TP. Hồ Chí Minh: Định hình năm cực động lực cho không gian phát triển mới

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo Quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh là tổ chức lại không gian phát triển theo hướng đa cực, đa trung tâm, thay vì tiếp tục tập trung phần lớn hoạt động kinh tế, dịch vụ vào khu vực lõi đô thị hiện hữu.

Kỳ họp thứ Sáu HĐND TP. Hồ Chí Minh

Theo dự thảo do UBND thành phố trình, cấu trúc không gian được đề xuất gồm năm cực động lực, năm hệ liên kết chiến lược, năm trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản trị phát triển. Đây là khung định hướng phân bố dân cư, sản xuất, dịch vụ, hạ tầng cùng nguồn lực đầu tư trong không gian thành phố sau sắp xếp.

Trong đó, cực lõi trung tâm Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm được định hướng trở thành trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế, thương mại, văn hóa và kinh tế sáng tạo. Khu vực này tiếp tục giữ vai trò tập trung những hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng cao, đồng thời đẩy mạnh tái thiết đô thị, nâng cao hiệu quả sử dụng không gian hiện hữu.

Ở phía Đông, cực đổi mới sáng tạo kết nối Thủ Đức, Thuận An, Dĩ An, Tân Uyên với sân bay Long Thành, tập trung phát triển công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nghiên cứu khoa học và giáo dục đại học. Định hướng này nhằm hình thành hệ sinh thái liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu, sản xuất công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Cực công nghiệp - logistics phía Bắc được tổ chức tại Thủ Dầu Một - Bến Cát - Bàu Bàng cùng vùng phụ cận, phát huy lợi thế sản xuất công nghiệp, logistics và dịch vụ hỗ trợ. Trong khi đó, cực phía Nam kết nối Châu Đức, Long Sơn, Phú Mỹ, Cần Giờ, hướng tới phát triển kinh tế biển gắn với cảng nước sâu, thương mại tự do và công nghiệp năng lượng.

Đối với cực phía Tây, quy hoạch ưu tiên phát triển đô thị đồng bộ, giáo dục, y tế chuyên sâu cùng hệ thống dịch vụ thiết yếu, góp phần phân bố lại dân cư, việc làm, giảm áp lực lên khu vực trung tâm.

Bên cạnh năm cực động lực, những trung tâm vệ tinh tại Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên được định hướng phát triển theo đặc trưng riêng, từ du lịch biển đảo, bảo tồn di sản đến công nghiệp công nghệ cao, logistics và đô thị sinh thái.

Đáng chú ý, 10 vùng quản trị phát triển được xác định là khung quản lý, điều phối không gian, không phải đơn vị hành chính và không làm phát sinh cấp hành chính mới.

Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND Thành phố Võ Văn Minh phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ Sáu HĐND khóa XI

Điểm cốt lõi của cấu trúc này không chỉ nằm ở việc xác định chức năng từng khu vực mà còn ở khả năng kết nối giữa những cực động lực. Hạ tầng giao thông, dòng vốn đầu tư, thị trường lao động và dịch vụ công phải được tổ chức đồng bộ để hình thành mạng lưới phát triển thống nhất, tránh phân tán nguồn lực hoặc cạnh tranh chức năng giữa những khu vực.

Cùng với định hình năm cực động lực, dự thảo quy hoạch đặt trọng tâm xây dựng hệ thống hạ tầng kết nối, trong đó đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng và giao thông công cộng khối lượng lớn được xác định là những phương thức vận tải ưu tiên.

Các tuyến giao thông chiến lược hướng tới kết nối trung tâm đô thị với sân bay, cảng biển, khu công nghiệp, trung tâm logistics và đô thị vệ tinh. Qua đó, mở rộng khả năng tiếp cận việc làm, dịch vụ, tạo điều kiện phân bố lại hoạt động kinh tế trên toàn địa bàn.

Định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) được đặt trong mối quan hệ đồng bộ giữa đầu tư đường sắt, khai thác quỹ đất, phát triển nhà ở, thương mại và dịch vụ. Đây cũng là cơ sở nghiên cứu khai thác giá trị gia tăng từ hạ tầng để tạo thêm nguồn lực phát triển đô thị.

Đối với không gian hướng biển, khu vực Gành Rái - Cần Giờ - Vũng Tàu - Cái Mép - Thị Vải được định hướng trở thành động lực chiến lược, kết nối cảng biển, logistics, công nghiệp năng lượng, dịch vụ và du lịch. Quá trình phát triển phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Trong khi đó, hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai cùng mạng lưới sông, kênh, rạch được xác định là cấu trúc sinh thái, cảnh quan chiến lược. Quy hoạch hướng tới kết hợp chỉnh trang đô thị với bảo tồn di sản, phát triển không gian công cộng, giao thông thủy và nâng cao khả năng tiếp cận mặt nước của người dân.

Dự thảo cũng đề cập định hướng khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao, gắn với yêu cầu quản lý thống nhất, sử dụng hiệu quả tài nguyên không gian đô thị.

Đáng chú ý, tầm nhìn 100 năm không đồng nghĩa với việc xác lập những chỉ tiêu cứng cho toàn bộ thời gian đến khoảng năm 2125. Dự thảo phân định mục tiêu quy hoạch đến năm 2050 với định hướng nghiên cứu dài hạn sau năm 2050.

Theo đó, bảo vệ hành lang sinh thái, dự trữ quỹ đất cho hạ tầng chiến lược và kiểm soát chuyển đổi mục đích sử dụng đất là những yêu cầu quan trọng nhằm tránh thu hẹp dư địa phát triển của những thế hệ tương lai.

Trưởng ban Đô thị HĐND Thành phố Hoàng Tùng trình bày báo cáo tại Kỳ họp thứ sáu HĐND khóa XI

Qua thẩm tra, Ban Đô thị HĐND TP. Hồ Chí Minh nhận thấy hồ sơ quy hoạch cơ bản đáp ứng yêu cầu trình HĐND thành phố xem xét, thông qua; đồng thời đề nghị UBND thành phố tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các bộ, ngành Trung ương, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi.

Việc tổ chức thực hiện dự kiến chia thành ba giai đoạn 2026 - 2030, 2031 - 2040 và 2041 - 2050, trong đó ưu tiên hạ tầng khung, những dự án có khả năng dẫn dắt, mở ra không gian phát triển mới.

Yêu cầu đặt ra là xác định rõ danh mục dự án ưu tiên, nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm thực hiện; đồng thời hoàn thiện dữ liệu quy hoạch dùng chung, tăng cường giám sát quá trình triển khai.

Từ góc độ cơ quan dân cử, việc xem xét quy hoạch không chỉ là lựa chọn mô hình tổ chức không gian mà còn đặt ra yêu cầu kiểm soát tính khả thi, hiệu quả sử dụng nguồn lực và tác động phát triển lâu dài. Đây là cơ sở để năm cực động lực từng bước hình thành, liên kết thành một chỉnh thể thống nhất, tạo nền tảng phát triển bền vững cho TP. Hồ Chí Minh trong nhiều thập niên tới.