Tổng thống Venezuela Maduro dễ đuối lý khi ra tòa án Mỹ

Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trong một sự kiện vào tháng 10/2025. (Ảnh: AP)

Ông Maduro bị Mỹ bắt hôm 3/1, đúng 36 năm sau ngày ông Noriega bị lực lượng Mỹ lật đổ. Và cũng như trường hợp của nhà lãnh đạo Panama, các luật sư của ông Maduro dự kiến sẽ tranh luận về tính hợp pháp của việc bắt giữ ông, lập luận rằng ông được miễn truy tố với tư cách người đứng đầu của một quốc gia, dựa trên nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và luật pháp Mỹ.

Theo các chuyên gia pháp lý, lập luận này khó có thể thành công và phần lớn đã được nêu ra trong phiên tòa xét xử ông Noriega. Mặc dù việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh tiến hành chiến dịch ở Venezuela đặt ra những câu hỏi về hiến pháp vì không được Quốc hội Mỹ cho phép, nhưng giờ đây khi ông Maduro đang ở Mỹ, các tòa án có thể sẽ chấp thuận việc truy tố ông, vì giống như ông Noriega, Mỹ không công nhận ông Maduro là nhà lãnh đạo hợp pháp của Venezuela.

“Không có cơ sở nào để viện dẫn quyền miễn trừ chủ quyền nếu chúng ta không công nhận ông ấy là người đứng đầu nhà nước”, ông Dick Gregorie, một công tố viên liên bang đã nghỉ hưu, cho biết.

“Một số chính quyền Mỹ, cả Cộng hòa và Dân chủ, đều không công nhận kết quả cuộc bầu cử của ông ấy. Đáng buồn thay, đối với ông Maduro, điều đó có nghĩa là ông ấy không thể thay đổi được tình hình”, ông Gregorie nói.

Ông Noriega qua đời năm 2017, sau gần 3 thập kỷ ngồi tù ở Mỹ, Pháp và Panama. Trong phiên tòa đầu tiên, các luật sư của ông lập luận rằng việc Mỹ bắt giữ ông “gây sốc cho lương tâm”, là hành vi vi phạm các quyền được xét xử công bằng của ông.

Nhà Trắng đã dựa vào ý kiến năm 1989 của Trợ lý Bộ trưởng Tư pháp Bill Barr lúc bấy giờ, rằng điều khoản cấm sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế của Hiến chương Liên Hợp Quốc không cấm Mỹ thực hiện các vụ “bắt cóc cưỡng bức” ở nước ngoài để thực thi luật pháp trong nước.

Các phán quyết của Tòa án Tối cao từ những năm 1800 cũng đã khẳng định quyền tài phán của Mỹ trong việc truy tố người nước ngoài, bất kể sự hiện diện của họ tại Mỹ có hợp pháp hay không. Theo các chuyên gia, diễn giải của ông Barr có khả năng cũng sẽ được sử dụng trong vụ truy tố ông Maduro.

So sánh với trường hợp của ông Noriega, ông Barr bác bỏ những ý kiến cho rằng Mỹ đang theo đuổi việc thay đổi chính phủ ở Venezuela thay vì thực thi luật pháp trong nước.

“Mục tiêu ở đây không chỉ là bắt ông Maduro. Chúng tôi đã truy tố hàng loạt trợ lý của ông ấy. Mục tiêu là dọn sạch tổ chức tội phạm khỏi nơi đó”, ông Barr nói.

Có những điểm khác giữa ông Noriega và ông Maduro tại tòa. Ông Noriega chưa bao giờ giữ chức danh tổng thống trong suốt 6 năm cầm quyền trên thực tế. Ngược lại, ông Maduro tuyên bố đã được người dân Venezuela bầu 3 lần. Mặc dù kết quả cuộc bầu cử năm 2024 gây tranh cãi, nhưng ông Maduro được một số chính phủ như Trung Quốc, Nga và Ai Cập công nhận chiến thắng.

“Ông Maduro có quyền miễn trừ chủ quyền mạnh mẽ hơn nhiều so với ông Noriega, người thực tế không phải là tổng thống đương nhiệm của Panama vào thời điểm đó”, ông David Oscar Markus, một luật sư bào chữa ở Miami đã tham gia một số vụ án hình sự nổi tiếng, bao gồm cả một số vụ liên quan đến Venezuela, cho biết.

Tuy nhiên, đối với các tòa án Mỹ, ý kiến có trọng lượng nhất là Bộ Ngoại giao, cơ quan đã treo thưởng 50 triệu USD trong nhiều tháng để bắt ông Maduro.

“Các tòa án quá tôn trọng nhánh hành pháp trong các vấn đề chính sách đối ngoại đến nỗi tôi thấy khó có thể để ngành tư pháp tham gia vào kiểu tranh luận rắc rối này”, Clark Neily, phó chủ tịch cấp cao về tư pháp hình sự tại Viện Cato ở Washington, cho biết.

Lãnh đạo Panama Manuel Noriega bị Mỹ lật đổ và kết án tù. (Ảnh: AP)

Khó thuê luật sư

Một thách thức khác mà ông Maduro phải đối mặt là việc thuê luật sư. Ông và phu nhân Cilia Flores bị Mỹ trừng phạt trong nhiều năm qua, nghĩa là bất kỳ người Mỹ nào nhận tiền từ họ mà không có giấy phép từ Bộ Tài chính đều là bất hợp pháp.

Chính phủ ở Caracas hiện do Phó Tổng thống Delcy Rodríguez điều hành có thể muốn trả tiền, nhưng họ cũng bị hạn chế tương tự đối với các giao dịch ở Mỹ.

Mỹ từng truy tố các nhà lãnh đạo nước ngoài khác về tội tham nhũng và buôn bán ma túy khi đương chức. Trong số đó, đáng chú ý nhất là cựu Tổng thống Honduras Juan Orlando Hernández, người bị kết án năm 2024 về tội buôn bán ma túy và vũ khí, lĩnh án 45 năm tù. Tháng 11/2025, ông Trump quyết định ân xá cho ông Hernández.

Ông Maduro có thể có lập luận rằng ông được hưởng quyền miễn trừ hạn chế vì những hành động mà ông đã làm với tư cách người lãnh đạo trên thực tế, vì khía cạnh này không phụ thuộc vào việc Mỹ có công nhận ông có phải là người đứng đầu nhà nước hay không.

Tuy nhiên, lập luận này cũng có thể bị bẻ cong. “Chính phủ Mỹ sẽ lập luận rằng việc điều hành một đường dây buôn bán ma túy quy mô lớn… không thể được coi là một hành vi chính thức”, ông Curtis Bradley, giáo sư Trường Luật thuộc Đại học Chicago và từng là cố vấn luật quốc tế tại Bộ Ngoại giao Mỹ, cho biết.

Bản cáo trạng của Mỹ buộc tội ông Maduro tạo điều kiện cho việc vận chuyển hàng nghìn tấn cocaine vào Mỹ bằng cách hỗ trợ về thực thi pháp luật, hậu cần và hợp tác với “một số trùm buôn bán ma túy và khủng bố ma túy bạo lực và khét tiếng nhất thế giới”.

Bình Giang