TP. Hồ Chí Minh sẵn sàng phát huy vai trò địa phương đi trước, làm mẫu, tiên phong thí điểm các mô hình mới

Chiều 2/8, tại Hội nghị Ngoại vụ lần thứ 22, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà trình bày tham luận "Hoàn thiện cơ chế vận hành bộ máy đối ngoại tại siêu đô thị: Phân cấp, phân quyền và thống nhất quản lý đối ngoại".

Đối ngoại và hội nhập quốc tế - Động lực phát triển trực tiếp

Theo ông Nguyễn Lộc Hà, từ ngày 1/7/2025, sau khi hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, TP. Hồ Chí Minh đã bước vào giai đoạn phát triển mới, với quy mô, tầm vóc, vị thế của một siêu đô thị - đóng vai trò là trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế trọng điểm của cả nước.

Đặc thù về quy mô kinh tế lớn, tiềm lực tổng hợp mạnh đã mang lại những tiềm năng, lợi thế vượt trội, mở ra những không gian mới cho Thành phố trong triển khai đối ngoại và hợp tác quốc tế, nhờ đó đã đạt được nhiều thành tựu mang tính bứt phá trong thời gian qua.

Đến nay, TP. Hồ Chí Minh đã xây dựng mạng lưới quan hệ hữu nghị hợp tác với 88 địa phương nước ngoài và gần 20 tổ chức đối tác quốc tế; nhiều thỏa thuận hợp tác sau khi ký kết đã được hai bên cụ thể hóa bằng kế hoạch triển khai, hiện thực hóa thành những dự án thực chất.

Đối ngoại và hội nhập quốc tế đang ngày càng khẳng định là một động lực phát triển trực tiếp của TP. Hồ Chí Minh. Trong 6 tháng đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Thành phố đạt trên 100 tỷ USD; thu hút hơn 7,5 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, trong đó có những dự án lớn về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; lượng khách quốc tế đến Thành phố đạt gần 6,5 triệu lượt người; Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh sau khi thành lập đã tăng 11 bậc trên bảng xếp hạng GFCI 2026, lọt nhóm 15 trung tâm tài chính triển vọng toàn cầu.

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà, trong bối cảnh mới, tình hình mới, với những nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho Thành phố trong kỷ nguyên phát triển mới, công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế của siêu đô thị, đầu tàu kinh tế như TP. Hồ Chí Minh cũng đứng trước những yêu cầu, nhiệm vụ ngày càng cao hơn, tính chất đa dạng, phức tạp hơn, phạm vi ngày càng toàn diện, sâu sắc hơn.

Để đáp ứng được những đòi hỏi đó, ông Nguyễn Lộc Hà nhận định, Thành phố cần không ngừng xây dựng bộ máy đối ngoại vận hành hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; kiện toàn cơ chế điều phối, quản lý công tác đối ngoại thống nhất, tập trung; duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ, thông suốt theo cả chiều ngang và chiều dọc, bên trong và bên ngoài.

Từ thực tiễn triển khai công tác đối ngoại địa phương thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh nhận thấy có một số điểm nghẽn về thể chế cần sớm được tháo gỡ. Cụ thể:

Một là, sự phối hợp ngành dọc và liên ngành còn thiếu sự nhịp nhàng, đồng bộ, quy trình xử lý còn nhiều tầng nấc, dẫn đến có độ trễ khi triển khai các hoạt động đối ngoại đan xen nhiều lĩnh vực.

Hai là, mức độ phân cấp, phân quyền trong một số khâu (như đoàn ra, đoàn vào, ký kết thỏa thuận quốc tế) chưa đáp ứng nhu cầu thực tế và chưa tương thích với quy mô, tính chất của một đô thị đặc biệt, giữ vai trò đầu tàu, có sứ mệnh tiên phong mở đường như TP. Hồ Chí Minh.

Ba là, nguồn lực tổng hợp dành cho đối ngoại và hội nhập quốc tế vẫn hạn hẹp, ngân sách triển khai các hoạt động ngoại giao chính trị - kinh tế - văn hóa - khoa học công nghệ, đào tạo bồi dưỡng cán bộ đối ngoại vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế

Vừa qua, Đảng, Nhà nước ta đã đề ra nhiều quyết sách mang tầm chiến lược, ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù cho công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế của đất nước, cũng như cho sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh: Nghị quyết 06 của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIV; Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 250 ngày 10/12/2025 của Quốc hội và Nghị định số 258 ngày 30/6/2026 của Chính phủ về cơ chế, chính sách phát huy nguồn lực nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế.

"Trong thời gian tới, Đảng bộ, Chính quyền và các cấp, các ngành TP. Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh triển khai, phát huy tối đa cơ hội đến từ các cơ chế, chính sách đột phá của Trung ương, thực hiện nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững của Thành phố", ông Nguyễn Lộc Hà khẳng định.

Trong quá trình đó, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho hay, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn quyền hạn với trách nhiệm và tăng cường quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại là yêu cầu khách quan, là công việc tất yếu để nâng cao hiệu lực, hiệu năng bộ máy đối ngoại, thiết lập cơ chế vận hành thông suốt, hiệu quả. Một số giải pháp trọng tâm của thành phố mang tên Bác là:

Thứ nhất, nghiên cứu phân cấp mạnh mẽ hơn nữa thẩm quyền của Ban Thường vụ Thành ủy, Thường trực Thành ủy, các Phó Bí thư Thành ủy; Thường trực UBND, Thường trực Hội đồng nhân dân, Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố trong việc phê duyệt và chỉ đạo triển khai các chương trình, kế hoạch đối ngoại hàng năm, đoàn ra/đoàn vào, hợp tác quốc tế trong phạm vi phụ trách.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế phối hợp theo hướng rõ quy trình, rõ đầu mối, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; xác định rõ hơn các nhóm việc thuộc thẩm quyền quyết định của Trung ương; nhóm việc Trung ương quyết chủ trương, địa phương tổ chức thực hiện; nhóm việc địa phương được chủ động quyết định và báo cáo; nhóm việc cần xin ý kiến liên ngành; nhóm việc cần xử lý khẩn cấp hoặc có yếu tố nhạy cảm.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức đánh giá hiệu quả, từng bước áp dụng Bộ chỉ số đánh giá kết quả công việc (KPI) trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế. Tăng cường kiểm tra giám sát, đặc biệt là công tác hậu kiểm, nâng cao trách nhiệm giải trình và kỷ luật, kỷ cương trong triển khai hoạt động đối ngoại trên địa bàn.

Thứ tư, tăng cường bồi dưỡng, đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại địa phương, không chỉ về trình độ ngoại ngữ, kỹ năng lễ tân đối ngoại, mà cả năng lực nghiên cứu, phân tích, tham mưu chính sách, kinh nghiệm đàm phán, xử lý tình huống ngoại giao, kiến thức cập nhật về chính trị - kinh tế quốc tế.

Dẫn lời Chủ tịch Hồ Chí Minh - Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên của Việt Nam: “Thực lực là cái chiêng, ngoại giao là cái tiếng. Chiêng có to tiếng mới lớn”, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh khẳng định, nội lực của mỗi một địa phương chính là nền tảng làm nên thực lực của một đất nước; đối ngoại của mỗi một địa phương chính là bộ phận cấu thành quan trọng của nền đối ngoại toàn diện của quốc gia.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà khẳng định: "Trong công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế thời kỳ mới, trên cơ sở bám sát đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Ngoại giao, TP. Hồ Chí Minh sẵn sàng phát huy vai trò địa phương đi trước, làm mẫu, tiên phong thí điểm các mô hình mới, cơ chế đột phá, phân cấp, phân quyền triệt để, kiến tạo thể chế, nâng tầm đối ngoại địa phương nhằm huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển phồn vinh, hạnh phúc".