TP.HCM: Chùa Thiên Quang - Di tích lịch sử, nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ

Chùa Thiên Quang được UBND TP.HCM công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố ngày 27/7/2007. Ảnh: Trường Vũ

Hình thành và phát triển trong dòng chảy Phật giáo yêu nước

Chùa Thiên Quang thuộc Tông phong Thiên Thai Thiền Giáo Tông, do Tổ sư Huệ Đăng sáng lập. Ngôi chùa được xây dựng vào đầu thế kỷ XX tại xã Trung Chánh (nay thuộc xã Bà Điểm, TP.HCM), mang đậm dấu ấn Phật giáo Bắc tông.

Trong gần một thế kỷ tồn tại và phát triển, chùa đã trải qua nhiều đời trụ trì. Giai đoạn từ năm 1929 đến 1959, Hòa thượng Thích Minh Tâm (thế danh Lê Văn Nghi) giữ vai trò Viện chủ, đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của chùa cả về đạo pháp lẫn tinh thần yêu nước.

Từ năm 1959, Hòa thượng Thích Tịnh Quang kế thừa trụ trì, tiếp nối truyền thống “hộ quốc an dân”. Đến năm 1992, do tuổi cao, ngài giao lại trọng trách cho Hòa thượng Thích Tịnh Đức. Hiện nay, Hòa thượng Thích Tịnh Đức vì tuổi cao sức yếu đã giao công tác điều hành Phật sự cho Hòa thượng Thích Hữu Chơn.

Không chỉ là nơi tu học, chùa còn là trung tâm sinh hoạt Phật giáo gắn bó mật thiết với dân tộc. Năm 1947, Hòa thượng Thích Minh Tâm được bầu làm Hội trưởng Phật giáo Cứu quốc tỉnh Gia Định, dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Minh Nguyệt. Từ đây, tinh thần yêu nước được truyền trao qua nhiều thế hệ, hòa quyện giữa đạo pháp và dân tộc.

Chùa Thiên Quang từng là cơ sở cách mạng an toàn, nuôi giấu và bảo vệ nhiều cán bộ trong hai cuộc kháng chiến. Ảnh: Trường Vũ

Cơ sở cách mạng trong kháng chiến chống Pháp

Ngay từ những năm 1940, Chùa Thiên Quang đã trở thành địa điểm hội họp bí mật, chuẩn bị cho phong trào đấu tranh cách mạng. Đặc biệt, trong giai đoạn trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa là nơi tập hợp lực lượng, góp phần vào thành công của phong trào giành chính quyền.

Sau năm 1945, chùa tiếp tục là thành viên tích cực của Mặt trận Việt Minh tại địa phương. Tăng ni, Phật tử không chỉ tham gia hoạt động tôn giáo mà còn trực tiếp đóng góp cho kháng chiến chống thực dân Pháp. Chùa trở thành nơi liên lạc, hội họp của Phật giáo Cứu quốc tỉnh Gia Định.

Đặc biệt, chùa đã nuôi giấu, bảo vệ nhiều cán bộ cách mạng như Lý Kim Duy, Lê Quốc Sử, Hoàng Thị Mai… Đây là những nhân tố quan trọng trong phong trào đấu tranh.

Tinh thần dấn thân của các vị hòa thượng thể hiện rõ qua việc Hòa thượng Thích Tịnh Quang ra tận Côn Đảo thăm nuôi Hòa thượng Thích Minh Nguyệt khi bị địch bắt giam và kết án tù. Hành động này không chỉ mang ý nghĩa tình đạo mà còn thể hiện lòng trung kiên với cách mạng.

Chánh điện Chùa Thiên Quang trang nghiêm với hệ thống tượng Phật được bài trí theo truyền thống Bắc tông. Ảnh: Trường Vũ

Địa chỉ đào tạo và hậu cần chiến lược trong kháng chiến chống Mỹ

Bước vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Chùa Thiên Quang tiếp tục giữ vai trò là cơ sở cách mạng quan trọng. Chùa trở thành địa điểm liên lạc do đồng chí Lê Quốc Sử phụ trách.

Từ năm 1972 đến 1975, chùa được sử dụng làm nơi mở các lớp đào tạo chính trị ngắn hạn cho cán bộ nội thành. Mỗi lớp kéo dài 7 ngày, tập trung vào phương pháp công tác, đạo đức cách mạng và kỹ năng hoạt động bí mật.

Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, chùa đã xây dựng hệ thống hầm bí mật, vừa là nơi ẩn náu, vừa là nơi cất giữ tài liệu và vũ khí. Hòa thượng Thích Tịnh Quang trực tiếp phụ trách an ninh, trong khi các tăng ni, Phật tử khác đảm nhiệm vận chuyển, y tế và giao liên.

Nhiều cán bộ sau khi tham gia các lớp học tại đây đã trưởng thành, trở thành lực lượng nòng cốt trong phong trào cách mạng nội thành. Các hoạt động diễn ra ngay trong lòng địch nhưng vẫn bảo đảm bí mật tuyệt đối, thể hiện sự mưu trí và kiên cường của lực lượng cách mạng.

Đặc biệt, trong giai đoạn chuẩn bị cho Chiến dịch Hồ Chí Minh, chùa đã tiếp nhận và bảo vệ nhiều cán bộ từ chiến khu đưa về ém quân. Đây là bước chuẩn bị quan trọng góp phần vào thắng lợi cuối cùng, giải phóng hoàn toàn miền Nam.

Hòa thượng Thích Hữu Chơn – người hiện điều hành công tác Phật sự tại chùa. Ảnh: Trường Vũ

Phật giáo đồng hành cùng dân tộc

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, Chùa Thiên Quang không chỉ là nơi tu hành mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần Phật giáo đồng hành cùng dân tộc. Các thế hệ tăng ni, Phật tử nơi đây đã thể hiện lòng yêu nước sâu sắc, sẵn sàng hy sinh, đóng góp cho sự nghiệp giải phóng đất nước.

Ngôi chùa đã thực hiện hiệu quả vai trò của một cơ sở cách mạng an toàn: nuôi dưỡng cán bộ, che giấu lực lượng, tổ chức hội họp và canh gác bí mật. Những đóng góp thầm lặng nhưng to lớn ấy đã góp phần làm nên thắng lợi chung của dân tộc.

Ngày nay, Chùa Thiên Quang là di tích lịch sử, được xếp hạng theo Quyết định số 3268/QĐ-UBND ngày 27/7/2007 của UBND TP.HCM. Chùa trở thành “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đồng thời là niềm tự hào của Phật giáo và minh chứng cho sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong hành trình dựng nước và giữ nước.