TP.HCM đầu tư hơn 15.000 tỷ đồng biến 3 tuyến kênh ô nhiễm thành không gian đô thị mới

Tại kỳ họp thứ 6 HĐND TP.HCM khóa XI, thành phố đã thông qua chủ trương đầu tư và điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với 3 dự án cải tạo, chỉnh trang kênh rạch với tổng mức đầu tư hơn 15.264 tỷ đồng. Đây được xem là một trong những bước đi đáng chú ý trong kế hoạch xử lý các điểm nghẽn về môi trường, thoát nước và chỉnh trang những khu dân cư lâu năm ven kênh.

Trong đó, dự án rạch Bà Tàng có quy mô vốn lớn nhất, khoảng 7.974 tỷ đồng. Tuyến rạch dài khoảng 4km sẽ được nạo vét, xây dựng hệ thống kè hai bên bờ với tổng chiều dài gần 7km. Dọc tuyến còn có đường giao thông, cây xanh, hệ thống thoát nước mưa, nước thải, chiếu sáng và hào kỹ thuật. Khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng cải thiện khả năng tiêu thoát nước cho khu vực khoảng 225ha, đồng thời từng bước xử lý tình trạng ô nhiễm, bồi lắng và sạt lở.

Dự án Rạch Bàu Trâu từng được HĐND thành phố thông qua từ năm 2015 với tổng vốn khoảng 1.343 tỷ đồng.

Quy mô đầu tư lớn cũng đồng nghĩa với một bài toán giải phóng mặt bằng rất lớn. Dự án rạch Bà Tàng dự kiến sử dụng hơn 38ha đất và ảnh hưởng khoảng 851 trường hợp. Trong đó, hàng trăm trường hợp có thể phải giải tỏa toàn bộ. Riêng chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được dự kiến hơn 5.326 tỷ đồng, chiếm phần lớn tổng vốn đầu tư.

Ba dự án, hàng nghìn trường hợp bị ảnh hưởng

Dự án Rạch Bàu Trâu từng được HĐND thành phố thông qua từ năm 2015 với tổng vốn khoảng 1.343 tỷ đồng. Sau nhiều năm chưa thể triển khai theo kế hoạch ban đầu, thành phố đang đề xuất điều chỉnh tổng mức đầu tư lên khoảng 4.744 tỷ đồng, tăng hơn 3,5 lần và chuyển dự án từ nhóm B sang nhóm A.

Theo phương án mới, đoạn rạch dài hơn 1km sẽ được nạo vét, xây dựng kè, đường giao thông hai bên, mảng xanh, hệ thống thoát nước và chiếu sáng. Dự án cũng dự kiến xây dựng hai cầu bản và một cống hộp. Khoảng 312 trường hợp có thể bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi hơn 38.000m² đất, trong đó 184 trường hợp dự kiến giải tỏa toàn bộ. Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư lên tới hơn 3.405 tỷ đồng.

Việc một dự án được phê duyệt từ gần một thập kỷ trước nhưng đến nay phải điều chỉnh tổng mức đầu tư tăng mạnh cho thấy thách thức của các dự án chỉnh trang đô thị tại TP.HCM không chỉ nằm ở khâu thi công. Giá đất, chi phí bồi thường, yêu cầu tái định cư và sự thay đổi về quy mô hạ tầng sau nhiều năm đều có thể khiến tổng vốn đội lên đáng kể.

Trong khi đó, dự án cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng kênh Hy Vọng có tổng vốn khoảng 2.547 tỷ đồng, triển khai tại khu vực phường Tân Sơn. Tuyến kênh dài hơn 1km, đoạn từ đường Phạm Văn Bạch đến kênh Tham Lương, có vai trò tiêu thoát nước cho khu vực xung quanh sân bay Tân Sơn Nhất.

Nhiều năm qua, kênh Hy Vọng thường xuyên tồn tại tình trạng rác thải, bồi lắng và ô nhiễm, ảnh hưởng đến dòng chảy cũng như môi trường sống của người dân. Dự án lần này sẽ tập trung cải tạo lòng kênh, xây dựng hệ thống kè, đường giao thông và hạ tầng kỹ thuật, qua đó cải thiện khả năng thoát nước và cảnh quan khu vực.

Đáng chú ý, vốn đầu tư của dự án kênh Hy Vọng cũng tăng mạnh so với phương án trước đây, từ khoảng 557 tỷ đồng lên hơn 2.546 tỷ đồng. Trong tổng vốn mới, khoảng 1.899 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, trong khi chi phí xây dựng khoảng 647 tỷ đồng.

Không chỉ làm sạch kênh rạch, TP.HCM hướng tới tái thiết không gian đô thị

Nhìn vào cơ cấu vốn của cả 3 dự án, có thể thấy giải phóng mặt bằng đang là bài toán lớn nhất. Một phần rất lớn nguồn lực không trực tiếp dành cho việc nạo vét, xây kè hay làm đường mà được sử dụng để bồi thường, hỗ trợ người dân và bố trí tái định cư. Điều này cũng lý giải vì sao các dự án cải tạo kênh rạch thường mất nhiều thời gian từ lúc được thông qua chủ trương đến khi có thể triển khai xây dựng thực tế.

Với hơn 15.264 tỷ đồng dành cho 3 tuyến kênh, rạch, TP.HCM đang đứng trước một khoản đầu tư lớn nhưng cũng là cơ hội để giải quyết đồng thời nhiều vấn đề của đô thị.

Tuy nhiên, nếu được thực hiện đúng tiến độ, tác động của các dự án này sẽ không chỉ dừng ở việc làm sạch những tuyến kênh ô nhiễm. Những tuyến đường mới hình thành dọc kênh, cùng với cây xanh, chiếu sáng, hệ thống thoát nước và các công trình hạ tầng, có thể tạo ra những hành lang đô thị mới, cải thiện cảnh quan và chất lượng sống tại các khu dân cư.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn mà TP.HCM đang triển khai. Thành phố đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 sẽ thực hiện hàng loạt dự án di dời nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch, từng bước giải quyết tình trạng nhà ở lấn chiếm lòng kênh, ô nhiễm môi trường và thiếu hạ tầng tại các khu vực này.

Với hơn 15.264 tỷ đồng dành cho 3 tuyến kênh, rạch, TP.HCM đang đứng trước một khoản đầu tư lớn nhưng cũng là cơ hội để giải quyết đồng thời nhiều vấn đề của đô thị: chống ngập, xử lý ô nhiễm, cải thiện giao thông, tăng diện tích cây xanh và tái thiết không gian sống cho người dân.

Dẫu vậy, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng triển khai. Bài toán không chỉ là bố trí đủ vốn mà còn phải bảo đảm tiến độ giải phóng mặt bằng, chính sách bồi thường hợp lý, tái định cư phù hợp và kiểm soát chặt chi phí đầu tư. Nếu những nút thắt này được tháo gỡ, các tuyến kênh từng là điểm ô nhiễm có thể trở thành những hành lang hạ tầng và cảnh quan mới, góp phần thay đổi diện mạo nhiều khu vực của TP.HCM trong những năm tới.