Trách nhiệm cộng đồng trong một đề tài khoa học của học sinh

Mưa lũ, nhiều vùng thấp trũng tại Quảng Trị thường xuyên bị chìm ngập trong nước lũ trên 0,5m. Khoảng thời gian kéo dài từ 3-5 ngày đòi hỏi lượng lớn nước sạch cần được cung cấp nhằm đảm bảo cuộc sống

Ý tưởng sinh ra từ những mùa lũ

Ở nhiều vùng thấp trũng của tỉnh Quảng Trị, mưa lũ không chỉ gây ngập úng trong vài ngày mà còn để lại những hệ lụy kéo dài. Khi nước rút, hệ thống cấp nước sinh hoạt bị hư hỏng hoặc ô nhiễm, giếng nước không thể sử dụng, trong khi nguồn nước xung quanh đều đục bẩn, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh. Nước sạch vì thế trở thành nỗi lo thường trực của người dân, nhất là trong những ngày đầu sau lũ.

Đề tài “Hệ thống tự động sản xuất nước sạch từ nước lụt” của hai học sinh Trương Vĩnh Hoàng Nam và Nguyễn Hoàng Anh, Trường THPT Quảng Ninh (xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị), thuộc lĩnh vực kỹ thuật môi trường, đã đoạt giải Nhì Cuộc thi “Nghiên cứu khoa học kỹ thuật học sinh trung học cấp tỉnh” năm học 2025 –2026 do Sở GD&ĐT Quảng Trị tổ chức.

Chính từ thực tế ấy, nhóm học sinh Trường THPT Quảng Ninh đã nảy sinh ý tưởng nghiên cứu một giải pháp lọc nước phù hợp với điều kiện vùng lũ. Nhóm học sinh này chia sẻ: Nhà em và nhiều hộ xung quanh năm nào cũng bị ngập. Sau lũ, người già và trẻ nhỏ rất khổ vì thiếu nước sạch, có lúc phải chờ nước cứu trợ nhiều ngày. Chúng em nghĩ nếu có thiết bị lọc nước lũ ngay tại chỗ thì bà con sẽ chủ động hơn”.

Từ thực tế cuộc sống của các em, đề tài “Hệ thống tự động sản xuất nước sạch từ nước lụt” được hình thành. Đề tài này tham dự cuộc thi KHKT ngành giáo dục Quảng Trị và được đánh giá cao bởi đây chính là giải pháp hỗ trợ cộng đồng trong tình huống khẩn cấp. Yêu cầu đặt ra là thiết bị phải gọn nhẹ, dễ sử dụng, chi phí phù hợp và đặc biệt không phụ thuộc điện lưới – yếu tố thường bị gián đoạn trong mùa mưa bão.

Mùa lũ, thứ cần nhất đối với người dân là nước sạch khi vùng quê họ sống tứ bề nước lũ bao quanh

Theo đó, nhóm học sinh tiếp cận đề tài một cách bài bản, từ khảo sát thực tế nguồn nước lũ tại địa phương đến nghiên cứu các mô hình xử lý nước hiện có. Qua đó, các em nhận thấy nhiều thiết bị lọc nước trên thị trường không phù hợp với vùng lũ do giá thành cao, phụ thuộc điện 220V hoặc khó vận hành trong điều kiện khẩn cấp.

Hệ thống được thiết kế theo mô hình lọc đa tầng, kết hợp lọc cát truyền thống với các công nghệ như màng UF, RO và khử trùng bằng tia UV. Hệ thống cho phép tạo ra hai nguồn nước riêng biệt: nước sinh hoạt và nước dùng để nấu ăn, uống trực tiếp. Toàn bộ thiết bị vận hành bằng nguồn điện 12V từ pin năng lượng mặt trời, giúp hoạt động ổn định ngay cả khi mất điện kéo dài.

Giải pháp cho người dân vùng lũ

Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm kiếm nguồn tài liệu trên internet

Cô giáo Đỗ Thị Hoàng Uyên, người hướng dẫn đề tài cho biết, giá trị nổi bật của đề tài nằm ở tư duy vì cộng đồng của học sinh. “Các em không làm khoa học theo kiểu hình thức. Mọi thiết kế đều xuất phát từ câu hỏi: người dân vùng lũ có dùng được không, có giúp ích trong những ngày khó khăn hay không. Chính điều đó tạo nên giá trị xã hội rõ ràng cho đề tài”, cô Uyên chia sẻ.

Qua quá trình thử nghiệm, hệ thống cho kết quả khả quan, nước sau lọc đạt các chỉ số cơ bản phục vụ sinh hoạt và nấu ăn trong điều kiện khẩn cấp. Kết quả này cho thấy đề tài không chỉ dừng ở mô hình nghiên cứu, mà có tiềm năng ứng dụng thực tế cho từng hộ gia đình hoặc theo cụm dân cư tại các vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt.

Cài đặt các thông số máy lọc nước

Đối với người dân vùng lũ, những sáng kiến như vậy mang ý nghĩa thiết thực. Nhiều người cho biết rằng, khi sống trong vùng ngập lụt, sau lũ, thiếu nước sạch là nỗi lo lớn nhất. Nếu có thiết bị lọc nước đơn giản, dễ dùng, người dân sẽ chủ động hơn rất nhiều trong sinh hoạt và phòng tránh bệnh tật.

Với nhóm học sinh, khát vọng lớn nhất không chỉ là kết quả tại cuộc thi, mà là việc sản phẩm được ứng dụng trong thực tế. “Chúng em mong mô hình này được hoàn thiện thêm và có thể nhân rộng, để mỗi mùa mưa bão, bà con vùng lũ bớt đi một nỗi lo”, đại diện nhóm chia sẻ.

Kiểm tra chi tiết máy trước khi vận hành

Xuất phát từ thực tiễn thiếu nước sạch sau lũ lụt, đề tài “Hệ thống tự động sản xuất nước sạch từ nước lụt” hướng tới giải pháp cứu trợ nước sạch tại chỗ cho người dân vùng thiên tai. Với thiết kế phù hợp điều kiện địa phương, chi phí hợp lý và khả năng vận hành độc lập bằng năng lượng mặt trời, mô hình cho thấy tiềm năng nhân rộng, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và lan tỏa giá trị nhân văn của học sinh Trường THPT Quảng Ninh.

VĨNH QUÝ