TP.HCM: 5 nhóm nhiệm vụ và đột phá trọng tâm phát triển văn hóa theo Nghị quyết 80

Mới đây, ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM đã phân tích những nội dung trọng tâm của Nghị quyết số 80-NQ/TW (ban hành ngày 7-1-2026) về phát triển văn hóa Việt Nam. Đồng thời nêu rõ chiến lược tổng thể của TP.HCM trong quá trình cụ thể hóa và triển khai nghị quyết.

Văn hóa được xác định là ‘hệ miễn dịch’ của xã hội

.Thưa ông Trần Thế Thuận, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời trong bối cảnh nào và có ý nghĩa gì đối với giai đoạn phát triển hiện nay?

+ Ông Trần Thế Thuận: Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị ra đời trong bối cảnh thế giới và trong nước biến đổi sâu sắc, đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển văn hóa Việt Nam.

Ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM. Ảnh: THUẬN VĂN

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và toàn cầu hóa vừa mở ra cơ hội sáng tạo, giao lưu văn hóa, vừa làm gia tăng nguy cơ phai nhạt bản sắc và thách thức an ninh văn hóa, nhất là trên không gian mạng.

Trong nước, sau gần 40 năm đổi mới, dù đạt nhiều thành tựu kinh tế - xã hội, phát triển văn hóa vẫn chưa tương xứng, bộc lộ nhiều hạn chế, đòi hỏi một chiến lược mới, toàn diện và mang tính đột phá.

Hướng tới mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, Việt Nam cần khơi dậy nguồn lực con người và sức mạnh văn hóa dân tộc. Từ yêu cầu đó, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW nhằm tạo chuyển biến căn bản về nhận thức và hành động trong xây dựng, phát triển văn hóa Việt Nam.

Nghị quyết đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng, lần đầu xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển bền vững, đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội.

Trọng tâm của phát triển văn hóa là xây dựng con người toàn diện về nhân cách, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và trách nhiệm xã hội; đưa giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống thấm sâu vào gia đình, nhà trường và xã hội.

Trọng tâm phát triển văn hóa là xây dựng con người toàn diện, đưa giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống thấm sâu vào gia đình, nhà trường và xã hội. Nghị quyết xác định công nghiệp văn hóa là khâu đột phá, coi văn hóa vừa là giá trị tinh thần vừa là ngành kinh tế tạo giá trị gia tăng, chuyển từ tư duy “bao cấp cho văn hóa” sang “đầu tư cho văn hóa để tạo ra của cải và sức mạnh quốc gia”.

Nghị quyết nhấn mạnh bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong hội nhập, lan tỏa giá trị truyền thống, di sản và tiếng Việt, tiếp thu tinh hoa nhân loại để nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Văn hóa được xác định là ‘hệ miễn dịch’ của xã hội, góp phần phòng ngừa lệch chuẩn, tin giả, bạo lực trên không gian mạng, củng cố đoàn kết và niềm tin xã hội.

Những phát triển mang tính đột phá

. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa có những nội dung kế thừa và điểm phát triển mới nào so với Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943 và các Hội nghị Văn hóa toàn quốc thời gian qua?

+ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị là văn kiện mang tầm chiến lược, vừa kế thừa giá trị văn hóa lịch sử, vừa có những phát triển đột phá phù hợp yêu cầu thời đại mới.

So với Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 và các Hội nghị văn hóa trước đây, Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định những nguyên tắc có tính “kim chỉ nam”.

Lễ công bố quyết định nghệ thuật Lân Sư Rồng TP.HCM là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia diễn ra vào 30-3-2025. Ảnh: NGUYỆT NHI

Trước hết, ba nguyên tắc vận động của văn hóa gồm dân tộc hóa, khoa học hóa, đại chúng hóa được kế thừa và phát triển, thể hiện bằng mục tiêu xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng.

Thứ hai, Nghị quyết tiếp tục đặt văn hóa ở vị trí ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội, kế thừa tư tưởng “văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” và quan điểm văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội.

Thứ ba, vai trò nòng cốt của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ trong sáng tạo văn hóa tiếp tục được khẳng định.

Bên cạnh sự kế thừa, Nghị quyết 80 thể hiện nhiều điểm mới so với các Hội nghị văn hóa trước đây, đặc biệt là về tư duy hành động và cơ chế thực thi.

Một là, lần đầu tiên văn hóa được xác định không chỉ là mục tiêu hay động lực, mà còn là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững. Văn hóa phải hiện diện trong toàn bộ quá trình phát triển, từ chính sách đến thực tiễn, từ đời sống xã hội đến môi trường số.

Hai là, Nghị quyết tạo đột phá về thể chế và nguồn lực. Nhà nước cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho lĩnh vực văn hóa; đồng thời chính thức hóa các mô hình hợp tác công - tư nhằm huy động nguồn lực xã hội. Tư duy quản lý cũng chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo”, tạo môi trường thuận lợi cho văn hóa phát triển.

Ba là, Nghị quyết đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian số.

Bốn là, lần đầu tiên chính sách an sinh văn hóa được đề cập với tính biểu tượng cao. Nghị quyết thống nhất chọn ngày 24-11 - Ngày Văn hóa Việt Nam là ngày nghỉ lễ quốc gia, người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương, nhằm tạo điều kiện để toàn xã hội thụ hưởng và tôn vinh các giá trị văn hóa.

.Thưa ông, ngành văn hóa TP.HCM đã có những kế hoạch gì để triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW?

+ Triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW, ngành Văn hóa và Thể thao TP.HCM sớm chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển, xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng của đô thị đặc biệt.

Thời gian qua, Thành phố tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, đầu tư các thiết chế văn hóa - thể thao hiện đại, đồng thời xây dựng các sự kiện mang thương hiệu quốc tế nhằm hình thành thị trường công nghiệp văn hóa, thu hút lực lượng sáng tạo trong và ngoài nước.

Thành phố chú trọng kiến tạo các sự kiện mang thương hiệu quốc tế như Liên hoan Phim Quốc tế TP.HCM, Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Hò Zô...Ảnh: HẢI NHI

Song song đó, TP.HCM chú trọng phát triển các giá trị “phần mềm” như Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, bảo tồn di sản Sài Gòn - Chợ Lớn, phát triển thiết chế văn hóa cộng đồng, thư viện số và bảo tàng số.

Ngân sách dành cho văn hóa hằng năm duy trì khoảng 2–3% tổng chi, góp phần đưa TP.HCM trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO và tạo chuyển biến rõ nét về diện mạo văn hóa đô thị.

Do đó, ngành Văn hóa và Thể thao TP.HCM xác định rõ trách nhiệm chủ động triển khai các nhóm nhiệm vụ và đột phá trọng tâm trong thời gian tới:

Thứ nhất, đột phá về thể chế và tư duy phát triển. Văn hóa phải trở thành một trụ cột trong quy hoạch phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn 2050; chuyển mạnh từ cách tiếp cận “quản lý hoạt động văn hóa” sang “kiến tạo thị trường văn hóa”.

Thứ hai, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa mang bản sắc đặc trưng của Thành phố.

Thứ ba, đẩy mạnh khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, gắn với xây dựng đô thị thông minh.

Thứ tư, đột phá về nguồn nhân lực và cơ chế tài chính cho sáng tạo.

Thứ năm, giữ gìn và làm sống dậy các giá trị di sản gắn với sinh kế cộng đồng, để di sản thực sự “sống” trong đời sống đương đại.

Văn hóa từng bước trở thành động lực tăng trưởng, góp phần nâng chất lượng sống, củng cố bản sắc và vị thế trung tâm sáng tạo của TP.HCM theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW.

. Xin cảm ơn ông!

HẢI NHI