TP.HCM dẫn đầu chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân

Ngày 15-5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025), đánh dấu lần đầu tiên hệ thống đánh giá năng lực điều hành kinh tế được triển khai trên không gian hành chính mới gồm 34 tỉnh, thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Kinh tế tư nhân đang bước vào giai đoạn phục hồi

Phát biểu tại buổi lễ, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho biết, PCI 2025 mang ba dấu ấn đặc biệt, phản ánh bước chuyển lớn trong cách tiếp cận đánh giá môi trường kinh doanh và sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam.

Theo ông Hùng, đây là lần đầu tiên VCCI công bố một báo cáo toàn diện mang tên “Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam”, thay vì chỉ tập trung vào đánh giá chất lượng điều hành kinh tế cấp tỉnh như trước đây. Báo cáo không chỉ phản ánh môi trường đầu tư, kinh doanh mà còn phác họa bức tranh tổng thể của khu vực kinh tế tư nhân.

PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: MINH TRÚC

Một điểm đáng chú ý khác là sau 21 năm triển khai, PCI chính thức được nâng cấp lên phiên bản PCI 2.0. Theo Chủ tịch VCCI, đây là phiên bản hoàn thiện nhất kể từ khi chỉ số này được xây dựng.

“Lần đầu tiên, chúng tôi giới thiệu thêm một thước đo song hành mang tên Chỉ số Hiệu quả Kinh tế Tư nhân (BPI). Nếu PCI đo chất lượng đầu vào thể chế thì BPI đo đầu ra thị trường, tức khả năng doanh nghiệp thực sự sống sót, sinh lời và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị”, ông Hồ Sỹ Hùng nói.

Theo VCCI, báo cáo năm nay được xây dựng từ cuộc khảo sát quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh tại toàn bộ 34 tỉnh, thành phố.

Từ kết quả khảo sát, VCCI nhấn mạnh khu vực kinh tế tư nhân đã vượt qua giai đoạn phòng thủ và đang bước vào giai đoạn phục hồi, mở rộng.

Tuy nhiên, theo VCCI, sự phục hồi này chỉ có thể chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững nếu ba điểm nghẽn lớn được tháo gỡ trong 12-18 tháng tới, gồm thị trường đầu ra, khả năng tiếp cận vốn và mức độ minh bạch của chính sách.

Báo cáo cho thấy có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% của năm 2024 và 41% của năm 2022. Trong khi đó, 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể tiếp cận tín dụng nếu không có tài sản bảo đảm.

Đáng chú ý, tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu là 68,3%.

Một vấn đề khác được doanh nghiệp phản ánh là khả năng dự báo chính sách còn rất thấp. Về chi phí không chính thức, khoảng 26% doanh nghiệp cho biết phát sinh các khoản chi ngoài quy định khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp ba lần mức trung bình khu vực là 9,5%.

Ngoài ra, báo cáo cũng chỉ ra năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam còn cách khá xa so với nhiều quốc gia trong khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn đáng kể so với Malaysia, Thái Lan và mức trung bình của khu vực Đông Á - Thái Bình Dương.

Với khu vực hộ kinh doanh, có tới 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, cho thấy áp lực lớn đối với khu vực kinh tế phi chính thức và yêu cầu cấp thiết về lộ trình chuyển đổi bền vững.

Theo Chủ tịch VCCI, các dữ liệu này không nhằm tạo ra tâm lý bi quan mà là cơ sở để cơ quan quản lý nhận diện đúng các điểm nghẽn của môi trường kinh doanh và thiết kế chính sách phù hợp hơn.

5 địa phương lọt nhóm điều hành chất lượng

Một điểm thay đổi lớn trong PCI năm nay là VCCI không công bố bảng xếp hạng cụ thể từ 1 đến 34 như thông lệ trước đây mà chuyển sang công bố theo 6 nhóm chất lượng điều hành.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, quyết định này được đưa ra dựa trên cơ sở khoa học và phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các địa phương vừa trải qua quá trình sáp nhập, thay đổi địa giới và mô hình quản trị.

“Đây không phải bước lùi mà là sự trưởng thành về phương pháp luận. Mục tiêu của PCI từ nay không còn là tạo ra cuộc đua ai hơn ai, mà trở thành công cụ chẩn đoán để các địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn, học hỏi thực hành tốt và hành động đúng trọng tâm”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Theo công bố, 5 địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành “Tốt” của PCI 2025 gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh.

Theo VCCI, năm nay không có địa phương nào lọt nhóm điều hành chất lượng rất tốt.

Còn với Chỉ số Hiệu quả Kinh tế Tư nhân (BPI) thí điểm, ba địa phương dẫn đầu là TP.HCM với 5,67 điểm, Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm.

Một phát hiện đáng chú ý từ báo cáo là chất lượng điều hành PCI năm 2022 có mối liên hệ thống kê rõ ràng với hiệu quả kinh tế tư nhân BPI năm 2025. Theo VCCI, điều này cho thấy cải cách thể chế thường có độ trễ khoảng ba năm trước khi tạo ra tác động rõ nét tới hoạt động của doanh nghiệp.

Phiên bản PCI 2.0 năm nay được cấu trúc lại với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, gồm: Gia nhập thị trường, Tiếp cận nguồn lực, Tính minh bạch, Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, Chi phí không chính thức, Cạnh tranh bình đẳng, Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, Thiết chế pháp lý và Chính quyền kiến tạo.

Điểm PCI trung vị toàn quốc năm 2025 đạt 63,9 trên thang điểm 100, phản ánh tiến trình cải cách môi trường kinh doanh vẫn đang được duy trì liên tục trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn chuyển đổi mới.