Trả lại quyền dạy cho người thầy

TS Nguyễn Thị Thu Huyền, cố vấn chuyên môn Hệ thống Trường Tuệ Đức (TPHCM) chia sẻ, khi một giáo viên bước vào lớp với nhiệm vụ truyền đạt tri thức, nhưng đôi khi phải cân nhắc từng lời nhắc nhở vì lo ngại xung đột, khiếu nại hoặc bị công kích trên mạng xã hội. Khi nỗi sợ lấn át trách nhiệm chuyên môn, quyền dạy học đã bị bào mòn. Người chịu thiệt không chỉ là giáo viên, mà còn là những học sinh muốn học tập trong một môi trường nghiêm túc, an toàn. Không thể bảo vệ quyền của người gây rối bằng cách bỏ mặc quyền được học của số đông.

Từ sự việc học sinh hành hung giáo viên ở Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) Theo TS Nguyễn Thị Thu Huyền, nhân văn không đồng nghĩa với dung túng. Học sinh có quyền phản biện, bày tỏ chính kiến và yêu cầu được đối xử công bằng. Giáo viên cũng phải chịu trách nhiệm nếu lạm quyền hoặc xúc phạm học sinh. Nhưng phản biện không phải xúc phạm; bất đồng không phải đe dọa; và bạo lực không thể được biện minh bằng tuổi tác hay hoàn cảnh.

Một đứa trẻ có thể cần được thấu hiểu, hỗ trợ tâm lý và hướng dẫn cách kiểm soát cảm xúc. Nhưng điều đó không có nghĩa em được miễn trách nhiệm về hành vi gây tổn hại cho người khác. Thấu hiểu nguyên nhân không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm. Giáo dục bằng tình thương không có nghĩa là xóa bỏ giới hạn. Trẻ cần được bảo vệ khỏi sự lạm quyền của người lớn, đồng thời phải học cách tôn trọng quyền và phẩm giá của người khác. "Trả lại quyền dạy không có nghĩa trao cho giáo viên quyền lực tuyệt đối, càng không phải quay về nền giáo dục mà học sinh chỉ biết phục tùng. Đó là bảo đảm để giáo viên có đủ thẩm quyền thực hiện trách nhiệm, trong khuôn khổ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp"- TS Nguyễn Thị Thu Huyền, nói.

Học sinh TPHCM trong một hoạt động ở trường học

Để điều này trở thành hiện thực, theo bà Huyền, cần thiết triển khai những việc cụ thể: Đó là kỷ luật phải có hiệu lực: Giáo viên được quyền thiết lập trật tự và xử lý vi phạm theo quy định. Bạo lực phải được xử lý nghiêm túc: Bảo vệ người bị hại, xác minh khách quan và xác định trách nhiệm rõ ràng. Giáo viên phải được bảo vệ và chịu trách nhiệm: Không mặc nhiên bênh vực, nhưng cũng không vội kết tội dưới sức ép dư luận. Gia đình phải đồng hành với nhà trường, không biến mọi lời nhắc nhở thành cuộc đối đầu giữa phụ huynh và giáo viên.

Học sinh vi phạm nghiêm trọng cần được can thiệp phù hợp như kết hợp kỷ luật, giáo dục và hỗ trợ chuyên môn, thay vì để giáo viên đơn độc giải quyết. Kỷ cương không đối lập với quyền trẻ em. Một môi trường có giới hạn rõ ràng, được thực thi công bằng chính là môi trường bảo vệ trẻ.

Mỗi khi xảy ra sự việc, chúng ta thường kêu gọi giáo viên kiên nhẫn hơn, phụ huynh thấu hiểu hơn, học sinh cư xử tốt hơn. Nhưng những lời kêu gọi ấy không thể thay thế cơ chế bảo vệ hiệu quả. Nhà trường cần quy trình ứng phó với bạo lực, cơ chế xác minh minh bạch và sự phối hợp thực chất giữa gia đình, giáo viên cùng các chuyên gia. Mọi phản ánh phải được xem xét công bằng; mọi hành vi bạo lực phải được xử lý theo quy định.

Một nền giáo dục trưởng thành không đứng về phía giáo viên hay học sinh bằng mọi giá. Nó đứng về phía sự thật, công lý và lợi ích giáo dục. Giáo viên có thể sai và phải chịu trách nhiệm. Nhưng khi họ thực hiện đúng nhiệm vụ mà bị đe dọa hoặc tấn công, họ không thể bị bỏ mặc. Không thể yêu cầu người thầy dạy học sinh tôn trọng kỷ cương, trong khi chính người thầy không được bảo vệ bởi kỷ cương ấy.

Bà Huyền, cho rằng bảo vệ người thầy là bảo vệ tương lai của học sinh. Thực tế, giáo viên không cần một vị thế bất khả xâm phạm. Điều họ cần là sự tôn trọng, thẩm quyền nghề nghiệp rõ ràng và cơ chế bảo vệ khi thực hiện đúng trách nhiệm. Học sinh cũng không cần những người thầy chỉ biết trừng phạt. Các em cần những người thầy đủ bản lĩnh để thiết lập giới hạn, đủ thấu hiểu để hướng dẫn và đủ an toàn để toàn tâm với việc dạy học. Một đứa trẻ trưởng thành không chỉ biết mình có quyền gì, mà còn hiểu mình phải chịu trách nhiệm về điều gì.

Theo TS Nguyễn Thị Thu Huyền, nhân văn không đồng nghĩa với dung túng. Học sinh có quyền phản biện, bày tỏ chính kiến và yêu cầu được đối xử công bằng

Trả lại quyền dạy cho người thầy không phải là trao đặc quyền cho giáo viên. Đó là bảo vệ kỷ cương học đường và quyền được học tập an toàn của mọi học sinh. Chúng ta cần một nền giáo dục của tự do có trách nhiệm, kỷ luật có giới hạn và quyền lực có kiểm soát chứ không phải sự phục tùng mù quáng hay lòng bao dung không có giới hạn. Đừng buộc người thầy phải chịu đựng để chứng minh tình yêu nghề. Đừng nhầm lẫn sự bất lực trong thực thi kỷ cương với lòng nhân ái. Hãy trả lại quyền dạy cho người thầy, để thầy cô được làm đúng công việc của mình, học sinh được học trong an toàn và nhà trường thực sự là nơi dạy con người tri thức, sự tôn trọng và trách nhiệm.

Chuyên gia giáo dục độc lập Bùi Khánh Nguyên, cho hay ở các quốc gia phương Tây, học sinh chửi nhau thì nhiều, nhưng ít em nào dám "động tay động chân" vì lý lịch không tốt có thể theo đến suốt đời.

Cụ thể, ở Mỹ, với trường hợp hai học sinh đánh nhau, bố mẹ nạn nhân sẽ thuê luật sư kiện thẳng bố mẹ người đánh đánh bạn ra tòa dân sự, phụ huynh người đánh phải đền tiền viện phí, tiền tổn thương tâm lý. Tiền đền thường là 20.000 - 200.000 USD, cùng với đó là chi phí bảo hiểm. Vì vậy, các phụ huynh ở Mỹ sợ con mình đánh nhau hơn cả sợ con mình bị đánh.

Ở một số quốc gia châu Âu, có quy trình khi xử lý học sinh đánh nhau là hòa giải bắt buộc. Ở Phần Lan, Na Uy, Đức, sau khi đánh nhau, 2 học sinh không phải viết kiểm điểm là xong mà phải ngồi vào phòng với một chuyên gia tâm lý, với phụ huynh hai bên, nói chuyện về "tại sao con lại đánh bạn, con cảm thấy thế nào". Nếu không hợp tác, không được quay lại lớp. Mục đích của các hình thức xử lý khi học sinh sử dụng bạo lực đó là đánh nhau không phải là chuyện trẻ con, mà là dấu hiệu sớm của tội phạm, phải dập từ gốc. Bất kể là học sinh đánh nhau, hay học sinh đánh thầy, cô giáo. Học sinh đánh nhau thì cảnh sát vào trường, có camera làm bằng chứng, hiệu trưởng đình chỉ học tập và tòa án vị thành niên gọi, bố mẹ sẽ phải chuẩn bị tiền đền. Đó là lý do ở các trường này, học sinh chửi nhau thì nhiều, nhưng rất ít học sinh dám động tay thật sự, vì biết động tay là hồ sơ đen đi theo cả đời.