TPHCM nâng cao sức cạnh tranh cho các KCX-KCN

Nâng cấp để đón "đại bàng"

Trong suốt hơn 3 thập niên hình thành và phát triển, các KCX-KCN là động lực quan trọng cho tăng trưởng công nghiệp, thu hút đầu tư và hội nhập quốc tế của thành phố. TPHCM hiện sở hữu mạng lưới KCX-KCN lớn, với 67 khu đã được thành lập với diện tích hơn 27.300ha, 58 khu đang hoạt động với tỷ lệ lấp đầy đạt khoảng 80%, thu hút hơn 5.300 dự án đầu tư với tổng vốn gần 80 tỷ USD và tạo việc làm cho gần 920.000 lao động.

Ông Nguyễn Trung Tín, Phó trưởng Ban Quản lý các KCX-KCN TPHCM (HEPZA) nhìn nhận, việc mở rộng không gian phát triển công nghiệp đã tạo điều kiện để TPHCM hình thành hệ sinh thái công nghiệp, logistics, công nghệ cao mang tính liên kết vùng. Tuy nhiên mô hình phát triển công nghiệp truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như quỹ đất ngày càng thu hẹp, áp lực hạ tầng gia tăng, chi phí sản xuất tăng cao và yêu cầu của nhà đầu tư ngày càng khắt khe.

Doanh nghiệp gặp gỡ, giao thương tại Triển lãm Công nghiệp & sản xuất Việt Nam và Tự động hóa công nghiệp Việt Nam tại WTC Expo Bình Dương (TPHCM)

Trong khi đó, ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh khu vực TPHCM (VCCI-HCMC), nhìn nhận, dòng vốn FDI chất lượng cao từ các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới chỉ chảy vào những KCN đáp ứng được tiêu chuẩn thông minh và bền vững. Nếu chúng ta chậm chân trong việc nâng cấp cấu trúc các KCN hiện hữu, TPHCM sẽ thua cuộc trước các đô thị "đối thủ" trong khu vực như Jakarta, Kuala Lumpur hay Bangkok trong cuộc đua thu hút các dự án công nghệ tỷ đô, những dự án có tính chất định hình tương lai kinh tế.

Thực tế đó cho thấy, đây là thời điểm để TPHCM đẩy mạnh tái cấu trúc KCX -KCN theo hướng công nghệ cao, sản xuất thông minh, tích hợp logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của thành phố trong khu vực. Phó trưởng Ban HEPZA nêu 3 nhóm giải pháp cần tập trung thực hiện.

Trước hết là tháo gỡ vướng mắc đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng và xử lý các dự án chậm triển khai. Thứ hai, phát triển các KCN sinh thái, thông minh theo chuẩn quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, áp dụng tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị). Trong đó việc ứng dụng AI, IoT, Big Data, tự động hóa và quản trị số sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành các KCN thông minh. Thứ ba, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, triển khai hiệu quả các cơ chế đặc thù và quy định mới về đầu tư, tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi, nâng cao sức cạnh tranh cho các KCX-KCN thành phố.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp, ông Mickaël Driol, Tổng Giám đốc Công ty Mekong Partners, cho rằng, nhà đầu tư ngày càng đánh giá cao những địa điểm có khả năng phối hợp hiệu quả giữa hạ tầng logistics, khu công nghiệp, dữ liệu, dịch vụ công và chuỗi cung ứng. Theo ông Driol, TPHCM đã đạt đủ quy mô để thu hút công nghiệp. Thách thức hiện nay không còn là thu hút thêm nhà máy mà là nâng cấp vai trò từ trung tâm sản xuất sang trung tâm điều phối các mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng trong khu vực.

Giảm mạnh chi phí logistics

Ông Lê Công Danh, Phó Giám đốc Sở Công thương TPHCM, nhìn nhận, sau quá trình sáp nhập và điều chỉnh địa giới hành chính, TPHCM tiếp tục giữ vững vị thế là trung tâm logistics lớn nhất cả nước, đóng vai trò đầu mối cốt lõi trong điều phối dòng chảy thương mại quốc gia và khu vực phía Nam. Tuy nhiên, vẫn còn những điểm nghẽn cần tháo gỡ như: hạ tầng giao thông kết nối giữa các KCN, cảng biển, cảng hàng không và trung tâm logistics còn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ, kéo dài thời gian lưu thông hàng hóa và đẩy chi phí logistics lên cao.

Bên cạnh đó, cơ cấu phương thức vận tải còn mất cân đối; vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng quá lớn trong khi tiềm năng của vận tải đường thủy nội địa và đường sắt chưa được khai thác tương xứng. Phần lớn doanh nghiệp logistics trong nước có quy mô nhỏ và vừa; thiếu vắng các doanh nghiệp "đầu đàn" đủ năng lực công nghệ để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số toàn ngành và vươn ra thị trường quốc tế.

Hiện Sở Công thương đang tham mưu UBND thành phố kế hoạch hành động với các mục tiêu định lượng cụ thể cho giai đoạn 2025-2035. Thành phố phấn đấu tốc độ tăng trưởng ngành đạt từ 13% đến 16%, đồng thời giảm chi phí logistics xuống mức tương đương 11%-14% GRDP. Một mục tiêu táo bạo khác là đảm bảo có từ 80%-100% doanh nghiệp logistics ứng dụng các giải pháp chuyển đổi số và hình thành ít nhất một trung tâm logistics hiện đại đẳng cấp quốc tế.

“Một trong những định hướng trọng tâm là phát triển hệ sinh thái sản xuất thông minh gắn với logistics và Khu thương mại tự do, kết nối hoạt động sản xuất với hệ thống kho bãi, cảng biển và dịch vụ logistics hiện đại nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị từ nguyên liệu đầu vào đến xuất khẩu”, ông Lê Công Danh chia sẻ.

Nói thêm về những nỗ lực của TPHCM, ông Nguyễn Thành Trung, Phó Giám đốc Sở Tài chính TPHCM, cho biết, mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026 đặt thành phố trước bài toán lớn: vừa duy trì quy mô kinh tế hơn 3 triệu tỷ đồng, vừa phải tái cấu trúc toàn diện dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và logistics thông minh.

Hiện nay, bên cạnh việc tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục hành chính, TPHCM quyết liệt đầu tư cơ sở hạ tầng quan trọng các siêu dự án hạ tầng kết nối như đường Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, các tuyến metro, sân bay Long Thành và cảng quốc tế Cần Giờ... Đây là các động lực tăng trưởng mới nhằm góp phần xây dựng chuỗi cung ứng tối ưu về chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết, theo tầm nhìn quy hoạch đến năm 2050, TPHCM sẽ có 105 KCX-KCN với tổng diện tích hơn 49.000ha. Đây là cơ hội lịch sử để thành phố định hình lại toàn bộ cấu trúc ngành công nghiệp.

Mục tiêu là tập trung phát triển các ngành công nghệ cao, có hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng lớn. Từ đó, tạo ra động lực tăng trưởng mới và bền vững cho kinh tế thành phố.