TP.HCM đặt mục tiêu 80% trẻ tự kỷ, người bệnh tâm thần hòa nhập cộng đồng

Mới đây, Sở Y tế TP.HCM đã ban hành kế hoạch về hỗ trợ và phục hồi chức năng cho người tâm thần, trẻ em tự kỷ và người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng trong năm 2026. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm xây dựng một mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần toàn diện, bền vững và nhân văn hơn cho người dân thành phố.

TP.HCM hướng đến mục tiêu 80% người bệnh được tiếp cận dịch vụ y tế

Điểm đáng chú ý nhất trong kế hoạch là mục tiêu khoảng 80% người tâm thần và trẻ em tự kỷ được tiếp cận các dịch vụ y tế, phục hồi chức năng và hỗ trợ xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau. Không chỉ dừng ở việc điều trị tại bệnh viện, TP.HCM đang hướng đến mô hình chăm sóc liên tục, kéo dài từ bệnh viện đến gia đình và cộng đồng.

TP.HCM triển khai kế hoạch hỗ trợ sức khỏe tâm thần cộng đồng, đặt mục tiêu 80% trẻ tự kỷ và người bệnh tâm thần được tiếp cận dịch vụ y tế, phục hồi chức năng và hòa nhập xã hội. Ảnh: minh họa

Theo định hướng của ngành y tế, hệ thống hỗ trợ sẽ được mở rộng xuống tận tuyến cơ sở như trạm y tế phường, xã để phát hiện sớm các dấu hiệu rối loạn tâm thần, trầm cảm, tự kỷ hoặc các vấn đề phát triển ở trẻ nhỏ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều gia đình hiện vẫn chưa có đủ kiến thức để nhận diện sớm các bất thường về tâm lý và hành vi ở trẻ.

Trong kế hoạch lần này, TP.HCM xác định trẻ từ sơ sinh đến 6 tuổi là nhóm ưu tiên hàng đầu. Thành phố đặt mục tiêu sàng lọc sớm khoảng 80% trẻ trong độ tuổi này nhằm phát hiện nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ hoặc chậm phát triển để can thiệp kịp thời. Giới chuyên môn đánh giá đây là “giai đoạn vàng” giúp cải thiện khả năng giao tiếp, học tập và hòa nhập xã hội của trẻ về lâu dài.

Ông Nguyễn Tăng Minh – Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM cho rằng việc đầu tư cho sức khỏe tâm thần và can thiệp sớm không chỉ giúp giảm gánh nặng cho gia đình mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển nguồn nhân lực tương lai của thành phố. Theo ông, mô hình chăm sóc dựa vào cộng đồng sẽ giúp người bệnh có cơ hội tái hòa nhập tốt hơn thay vì bị cô lập như trước đây.

“Mạnh tay” quản lý người bệnh tâm thần nguy cơ cao

Một trong những nội dung được dư luận quan tâm là kế hoạch quản lý người tâm thần nặng và người tâm thần lang thang. Theo đó, ngành y tế TP.HCM đặt mục tiêu tiếp nhận và chăm sóc 100% người tâm thần lang thang được phát hiện trên địa bàn, đồng thời quản lý ít nhất 90% người bệnh tâm thần nặng có hành vi nguy hiểm.

Đây được xem là giải pháp vừa mang tính nhân văn vừa giúp đảm bảo an toàn cộng đồng trong bối cảnh nhiều vụ việc liên quan đến người bệnh tâm thần thời gian qua gây lo ngại trong xã hội.

Không chỉ tập trung điều trị bằng thuốc, TP.HCM còn thay đổi tư duy phục hồi chức năng cho người bệnh. Thay vì mô hình chăm sóc khép kín, các cơ sở trợ giúp xã hội sẽ tăng cường hoạt động trị liệu tâm lý, lao động trị liệu và các chương trình văn hóa – thể thao để người bệnh dần tái kết nối với cộng đồng.

Theo kế hoạch, khoảng 70% người bệnh tại các cơ sở bảo trợ xã hội sẽ được tư vấn và trị liệu tâm lý chuyên sâu. Các câu lạc bộ nghệ thuật, sinh hoạt tập thể hay hoạt động thể thao sẽ được tổ chức thường xuyên nhằm cải thiện khả năng giao tiếp và giảm cảm giác cô lập cho người bệnh.

Giới chuyên gia nhận định đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình “nuôi dưỡng, quản lý” sang mô hình “phục hồi và hòa nhập”, phù hợp với xu hướng chăm sóc sức khỏe tâm thần hiện đại trên thế giới.

Gia đình trở thành “mắt xích” quan trọng nhất

Bên cạnh vai trò của bệnh viện và nhân viên y tế, TP.HCM đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của gia đình trong quá trình phục hồi chức năng cho trẻ tự kỷ và người bệnh tâm thần.

Nhiều phụ huynh hiện vẫn rơi vào trạng thái hoang mang, thiếu kỹ năng chăm sóc hoặc thậm chí kỳ thị chính con em mình khi phát hiện trẻ có dấu hiệu rối loạn phát triển. Điều này khiến không ít trường hợp bỏ lỡ thời gian can thiệp hiệu quả nhất.

Để giải quyết vấn đề này, ngành y tế sẽ tổ chức các chương trình tập huấn dành cho phụ huynh và người chăm sóc. Nội dung không chỉ bao gồm kỹ năng giao tiếp, quản lý hành vi mà còn hướng dẫn cách nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường về phát triển tâm lý ở trẻ.

Đáng chú ý, TP.HCM cũng bắt đầu quan tâm đến sức khỏe tinh thần của chính những người chăm sóc bệnh nhân. Theo các chuyên gia, việc đồng hành với trẻ tự kỷ hoặc người bệnh tâm thần trong thời gian dài có thể khiến phụ huynh kiệt sức, trầm cảm hoặc rơi vào áp lực tâm lý nghiêm trọng.

Ông Nguyễn Tăng Minh nhấn mạnh rằng chăm sóc sức khỏe tâm thần phải là quá trình đồng hành lâu dài giữa ngành y tế, gia đình và cộng đồng. “Muốn người bệnh hồi phục và hòa nhập hiệu quả thì trước hết gia đình phải đủ kiến thức, đủ sự hỗ trợ và đủ sức khỏe tinh thần để đồng hành”, ông nói.

Để đạt mục tiêu trên, Sở Y tế TP.HCM cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với các bệnh viện chuyên khoa, trung tâm bảo trợ xã hội và hệ thống y tế cơ sở nhằm xây dựng mạng lưới chăm sóc liên tục cho người bệnh.

Các đơn vị chuyên sâu như Bệnh viện Tâm thần TP.HCM sẽ đóng vai trò đầu mối chuyên môn, hỗ trợ đào tạo, điều trị và phục hồi chức năng cho các địa phương. Song song đó, ngành y tế cũng huy động thêm nguồn lực xã hội hóa để mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần trong cộng đồng.

Trong bối cảnh sức khỏe tâm thần đang trở thành vấn đề toàn cầu, kế hoạch của TP.HCM không chỉ mang ý nghĩa y tế mà còn thể hiện cách tiếp cận nhân văn đối với nhóm yếu thế. Thành phố đang hướng đến mục tiêu xây dựng một xã hội nơi trẻ tự kỷ, người rối nhiễu tâm trí hay bệnh nhân tâm thần không còn bị kỳ thị, mà được tạo cơ hội để sống, học tập và hòa nhập như mọi công dân khác.