Trả lời phỏng vấn Báo Sài Gòn Giải Phóng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Luật phải thông suốt khi thực thi

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: QUANG PHÚC

Hôm nay 17-10, kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI khai mạc tại Nhà Quốc hội. Trước thềm kỳ họp, trả lời phỏng vấn Báo Sài Gòn Giải Phóng, đồng chí Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khẳng định: Một đạo luật chất lượng phải chặt chẽ trong quy định, thống nhất trong hệ thống pháp luật, thông suốt khi thực thi. Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp, lấy chất lượng làm mục tiêu cao nhất, bảo đảm mọi quyết sách đều xuất phát từ lợi ích của nhân dân và đòi hỏi của thực tiễn.

Chuyển từ “ban hành nhiều luật” sang “bảo đảm chất lượng của luật”

* PHÓNG VIÊN: Thưa Chủ tịch Quốc hội, trong những tháng đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã thông qua khối lượng lớn luật, nghị quyết quy phạm pháp luật trong thời gian ngắn. Đồng chí đánh giá thế nào về kết quả này và ý nghĩa của các quyết sách vừa được thông qua đối với việc tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế?

- Chủ tịch Quốc hội TRẦN THANH MẪN: Ngay từ những ngày tháng đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã bắt tay ngay vào công việc với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm cao để xem xét, thông qua khối lượng công việc rất lớn.

Tại kỳ họp thường lệ thứ nhất, trong 12 ngày làm việc, Quốc hội vừa kiện toàn nhân sự của bộ máy nhà nước, vừa thông qua 9 luật và 5 nghị quyết quy phạm pháp luật. Tiếp đó, tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất kéo dài 17 ngày làm việc, Quốc hội đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật và cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật.

Có được kết quả đó là nhờ sự lãnh đạo sát sao của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, trực tiếp, thường xuyên là của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trên tinh thần “Linh hoạt - Nhanh chóng - Quyết liệt - Đồng hành”. Nhiều điểm nghẽn đã được tháo gỡ, nhiều nguồn lực được khơi thông. Các quyết sách vừa được thông qua là cơ sở pháp lý quan trọng để Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương triển khai ngay trong những tháng cuối năm 2026, phấn đấu thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng hai con số.

* Thưa Chủ tịch Quốc hội, cuối năm 2025, đồng chí xác định lập pháp năm 2026 là “đột phá của đột phá”. Đến phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 21-9-2026, đồng chí yêu cầu chương trình lập pháp năm 2027 chuyển từ “xây dựng nhiều luật” sang “bảo đảm chất lượng của luật”. Vì sao lại đặt ra yêu cầu này vào thời điểm hiện nay?

- Hai yêu cầu này thống nhất với nhau, cùng nhằm thực hiện đột phá về thể chế mà Đảng đã xác định. Quán triệt Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, thời gian qua Quốc hội đã khẩn trương sửa đổi, ban hành nhiều đạo luật, góp phần quan trọng tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Trọng tâm của lập pháp là nâng cao chất lượng, bảo đảm mỗi đạo luật ban hành phải ổn định và thực sự kiến tạo phát triển. Có 3 yêu cầu cần bảo đảm là chuẩn bị sớm hơn, điều chỉnh ít hơn, chất lượng cao hơn. Đưa một dự án vào chương trình thì phải cơ bản rõ vấn đề cần giải quyết, rõ chính sách, rõ phạm vi, rõ nguồn lực và khả năng hoàn thành; không vì tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, không chạy theo số lượng văn bản được thông qua.

Pháp luật phải kịp thời đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, đồng thời phải bảo đảm tính ổn định, tính dự báo. Càng nhanh càng phải chắc, càng sửa nhiều luật càng phải bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Người dân, doanh nghiệp chỉ yên tâm đầu tư, sản xuất, kinh doanh khi các quy định khả thi, ổn định, minh bạch, thông suốt khi thực thi.

* Việc đăng ký dự án luật vào chương trình lập pháp cần gắn với trách nhiệm của cơ quan đăng ký như thế nào để bảo đảm tiến độ, chất lượng và tránh chồng chéo, khoảng trống pháp luật giữa các luật được sửa đổi cùng thời điểm, thưa Chủ tịch Quốc hội?

- Việc đăng ký dự án vào chương trình lập pháp phải được coi là cam kết của cơ quan đăng ký về tiến độ và chất lượng. Các luật được sửa đổi cùng thời điểm thì không được chồng chéo, không được để khoảng trống. Bộ trưởng, chủ nhiệm ủy ban của Quốc hội được giao thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phải chịu trách nhiệm.

Để lập quy theo kịp lập pháp

* Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã phân định rõ thẩm quyền lập pháp và thi hành pháp luật, điều đó cũng có nghĩa là khối lượng văn bản hướng dẫn ở Chính phủ và địa phương tăng lên. Thưa Chủ tịch Quốc hội, làm thế nào để lập quy theo kịp lập pháp?

- Quan điểm xuyên suốt của Quốc hội là không để phát sinh nợ đọng văn bản quy định chi tiết, không để khoảng trống pháp luật. Luật, nghị quyết khi có hiệu lực phải đi ngay vào cuộc sống. Muốn vậy, văn bản quy định chi tiết phải được chuẩn bị đồng thời với dự án luật. Nghị quyết về Chương trình lập pháp năm 2027 đã yêu cầu Chính phủ bảo đảm yêu cầu này.

* Khi không còn cấp huyện, nhiều thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm chuyển về cấp xã. Thưa Chủ tịch Quốc hội, đồng chí có lưu ý gì về năng lực lập quy ở cơ sở?

- Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, dữ liệu, nâng cao năng lực thực thi và tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực. Quyền được giao đến đâu thì điều kiện thực hiện và trách nhiệm giải trình phải theo đến đó. Giao cho xã thẩm quyền ban hành văn bản thì phải đi cùng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, cơ chế hướng dẫn, kiểm tra của cấp tỉnh và nền tảng số để rà soát văn bản.

Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội sẽ chú trọng giám sát việc phân cấp, phân quyền, bảo đảm chủ trương lớn này được thực hiện thực chất, hiệu quả.

Khi luật, nghị quyết có hiệu lực phải đi ngay vào cuộc sống

* Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI có khối lượng lập pháp rất lớn. Chủ tịch Quốc hội đặt ra yêu cầu gì đối với các cơ quan?

- Kỳ họp khai mạc sớm hơn thông lệ chính vì khối lượng công việc, nhất là công tác lập pháp, rất lớn. Trong đó, dự án Luật Đất đai (sửa đổi) và dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi) là những đạo luật nền tảng nên chất lượng và tính khả thi phải đặt lên hàng đầu. Hoàn thiện Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) để thông qua tại kỳ họp này là nhiệm vụ trọng tâm, phải làm chặt chẽ, làm kỹ.

Yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan thẩm tra là phải nêu rõ quan điểm, lập luận và phương án xử lý; phân định rõ dự án đủ điều kiện thông qua với dự án cần tiếp tục hoàn thiện. Hồ sơ gửi đến đâu, xem xét đến đó, không để dồn việc vào những ngày cuối kỳ họp.

Các đại biểu thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM cảm ơn sau khi Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị, sáng 24-8-2026. Ảnh: QUANG PHÚC

* Bên cạnh xây dựng và thông qua luật, thưa Chủ tịch Quốc hội, Quốc hội sẽ theo dõi việc thi hành luật như thế nào để bảo đảm các đạo luật vừa ban hành thực sự đi vào cuộc sống?

- Quốc hội yêu cầu tiếp tục tổng rà soát hệ thống pháp luật; tăng cường giám sát việc thực hiện luật, nghị quyết, kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Giám sát văn bản quy phạm pháp luật, nhất là việc ban hành văn bản quy định chi tiết đúng thời hạn, đúng thẩm quyền, sẽ tiếp tục là trọng tâm trong hoạt động của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội.

Đồng thời, Quốc hội tiếp tục thực hiện hiệu quả mô hình “Quốc hội số”, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng pháp luật, từ khâu soạn thảo, thẩm tra đến theo dõi thi hành.

* Thưa Chủ tịch Quốc hội, đồng chí có thông điệp gì gửi tới cử tri và những người làm công tác xây dựng pháp luật trong chặng đường phía trước?

- Yêu cầu xuyên suốt đối với năm 2027 và cả nhiệm kỳ là chủ động chuẩn bị sớm hơn, chất lượng cao hơn. Khối lượng công việc lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng các đạo luật phải được bảo đảm. Luật chỉ thật sự đi vào cuộc sống khi người dân, doanh nghiệp hiểu được, thực hiện được và được thụ hưởng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã từng phát biểu: "Tầm nhìn phải đủ rộng để bao quát những vấn đề căn bản của quốc gia; đủ lớn để quy tụ khát vọng của toàn dân tộc; đủ bền để nối tiếp trách nhiệm qua nhiều thế hệ; đủ mở để thích ứng với những thay đổi chưa thể biết trước". Mỗi cán bộ làm công tác xây dựng và thi hành pháp luật từ Trung ương đến cơ sở, phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân lên trên hết.

Quốc hội mong tiếp tục nhận được sự đồng hành, góp ý của cử tri và nhân dân cả nước, đồng bào ta ở nước ngoài, của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và các cơ quan báo chí trong quá trình xây dựng pháp luật, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.

* Xin trân trọng cảm ơn Chủ tịch Quốc hội!