Luật Phát triển đô thị: Cơ hội nào cho Huế?

 Hạ tầng đô thị ngày càng được hoàn thiện.

Cơ chế mới cho bài toán cũ

Một trong những định hướng đáng chú ý của Luật Phát triển đô thị là mở rộng cơ chế phân quyền, gắn thẩm quyền với năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình và đặc thù phát triển của từng đô thị.

Với TP. Huế, những quy định này được đặt trong thời điểm nhu cầu chỉnh trang, mở rộng không gian đô thị, xử lý các dự án chậm triển khai, tổ chức lại giao thông và huy động nguồn lực cho phát triển đang được đặt ra.

Thực tế khi triển khai dự án (DA) di dời dân cư và giải phóng mặt bằng khu vực 1 Kinh thành Huế là một ví dụ. Hàng ngàn hộ dân bàn giao mặt bằng và đã được bố trí tái định cư. Câu chuyện ở đây không chỉ là di dời người dân để thực hiện dự án, mà còn tổ chức lại không gian và bảo tồn những giá trị cảnh quan, di sản.

Tương tự, DA cầu qua Cồn Hến và đường dẫn hai đầu cầu, tổng chiều dài khoảng 2,76km, mặt cắt khoảng 26m, cũng kéo theo các vấn đề về giải phóng mặt bằng, tái định cư, kết nối hạ tầng, nút giao, đường nhánh và tổ chức giao thông. Không gian ven sông được đặt trong hướng chỉnh trang, gắn với công viên, dịch vụ, vui chơi, ẩm thực và trải nghiệm. Trong khi đó, DA Khu đô thị Đại học Huế có diện tích khoảng 130,04ha, đã giải phóng mặt bằng 84,81ha, còn 45,23ha. Quỹ đất, tiến độ giải phóng mặt bằng và tổ chức không gian vẫn là những vấn đề cần giải quyết.

Những trường hợp trên cho thấy nhu cầu của thành phố cần cơ chế để đưa quy hoạch, đất đai, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức không gian vào cùng một quá trình thực hiện.

Đây cũng là điểm đáng chú ý của Luật Phát triển đô thị khi luật hóa các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển đô thị và tăng cường phân quyền cho chính quyền thành phố. Quốc hội khi thông qua Luật cũng nhấn mạnh yêu cầu “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Theo TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, TP. Huế đã có những định hướng phát triển từ Nghị quyết 54-NQ/TW, quy hoạch giai đoạn 2021 -2030 và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025 - 2030. Vấn đề nằm ở sự phân định thẩm quyền, đơn giản hóa thủ tục phức tạp và cần cơ chế thử nghiệm để biến tiềm năng thành DA cụ thể.

Từ góc nhìn này, điều Huế cần không phải chỉ là những ưu đãi chung về thuế hay đất đai, mà là các cơ chế thử nghiệm tháo gỡ từng điểm nghẽn, gắn từng địa điểm và giao quyền cụ thể cho cơ quan chịu trách nhiệm.

Đây là một hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần của Luật Phát triển đô thị. Luật đã đặt ra cơ chế thí điểm có kiểm soát đối với một số cơ chế, chính sách, đồng thời yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực.

Ông Tuấn đề xuất, TP. Huế có thể xây dựng một không gian thử nghiệm trên phạm vi toàn thành phố, lựa chọn một số lĩnh vực như khoa học - công nghệ, văn hóa, y tế, tài chính, tài sản công, nguồn nhân lực và liên kết vùng. Trong đó, các lĩnh vực như công nghệ di sản, y tế số, kinh tế dữ liệu, công nghệ môi trường hay thương mại hóa kết quả nghiên cứu có thể được xem xét trong cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Thúc đẩy liên kết vùng

Một trong những vấn đề thành phố cần quan tâm là cách các cơ chế mới được vận dụng cho một đô thị có đặc thù di sản và không gian phát triển trải rộng.

Về vấn đề này, theo TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn, TP. Huế không chỉ cần nhìn vào không gian đô thị của mình mà phải đặt trong cấu trúc vùng đô thị miền Trung. Trong đó, Huế - Đà Nẵng có thể hình thành vùng lõi, còn các hệ thống sân bay, cảng biển và giao thông được tổ chức theo chuỗi liên kết.

Đây là cơ sở để nhìn nhận các quy định về TOD (giao thông công cộng và phát triển) và liên kết vùng trong Luật Phát triển đô thị không chỉ dưới góc độ giao thông mà còn như một công cụ tổ chức lại không gian phát triển.

Ông Sơn cho rằng, TP. Huế cần nghiên cứu giao thông công cộng và phát triển (TOD), đặc biệt trên các trục kết nối Huế - Đà Nẵng. Trong khi đó, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, cũng đề xuất nghiên cứu LRT (đường sắt đô thị) và TOD kết nối các cực phát triển từ khu vực trung tâm, An Vân Dương, ga Huế, Phú Bài đến Chân Mây.

Luật Phát triển đô thị cũng đã bổ sung các quy định liên quan đến TOD và cho phép Hội đồng nhân dân thành phố có thêm thẩm quyền trong một số nội dung quản lý, điều chỉnh quy hoạch. Đây là những công cụ có thể tạo thêm dư địa để các đô thị chủ động hơn trong tổ chức không gian và khai thác nguồn lực.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh, Huế cần chủ động xây dựng các cơ chế cụ thể gắn với những điểm nghẽn, thay vì chỉ chờ các chính sách chung. Điều này càng có ý nghĩa khi Luật Phát triển đô thị được xây dựng theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng đồng thời gắn với năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình của địa phương.