 có thể vừa xử lý cuộc khủng hoảng Iran, vừa thúc đẩy ưu tiên mà ông theo đuổi từ đầu, đó là giải quyết các mất cân đối kinh tế toàn cầu”, ông Kirton nhận định.

Vấn đề này được dự báo sẽ hiện diện đậm nét trong các cuộc thảo luận về thương mại, chính sách công nghiệp và chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược - những lĩnh vực mà Pháp từ lâu cảnh báo rằng sự phụ thuộc quá mức có thể trở thành điểm yếu cả về kinh tế lẫn an ninh.

Bên cạnh các xung đột và khủng hoảng an ninh, Pháp cũng muốn thúc đẩy tiến triển trong lĩnh vực AI và an toàn trực tuyến. Lãnh đạo một số công ty AI hàng đầu thế giới, gồm Sam Altman (OpenAI), Dario Amodei (Anthropic), Demis Hassabis (Google DeepMind) và Arthur Mensch (Mistral AI), dự kiến sẽ tham gia các cuộc thảo luận bên lề hội nghị.

Các nội dung trao đổi sẽ xoay quanh quản trị AI, hạ tầng số và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, tiếp nối những gì đã được đặt ra tại Hội nghị Hành động về AI do Pháp tổ chức năm ngoái.

Sự hiện diện của Tổng thống Trump mang ý nghĩa gì?

Sự hiện diện của Tổng thống Mỹ Donald Trump được dự báo sẽ tác động đáng kể tới cả bầu không khí lẫn chương trình nghị sự của hội nghị.

Mặc dù các nhà lãnh đạo châu Âu đã có hơn một năm thích nghi với việc ông Trump trở lại Nhà Trắng, những khác biệt về thương mại, an ninh, Trung Quốc và Trung Đông vẫn chưa được thu hẹp.

Theo ông Kirton, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron có thể là nhân vật phù hợp nhất để dung hòa các quan điểm khác biệt. Ông từng chủ trì Hội nghị G7 năm 2019 tại thành phố Biarritz, Pháp, với sự tham dự của ông Trump và được xem là một trong những nhà lãnh đạo châu Âu có nhiều kinh nghiệm nhất trong việc làm việc với ông chủ Nhà Trắng.

“Ông Macron hoàn toàn có thể đóng vai trò cầu nối. Đây là hội nghị G7 thứ 10 mà ông tham dự và là lần thứ hai ông trực tiếp thiết kế, đăng cai tổ chức. Tại Biarritz năm 2019, ông đã xây dựng được một khuôn khổ hợp tác hiệu quả với ông Trump”, ông Kirton nhận định.

Theo chuyên gia này, ông Macron hiểu rằng, cần tạo không gian để ông Trump thể hiện vai trò nổi bật, qua đó giúp nhà lãnh đạo Mỹ có thể coi hội nghị là một thành công của mình.

Sau khi Hội nghị G7 kết thúc, ông Macron dự kiến sẽ mời ông Trump dự tiệc tối riêng tại Cung điện Versailles nhân dịp kỷ niệm 250 năm Ngày Độc lập Mỹ, đồng thời tôn vinh mối quan hệ lịch sử lâu đời giữa Pháp và Mỹ.

G7 còn có thể định hình quản trị toàn cầu?

Dù xung đột và tranh chấp thương mại nhiều khả năng sẽ chi phối chương trình nghị sự, ông John Kirton cho rằng, “vấn đề nghiêm trọng nhất đối với G7 và cả thế giới hiện nay là biến đổi khí hậu”, đồng thời cảnh báo, dù hội nghị có thể đạt được một số kết quả nhất định, các nhà lãnh đạo vẫn chưa hành động ở quy mô tương xứng với mức độ cấp bách của vấn đề.

Theo ông Kirton, Pháp đã dành nhiều tháng chuẩn bị cho nội dung này thông qua các cuộc họp cấp bộ trưởng trước thềm hội nghị, trong đó có cuộc họp các bộ trưởng môi trường G7 với sự tham gia của Mỹ. Ông cho rằng, các nhà lãnh đạo có thể sẽ tái khẳng định những cam kết hiện có, đồng thời công bố thêm một số sáng kiến mới về khí hậu và bảo vệ môi trường.

Ở góc độ rộng hơn, ông Kirton nhận định, hội nghị lần này là phép thử đối với vai trò của G7 trong bối cảnh trật tự quốc tế ngày càng phân mảnh. Theo ông, đây vẫn là một trong số ít diễn đàn có khả năng tập hợp các nền kinh tế phát triển hàng đầu để phối hợp ứng phó những thách thức toàn cầu.

“G7 vẫn giữ được vị thế đặc biệt bởi các nhà lãnh đạo thường xuyên gặp gỡ và duy trì đối thoại về những vấn đề lớn của thế giới”, chuyên gia Kirton nhận định.

Theo ông, ngay cả Tổng thống Donald Trump cũng đang phải thừa nhận rằng các vấn đề như Iran, thương mại hay an ninh quốc tế không thể được giải quyết chỉ bằng hành động đơn phương của Mỹ. “Nếu hỏi Tổng thống Trump liệu nước Mỹ một mình có thể chấm dứt cuộc xung đột với Iran hay không, tôi cho rằng ông ấy sẽ buộc phải trả lời là 'không'”, ông nhận định.