TỔNG THUẬT Tọa đàm: Nhiệm vụ bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Tọa đàm nhằm làm rõ cơ sở lý luận, quan điểm chỉ đạo và nội dung cốt lõi về nhiệm vụ bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống (ANPTT) được xác định trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; phân tích, nhận diện đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra đối với công tác bảo vệ an ninh trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường; trao đổi, luận giải và đề xuất các giải pháp khả thi, góp phần cụ thể hóa việc tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ bảo ệ an ninh và an ANPTT theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV.

Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh Phi truyền thống, phát biểu mở đầu Tọa đàm - Ảnh: VGP

Phát biểu mở đầu Tọa đàm, Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh Phi truyền thống, cho biết: Đây là tọa đàm đầu tiên về nhiệm vụ bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV.

Nghị quyết của Đại hội lần này có rất nhiều điểm mới. So với tư duy của các nhiệm kỳ Đại hội trước, tư duy của Đảng về an ninh đã phát triển rất nhiều. An ninh đi liền với an sinh, an toàn và phát triển, đặc biệt là kiến tạo phát triển. "Kiến tạo phát triển" là một chủ đề đặc sắc và nổi bật của Đại hội XIV trên tất cả lĩnh vực, kể cả an ninh. Không chỉ là an ninh chủ động, an ninh toàn dân , mà an ninh và phát triển.

GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm bày tỏ tin tưởng, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, Tọa đàm sẽ nhận được nhiều ý kiến tâm huyết, sáng tạo và có giá trị lý luận và thực tiễn cao.

Kết quả Tọa đàm được kỳ vọng sẽ là nguồn tư liệu đóng góp thiết thực vào việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để gắn kết chặt chẽ giữa phát triển bền vững với củng cố quốc phòng, an ninh, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, góp phần giữ vững ổn định chính trị-xã hội và phát triển đất nước phồn vinh.

GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương - Ảnh: VGP

Tham luận tại Tọa đàm, GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh: Trước hết, cần nhận diện về an ninh phi truyền thống và các yếu tố sâu xa dẫn tới mất an ninh truyền thống cũng như ANPTT để có cách hiểu chính xác về những khái niệm này.

Theo GS.TS. Vũ Văn Hiền, quan niệm về an ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống mang tính tương đối, hôm nay có thể là an ninh phi truyền thống, nhưng hôm sau lại thành an ninh truyền thống. Đơn cử trước đây, chúng ta không nói đến an ninh con người, an ninh nguồn nước, khi đó đây là những vấn đề an ninh phi truyền thống. Nhưng hiện nay chúng ta đều nói về an ninh nguồn nước, không khí, môi trường… Tương tự, vấn đề an ninh mạng trước đây là an ninh phi truyền thống nhưng hiện nay lại trở thành an ninh truyền thống.

Vấn đề thứ hai là nguyên nhân xuất hiện an ninh phi truyền thống: Thứ nhất là do xung đột, mâu thuẫn lợi ích, có thể là lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc, lợi ích giai cấp, sắc tộc, tôn giáo, rồi lợi ích chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội... Thứ hai là bắt nguồn từ yếu tố quyền lực, yếu tố thường trực và mạnh mẽ nhất của con người hoặc của giai cấp. Thăng trầm của quyền lực của nảy sinh mâu thuẫn, từ đó làm gia tăng những vấn đề về an ninh phi truyền thống. Thứ ba là các vấn đề về sắc tộc, tôn giáo, tội phạm cũng làm nảy sinh các vấn đề liên quan đến an ninh phi truyền thống. Điểm nữa là những nghịch lý về phát triển, quá trình phát triển kinh tế-xã hội sẽ làm phát sinh những vấn đề về mất an ninh trật tự, trong đó có an ninh phi truyền thống.

Về các giải pháp xử lý các vấn đề liên quan đến an ninh phi truyền thống, theo GS.TS. Vũ Văn Hiền, có các giải pháp cụ thể như sau:

Thứ nhất, phải thực hiện tốt các chủ trương, đường lối và giải pháp của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Công an, lãnh đạo các địa phương. Phải nghiên cứu và thống nhất trong cách hiểu và hành động.

Thứ hai, phải có đội ngũ đủ mạnh về nhân sự cùng các phương tiện để bảo vệ an ninh truyền thống và phi truyền thống. Xử lý các vấn đề về an ninh phi truyền thống thường khó khăn do quan niệm, cách hiểu, sự xuất hiện bất ngờ… do đóphải có một đội ngũ đủ mạnh để cung cấp cho xã hội những lý luận, cơ sở, điều kiện, cách thức, phương pháp tổ chức thực hiện hiệu quả.

Thứ ba, phải dự báo chính xác và đề phòng, phòng ngừa từ sớm từ xa. Các dự báo an ninh phi truyền thống rất quan trọng, giúp phòng, chống ở mức độ phù hợp.

Cuối cùng, phải xây dựng và củng cố thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân để bảo vệ và xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống.

GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh - Ảnh: VGP

GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh: Tôi xin tiếp nối và triển khai thêm các luận điểm của GS. Vũ Văn Hiền theo hướng cụ thể hóa mối quan hệ giữa an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống và phát triển bền vững, từ nhận thức đến hành động.

Có thể nói, Việt Nam đã tiếp cận rất sớm trong nghiên cứu an ninh phi truyền thống. Việt Nam đã hình thành và phát triển tương đối vững chắc trường phái học thuật về quản trị an ninh phi truyền thống. Các kết quả nghiên cứu của chúng ta đã được công bố trên các tạp chí quốc tế ISI/Scopus (Q1, Q2), được trích dẫn và sử dụng bởi nhiều quốc gia, nhiều cơ sở đào tạo…

Mục tiêu của việc phát triển trường phái này là phục vụ trực tiếp cho bảo đảm an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống gắn với phát triển bền vững của Việt Nam; đồng thời đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của ASEAN và thế giới.

Về nhận thức, muốn hành động hiệu quả, trước hết phải thống nhất và nâng cao nhận thức trong toàn hệ thống, từ lãnh đạo các cấp, cán bộ quản lý, doanh nghiệp, người dân đến học sinh, sinh viên. An ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống không phải khái niệm trừu tượng, mà rất cụ thể gắn trực tiếp với lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng, hạnh phúc của mỗi gia đình và mỗi cá nhân.

Để nâng cao nhận thức, cần thực hiện đồng bộ bốn bước:

(1) Chuẩn hóa các kết quả nghiên cứu đã được quốc tế công nhận thành tài liệu chuẩn quốc gia; đồng thời tài liệu hóa, số hóa toàn bộ hệ thống lý luận, công trình nghiên cứu về an ninh phi truyền thống mà Việt Nam đã công bố ra thế giới, được quốc tế thừa nhận và trích dẫn;

(2) Chuẩn hóa giáo trình đào tạo ở các cấp học, tránh tình trạng hiểu sai, dạy sai khái niệm an ninh phi truyền;

(3) Thống nhất tài liệu truyền thông, các cơ quan báo chí phải sử dụng nguồn chính thống, có kiểm chứng khoa học;

(4) Thiết kế và phê duyệt chương trình đào tạo phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Những yêu cầu này hoàn toàn phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 147/NQ-CP của Chính phủ về Chiến lược tổng thể quốc gia phòng ngừa, ứng phó với các đe dọa an ninh phi truyền thống đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Về hành động và tự chủ chiến lược, hành động phải gắn với tự chủ chiến lược, theo đúng tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Cụ thể, cần tập trung vào bốn nội dung:

(1) Chuẩn hóa năng lực đội ngũ lãnh đạo, quản trị, nghiên cứu, đào tạo theo chuẩn quốc tế;

(2) Bảo đảm đầy đủ nguồn lực (con người, tài chính, thời gian, phương pháp), tránh giao nhiệm vụ mà không giao điều kiện thực hiện;

(3) Mỗi bộ, ngành, địa phương phải xây dựng chiến lược an ninh phi truyền thống riêng, phù hợp với bối cảnh và đặc thù phát triển của mình, với sự hỗ trợ của các viện nghiên cứu và học viện chuyên ngành;

(4) Cụ thể hóa chiến lược bằng kế hoạch hành động, chương trình, dự án, chỉ số đánh giá (KPI) để có thể triển khai, giám sát, thanh tra một cách minh bạch và hiệu quả.

Nếu không làm được những bước này, Nghị quyết 147 cũng như các nghị quyết lớn của Đảng sẽ rất khó đi vào cuộc sống, thiếu hiệu quả và thiếu tính bền vững.

Thiếu tướng, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương, Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng, ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương - Ảnh: VGP

Thiếu tướng, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương, Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng, ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương: Trong kỷ nguyên phát triển mới, cục diện thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc không chỉ giới hạn trong khuôn khổ truyền thống mà mở rộng sang các lĩnh vực không gian, lĩnh vực và hình thái an ninh mới. Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu khách quan về kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh và đối ngoại, chủ động phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh truyền thống, an ninh phi truyền thống, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Vấn đề bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nói riêng và quan điểm chung của Đảng nói chung có một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng liên quan trực tiếp đến sinh mệnh của Đảng, lợi ích quốc gia, dân tộc, sự sống còn của chế độ và hạnh phúc của nhân dân. Nó cũng liên quan đến việc bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Bảo vệ an ninh quốc gia là nhiệm vụ trọng yếu thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, là điều kiện tiên quyết để giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tạo môi trường hòa bình, ổn định, an toàn để phát triển nhanh, bền vững đất nước. Trên cơ sở kế thừa, phát triển sáng tạo tư duy lý luận của Đảng ở các kỳ đại hội, Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục khẳng định và làm sâu sắc hơn hệ quan điểm chỉ đạo về đảm bảo quốc phòng an ninh quốc gia, trong đó phần nhấn mạnh yêu cầu phải chủ động ứng phó các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống.

Về cơ sở lý luận, Văn kiện Đại hội XIV quán triệt sâu sắc chủ nghĩa Mác-Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, vận dụng sáng tạo lý luận về an ninh quốc gia, an ninh con người, an ninh phát triển trong điều kiện toàn cầu hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. An ninh không chỉ được nhìn nhận ở góc độ bảo vệ chế độ, bảo vệ chủ quyền mà còn gắn chặt với bảo vệ cuộc sống bình yên, quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, bảo vệ các giá trị phát triển bền vững của quốc gia dân tộc Việt Nam.

Về quan điểm chỉ đạo, Đại hội XIV của Đảng xác định rõ: (1) Giữ vững sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia; (2) Kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ an ninh với phát triển kinh tế-xã hội, đối ngoại, quốc phòng, không vì phát triển, không vì tăng trưởng mà xem nhẹ an ninh, an sinh, cũng như không vì an sinh, an ninh mà cản trở sự phát triển; (3) Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân, lấy nhân dân làm trung tâm, làm chủ thể bảo vệ an ninh quốc gia; (4) Chủ động phòng ngừa là chính, giữ vững bên trong là quyết định, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa từ sớm, từ xa với xử lý kịp thời, hiệu quả các tình huống phát sinh; (5) Chủ động nhận diện, kiểm soát, ứng phó hiệu quả với các nguy cơ an sinh, an ninh phi truyền thống, không để bị động bất ngờ.

Về nội dung cốt lõi, Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh nhiệm vụ bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia trên các lĩnh vực trọng yếu: An ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng văn hóa, an ninh xã hội, an ninh mạng, an ninh biên giới, biển đảo; đồng thời đặc biệt coi trọng an ninh phi truyền thống như an ninh y tế, an ninh môi trường, an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh dữ liệu, an ninh con người. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng về an ninh, thể hiện tầm nhìn toàn diện, hiện đại và nhân văn phù hợp với yêu cầu thực tiễn mới.

Khái quát lại, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng thể hiện nội dung mục đích giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để tạo điều kiện cho nhân dân an tâm sản xuất, phát triển kinh tế, kinh doanh và tăng trưởng 10%, trở thành nước công nghiệp phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa và có thu nhập cao.

Tình hình thế giới và khu vực hiện nay tiếp tục chứng kiến những biến động sâu sắc, nhanh chóng và khó dự báo, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột cục bộ, tranh chấp chủ quyền. Thách thức an ninh phi truyền thống nổi lên gay gắt, các xu hướng đan xen, cộng hưởng với nguy cơ an ninh truyền thống, tác động trực tiếp đến mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Ở trong nước, bên cạnh thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử chúng ta đạt được sau 40 năm đổi mới, quá trình phát triển nhanh đặt ra nhiều vấn đề mới về quản trị xã hội, về an ninh kinh tế, an ninh mạng, an ninh dữ liệu, sự phân hóa giàu nghèo, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, thiên tai… Các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị tiếp tục lợi dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo, đa nguyên đa đảng, những hạn chế, khuyết điểm trong quản lý để chống phá Đảng, Nhà nước và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong bối cảnh đó, công tác bảo đảm an ninh và an ninh phi truyền thống đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ hết sức cấp bách.

Trước hết là phải chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động phòng ngừa, quản trị rủi ro an ninh, đặc biệt đối với an ninh phi truyền thống. Hai là, bảo vệ an ninh quốc gia phải gắn chặt với bảo vệ an ninh con người, lấy an ninh, an sinh, hạnh phúc của nhân dân làm thước đo hiệu quả. Thứ ba, yêu cầu cao hơn về năng lực dự báo chiến lược, nhận diện sớm các nguy cơ từ không gian mạng, không gian số, không gian kinh tế và công nghệ. Thứ tư, bảo đảm an ninh trong điều kiện mở cửa, hội nhập sâu, tham gia ngày càng nhiều các chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu. Thứ năm, xử lý hài hòa mối quan hệ giữa giữ vững kỷ cương, pháp luật với bảo đảm quyền con người, quyền công dân, củng cố niềm tin xã hội.

PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đề xuất một số giải pháp nhằm tổ chức thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo vệ an ninh, an sinh xã hội và an ninh phi truyền thống theo tinh thần Đại hội XIV.

Thứ nhất, tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội về vị trí, vai trò của công tác bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống.

Thứ hai, xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh phi truyền thống, bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng, an ninh con người, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, khả thi, phù hợp với các cam kết quốc tế.

Thứ ba, xây dựng lực lượng chuyên trách về bảo vệ an ninh trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, có bản lĩnh chính trị kiên định, vững vàng, trình độ khoa học, công nghệ, có khả năng làm chủ không gian an ninh mới.

Thứ tư, phát huy mạnh mẽ vai trò của nhân dân và thế trận an ninh nhân dân gắn chặt với thế trận quốc phòng toàn dân, lấy phòng ngừa từ cơ sở làm trung tâm, xây dựng xã hội an toàn, kỷ cương, lành mạnh.

Thứ năm, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về an ninh, chủ động tham gia các cơ chế khu vực và toàn cầu về phòng, chống các thách thức an ninh phi truyền thống, vừa hợp tác, vừa đấu tranh, kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc.

Về nhóm giải pháp kết hợp chặt chẽ công tác quân sự, quốc phòng với bảo đảm an ninh quốc gia trong bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới giữa Bộ Quốc phòng và Bộ Công an và Học viện, PGS.TS. Nguyễn Bá Dương đề xuất:

Một là, thống nhất nhận thức và hành động về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế, xã hội; xác định rõ bảo vệ an ninh quốc gia là một bộ phận hữu cơ của nhiệm vụ quốc phòng, quốc phòng vững mạnh là nền tảng quan trọng để giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và an ninh con người.

Thứ hai, xây dựng và vận hành hiệu quả thế trận quốc phòng toàn dân gắn chặt với thế trận an ninh nhân dân. Phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong bảo vệ Tổ quốc gắn xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, xây dựng xã hội an toàn, kỷ cương, ổn định từ cơ sở.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa lực lượng quân đội nhân dân và công an nhân dân. Đây là hai lực lượng tinh nhuệ, hai lực lượng này mà vững, kiên định, vững vàng, làm nòng cốt trong bảo vệ an ninh và an ninh phi truyền thống thì hỗ trợ các lực lượng chuyên trách khác rất tốt.

Thứ tư, kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh phi truyền thống. Đặc biệt trong khu đô thị, các thành phố, các trọng điểm, các khu chiến lược và gần đây nhất là các tỉnh biên giới, vùng sâu vùng xa...

Thứ năm, nâng cao năng lực dự báo chiến lược và khả năng sẵn sàng ứng phó tổng hợp. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, tránh rủi ro đa chiều có thể xảy ra.

Cuối cùng, tăng cường hợp tác về quốc phòng, an ninh trên cơ sở độc lập, tự chủ.

TS. Nguyễn Lê Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - Ảnh: VGP

TS. Nguyễn Lê Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Năm 2025, chúng ta thấy rất rõ vấn đề an ninh khó có thể phân định rạch ròi là an ninh môi trường, an ninh nguồn nước, an ninh kinh tế xã hội, an ninh vận hành hệ thống hồ chứa... Ở từng khu vực địa lý khác nhau thì chỗ này có thể là môi trường, nhưng chỗ khác ở có thể là tài nguyên.

Các yếu tố an ninh phi truyền thống theo cách hiểu của chúng ta hiện nay phải được lồng ghép vào quá trình ra quyết định. Có hai loại quyết định: Quyết định mang tính lâu dài và quyết định mang tính ngắn hạn, khẩn cấp. Phải có những hệ thống hỗ trợ được người ra quyết định. Chúng ta có phương châm, quy định trong pháp luật rất rõ: Lực lượng tại chỗ, ứng phó tại chỗ. Nhưng người ra quyết định thì phải có hệ thống hỗ trợ để có cái nhìn tổng thể và toàn diện hơn.

Trong lĩnh vực phòng, chống lũ lụt, việc xây dựng và chạy nhiều kịch bản khác nhau là yêu cầu bắt buộc, kể cả trong điều kiện chưa xảy ra thiên tai. Một số hệ thống, do chưa hiểu đầy đủ cấu trúc và mối quan hệ bên trong, buộc phải tiếp cận theo hướng xây dựng các kịch bản xấu nhất, tổ hợp nhiều yếu tố bất lợi. Thực tế cho thấy, trong một số trường hợp, năng lực phòng lũ của các hồ chứa, đặc biệt ở thượng nguồn miền Trung, không tương xứng với lượng mưa cực đoan xảy ra trong cùng thời điểm. Nhiều hồ thủy điện được thiết kế với mục tiêu chính là bảo vệ công trình, dung tích phòng lũ rất hạn chế, đòi hỏi cách tiếp cận thực tế và minh bạch hơn trong vận hành.

Ranh giới giữa an ninh phi truyền thống và an ninh truyền thống vì vậy mang tính tương đối. Ban đầu, một vấn đề có thể chỉ là phi truyền thống, nhưng khi tác động đến dư luận xã hội, trật tự và ổn định địa phương, nó nhanh chóng trở thành vấn đề an ninh truyền thống. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt, tránh máy móc trong phân loại.

An ninh trong bối cảnh thiên tai còn liên quan trực tiếp đến quy hoạch hạ tầng xã hội, đặc biệt là hệ thống y tế. Việc bố trí các trạm y tế, điểm dịch vụ thiết yếu cần được tính toán ngay từ khâu quy hoạch, phù hợp với các kịch bản rủi ro mới và luôn được cập nhật theo biến động thực tiễn.

Về dữ liệu, không bao giờ có thể coi là đủ. Cũng như trong phát triển trí tuệ nhân tạo, dữ liệu càng phong phú, hệ thống hỗ trợ ra quyết định càng có cơ sở thực tiễn và đáng tin cậy hơn. Ngược lại, dữ liệu hạn chế có thể dẫn đến những khuyến nghị thiếu chính xác.

Trong lĩnh vực biển và hải đảo, biến đổi khí hậu là thách thức hiện hữu, vấn đề cốt lõi là năng lực thích ứng. Với các mô hình đặc khu, đảo phát triển theo hướng kinh tế biển, yêu cầu đặt ra là vừa đạt mục tiêu tăng trưởng cao, vừa bảo đảm tính bền vững lâu dài. Khoa học hiện nay khó có thể lượng hóa chính xác mức độ đóng góp của từng yếu tố vào mực nước biển dâng.

Không gian biển ngày càng được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên hữu hạn, có tính cạnh tranh cao. Việc phân bổ không gian cho các hoạt động như điện gió ngoài khơi, nuôi trồng thủy sản, du lịch hay logistics biển đòi hỏi tư duy tích hợp đa ngành, đa mục tiêu. Muốn lựa chọn được phương án tối ưu, cần có chiến lược rõ ràng và hệ thống dữ liệu đủ mạnh để so sánh, đánh giá.

Tuy nhiên, thu thập dữ liệu trong không gian biển là thách thức lớn về công nghệ, từ định vị thiết bị quan trắc ngầm, công nghệ lặn, đến an ninh dữ liệu và an ninh truyền dẫn thông tin dưới biển. Nếu không làm chủ được công nghệ lõi, nguy cơ phụ thuộc vào hệ thống định vị, cảm biến và truyền thông của nước ngoài là hiện hữu, kéo theo những rủi ro về an ninh quốc phòng và chủ quyền số.

Từ môi trường, thủy lợi, thủy sản đến vận hành hồ chứa, các ngành này có mối liên hệ chặt chẽ và ngày càng mở rộng. Trong 5 năm tới, chúng ta phải thay đổi nhận thức xã hội về an ninh phi truyền thống, song song với việc xác định rõ các ưu tiên và lộ trình giải quyết.

Việc ứng dụng công nghệ trong hỗ trợ ra quyết định là yêu cầu tất yếu. Các công cụ tích hợp đa yếu tố, như bản sao số hay hệ thống mô phỏng kịch bản, cần được xây dựng từ sớm, nhằm giúp nhà quản lý nhận diện rủi ro, chuẩn bị phương án và phản ứng nhanh trong tình huống khẩn cấp. An ninh, xét đến cùng, là sự chuẩn bị từ xa, từ sớm, để bảo đảm phát triển kinh tế xã hội nhanh nhưng bền vững, đúng với mục tiêu tăng trưởng hai con số mà đất nước đang hướng tới.

PGS.TS. Hà Thị Hồng Lan, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Cảnh sát, Học viện Cảnh sát nhân dân - Ảnh: VGP

PGS.TS. Hà Thị Hồng Lan, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Cảnh sát, Học viện Cảnh sát nhân dân: Vấn đề bảo vệ an ninh truyền thống và an ninh phi truyền đang là mối quan tâm của toàn Đảng, toàn dân, toàn xã hội.

Môn học an ninh phi truyền thống cũng đã được đưa vào giảng dạy tại các hệ học của Học viện Cảnh sát nhân dân.

Dưới góc độ bảo vệ an ninh phi truyền thống, Học viện Cảnh sát nhân dân có Trung tâm Nghiên cứu tội phạm học và điều tra tội phạm, với nhiệm vụ nghiên cứu để phòng ngừa tội phạm nói chung, trong đó có tội phạm phi truyền thống.

Tội phạm phi truyền thống thường xuyên thay đổi cùng với sự thay đổi của tình hình thế giới cũng như trong nước, chính vì thế sẽ đặt ra nhiệm vụ cho các lực lượng công an nhân dân phải nhận diện chính xác, đầy đủ, để từ đó tham mưu các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Về mặt lý luận, Học viện Cảnh sát nhân dân cũng đã tổ chức rất nhiều hội thảo liên quan đến vấn đề nhận diện về các loại tội phạm phi truyền thống hiện nay, đặc biệt là tội phạm trên không gian mạng.

Vừa qua, lễ mở ký Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng diễn ra tại Hà Nội vào ngày 25/10 và Việt Nam đang triển khai rất nhiều giải pháp để thực hiện Công ước một cách có hiệu quả.

TS. Nguyễn Trí Thức, Nhà báo, Ủy viên Ban Biên tập Tạp chí Cộng sản - Ảnh: VGP

Từ góc độ người làm công tác thông tin-truyền thông, TS. Nguyễn Trí Thức, Nhà báo, Ủy viên Ban Biên tập Tạp chí Cộng sản nhìn nhận: Đại hội XIV đã ban hành thêm một chương trình hành động rất rõ ràng, cụ thể, rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nhiệm vụ. Đại hội XIV với tinh thần đổi mới rất quyết liệt và rất nhiều vấn đề mang tính cách mạng.

Việc tổ chức tọa đàm hôm nay là bước triển khai rất tốt góp phần đưa Nghị quyết Đại hội vào cuộc sống. Để làm được việc này chúng ta phải tuyên truyền mạnh và kịp thời. Tuyên truyền hay mà không kịp thời chắc chắn sẽ không hiệu quả và không mang tính định hướng. Vừa qua chúng ta tuyên truyền về chính quyền địa phương 2 cấp hay cách mạng tinh gọn bộ máy rất tốt, từng bước bài bản, khoa học, có lộ trình đầy đủ nên tư tưởng của người dân, cán bộ, viên chức thông suốt và họ thực hiện rất tốt. Chúng ta tuyên truyền về chủ trương, đường lối, các nội dung chính của văn kiện thì sẽ đông đảo công chúng tiếp nhận đúng đủ, kịp thời sau đó sẽ có hành động và cả nước đồng lòng, nhất trí. Do đó, tôi cho rằng công tác tuyên truyền rất quan trọng.

Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nói cần phải chuyển từ học tập quán triệt Nghị quyết sang tư duy hiểu sâu, hành động đúng, làm đến cùng. Việc làm đến cùng không phải câu chuyện dễ dàng, có thể sẽ có những va vấp, sai sót nên cần có cơ chế bảo vệ những người dám làm đến cùng thì việc "nói đi đôi với làm" sẽ hiệu quả hơn, việc đưa văn kiện Đại hội XIV vào thực tiễn cuộc sống sẽ thuận lợi hơn rất nhiều và nhận được sự ủng hộ của toàn dân, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, những người đứng đầu./.