TPHCM: Đưa nghệ thuật Hát bội, Cải lương đến với học sinh
Không chỉ được thưởng thức các trích đoạn biểu diễn, học sinh còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm nghệ thuật hóa trang, tìm hiểu trang phục, đạo cụ và giao lưu với nghệ sĩ Hát bội, Cải lương… Đây là cách TPHCM đưa di sản văn hóa đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn thích thú với trải nghiệm vẽ mặt nạ Hát bội
Ngày 16/11, tại Trường THPT Lê Quý Đôn (phường Xuân Hòa), TPHCM tổ chức khởi động chương trình giới thiệu, tìm hiểu các loại hình nghệ thuật trong hệ thống trường phổ thông năm học 2026-2027.
Tham dự chương trình có bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy TPHCM; ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, cùng đại diện các sở, ngành, nhà trường, nghệ sĩ, nghệ nhân và đông đảo học sinh.

Chương trình giới thiệu, tìm hiểu các loại hình nghệ thuật trong hệ thống trường phổ thông năm học 2026-2027
Tại chương trình, học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn được thưởng thức các trích đoạn Hát bội Trần Bình Trọng và trích đoạn Cải lương Câu thơ yên ngựa. Qua đó, BTC giúp các học sinh cảm nhận phần nào nét đặc sắc trong nghệ thuật biểu diễn, lời ca, âm nhạc và hóa trang của từng loại hình. Không chỉ ngồi xem, các em còn được trực tiếp vẽ, tô màu mặt nạ Hát bội, tìm hiểu nghệ thuật hóa trang, chụp ảnh cùng nhân vật Cải lương, giao lưu và trò chuyện với các nghệ sĩ.

Các em học sinh trải nghiệm vẽ, tô màu mặt nạ Hát bội
Từ những trải nghiệm trực quan, nghệ thuật truyền thống trở nên sinh động qua từng nhân vật, trang phục, đạo cụ và câu chuyện phía sau sân khấu. Đây cũng là dịp để học sinh hiểu hơn về lịch sử hình thành, đặc trưng nghệ thuật và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Chia sẻ tại chương trình, NSND Hữu Danh cho biết: Hát bội là loại hình nghệ thuật kịch hát truyền thống lâu đời của dân tộc Việt Nam. Nghệ thuật sân khấu Việt Nam nói chung đã bước đầu hình thành từ thời Đinh - Lý - Trần, khoảng thế kỷ X đến thế kỷ XIII, với những hình thức diễn xướng và trò diễn còn đơn giản, thô sơ. Đây có thể xem là thời kỳ thai nghén, đặt nền móng cho sự hình thành của nghệ thuật Hát bội sau này. Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ cuối thế kỷ XX đến nay, Hát bội vẫn gắn kết mật thiết với tín ngưỡng thờ Thành Hoàng và trở thành một phần quan trọng trong Lễ hội Kỳ Yên tại các đình thần, phục vụ đời sống tín ngưỡng và tinh thần của người dân Nam Bộ.

NSND Hữu Danh (bên trái) chia sẻ về nghệ thuật Hát bội
Theo NSND Hữu Danh, một trong những điểm rất đặc biệt khiến Hát bội dễ nhận diện chính là nghệ thuật hóa trang. Chỉ cần nhìn vào màu sắc và đường nét trên khuôn mặt nhân vật, người xem có thể phần nào nhận biết tính cách, phẩm chất của nhân vật đó. Chẳng hạn, màu đỏ thường tượng trưng cho những nhân vật trung thần, nghĩa khí, có phẩm chất tốt đẹp; màu trắng mốc gắn với những nhân vật nịnh thần, gian xảo; màu xanh thường thể hiện những nhân vật thông minh, dũng cảm, có xuất thân từ miền rừng núi. Trong khi đó, kiểu mặt rằn với những mảng màu đen trắng đan xen, kết hợp với bộ râu, thường khắc họa những nhân vật có tính khí hung dữ, sức mạnh phi thường.

Các nghệ sĩ diễn trích đoạn Hát hội Trần Bình Trọng
Với nghệ thuật cải lương Nam bộ, TS. Mai Mỹ Duyên cho biết: Cải lương là loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống đặc sắc của Nam Bộ, hình thành vào đầu thế kỷ XX. Cải lương có sự kết hợp giữa âm nhạc truyền thống, đặc biệt là âm nhạc tài tử Nam Bộ, với nghệ thuật ca hát, diễn xuất và kể chuyện trên sân khấu. Trải qua quá trình phát triển, Cải lương không ngừng đổi mới về nội dung, hình thức biểu diễn, âm nhạc và nghệ thuật dàn dựng, nhưng vẫn giữ được những nét đặc trưng của văn hóa Nam Bộ.

TS. Mai Mỹ Duyên (bên phải) cho biết: Cải lương là loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống đặc sắc của Nam Bộ
"Cải là sửa đổi, lương là tốt đẹp hơn. Cải lương nghĩa là một loại hình nghệ thuật luôn sửa đổi để hoàn thiện hơn. Đó cũng là tinh thần của nghệ thuật cải lương: Luôn đổi mới, điều chỉnh để ngày càng tốt đẹp và phát triển hơn. Chính sự dung hợp và không ngừng đổi mới ấy đã giúp cải lương tồn tại, phát triển và tạo nên sức sống riêng qua nhiều thế hệ", TS. Mai Mỹ Duyên chia sẻ.
TS. Mai Mỹ Duyên cho biết thêm: Cải lương còn hấp dẫn bởi sự kết hợp hài hòa giữa âm nhạc, lời ca, diễn xuất của diễn viên và nghệ thuật thiết kế sân khấu. Đặc biệt, âm nhạc chính là một trong những yếu tố làm nên sức sống của cải lương. Cải lương kế thừa nền tảng âm nhạc tài tử Nam Bộ với hàng trăm bài bản khác nhau.

Các nghệ sĩ diễn trích đoạn Cải lương "Câu thơ yên ngựa"
Trong đó, vọng cổ được xem là quan trọng, thường được ví như bản nhạc "vua" của sân khấu Cải lương. Hầu hết các vở Cải lương đều có sự xuất hiện của những câu vọng cổ, từ vai chính đến vai phụ, bởi đây là cách giúp nghệ sĩ thể hiện chiều sâu cảm xúc và tâm trạng nhân vật.
Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, cho biết: TPHCM là trung tâm văn hóa, nghệ thuật lớn của cả nước, nơi hội tụ nhiều loại hình nghệ thuật phong phú như Hát bội, Cải lương, Đờn ca tài tử, nghệ thuật dân gian, sân khấu kịch, điện ảnh và nghệ thuật đương đại.
Tuy nhiên, để những giá trị văn hóa, nghệ thuật ấy tiếp tục được gìn giữ và phát huy, việc tạo điều kiện cho thế hệ trẻ tiếp cận, tìm hiểu và hình thành nhu cầu thưởng thức nghệ thuật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
"Đưa nghệ thuật đến với học đường không đơn thuần là hoạt động giáo dục hỗ trợ mà còn là trách nhiệm bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc. Qua đó, từng bước xây dựng lực lượng công chúng trẻ, đồng thời tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực văn hóa trong tương lai", ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.
Đào tạo, trang bị kiến thức cơ bản về văn hóa, nghệ thuật là một nhiệm vụ được đề cập trong Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Cụ thể hóa tinh thần này, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM tổ chức Chương trình giới thiệu, tìm hiểu các loại hình nghệ thuật trong hệ thống trường phổ thông năm học 2026 - 2027. Hoạt động nhằm từng bước đưa các giá trị nghệ thuật đến gần hơn với học sinh; bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm, ý thức gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa; đồng thời hình thành lực lượng công chúng trẻ, góp phần bảo tồn và phát triển các loại hình nghệ thuật truyền thống trong đời sống xã hội. Chương trình cũng tạo cơ sở thực tiễn để nghiên cứu, hoàn thiện Đề án Phát triển Nghệ thuật học đường TPHCM giai đoạn 2026 - 2035".

