Trải nghiệm đường sắt cao tốc và những gợi mở chính sách

Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa khép lại bằng một hình ảnh đặc biệt: vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước Việt Nam lựa chọn di chuyển bằng tàu, từ những tuyến cao tốc hiện đại của Trung Quốc đến cửa khẩu Đồng Đăng để trở về nước.

Trong dòng chảy dày đặc của các hoạt động ngoại giao, sự kiện này không chỉ mang tính nghi thức hay trải nghiệm, mà có thể được nhìn nhận như một “tín hiệu mềm” về tư duy phát triển hạ tầng và kết nối trong giai đoạn mới.

Lãnh đạo doanh nghiệp ngành đường sắt Trung Quốc tháp tùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trên tàu cao tốc đi thăm thành phố Nam Ninh. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Ngày 16/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã di chuyển bằng tàu cao tốc từ Bắc Kinh tới Nam Ninh, một trong những hành trình dài cho thấy rõ năng lực vận hành của mạng lưới đường sắt hiện đại tại Trung Quốc.

Trong suốt chuyến đi, lãnh đạo ngành đường sắt Trung Quốc trực tiếp giới thiệu, trao đổi về quy mô và khả năng khai thác của hệ thống này. Những con số được công bố cho thấy: tổng chiều dài đường sắt Trung Quốc đạt tổng chiều dài 165.000 km, trong đó riêng đường sắt cao tốc là khoảng 54.000 km, chiếm hơn 70% tổng chiều dài đường sắt cao tốc toàn cầu.

Việc “ngồi trong hệ thống để hiểu hệ thống” tạo ra một trải nghiệm khác biệt so với việc tiếp cận qua báo cáo hay hội nghị. Báo chí ghi nhận Tổng Bí thư, Chủ tịch nước bày tỏ ấn tượng với tốc độ phát triển, tính đồng bộ và hiệu quả khai thác của hạ tầng giao thông Trung Quốc, đặc biệt là đường sắt cao tốc.

Nhưng điều đáng chú ý hơn là vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh mong muốn tăng cường hợp tác giữa hai nước trong lĩnh vực giao thông, trong đó có đường sắt, hướng tới phát triển xanh và bền vững.

Các quan chức Trung Quốc tiễn Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng phu nhân tại ga Bằng Tường, Trung Quốc. Ảnh: TTXVN

Ở đây, có thể thấy một bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận: từ trải nghiệm thực tế đã nhanh chóng dẫn tới định hướng hợp tác. Không dừng ở mức “tham khảo mô hình”, phía Việt Nam còn đề nghị tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ công nghệ và thúc đẩy các dự án kết nối hạ tầng.

Đặt trong bối cảnh rộng hơn, lựa chọn di chuyển bằng tàu trong chuyến thăm cấp cao mang nhiều tầng ý nghĩa. Trước hết, đó là sự quan tâm trực tiếp tới một lĩnh vực mà Việt Nam đang tồn tại nhiều “điểm nghẽn”.

Trong nhiều năm, đường sắt vẫn là mắt xích yếu trong cấu trúc hạ tầng giao thông quốc gia, chưa theo kịp sự bứt phá của đường bộ và hàng không. Thứ hai, đó là tín hiệu về khả năng tái định vị vai trò của đường sắt trong chiến lược phát triển, khi áp lực giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh ngày càng trở nên cấp thiết.

Chuyến đi cũng gợi mở một cách nhìn khác về đường sắt: không chỉ là phương tiện vận tải, mà là trục kết nối không gian kinh tế. Từ Bắc Kinh tới Nam Ninh, rồi từ Nam Ninh về Đồng Đăng, hành trình này vô hình trung phác họa một “đường ray kết nối” từ trung tâm phát triển của Trung Quốc tới khu vực biên giới Việt Nam.

Ngày 17/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đi tàu từ Nam Ninh về Đồng Đăng, sau đó nối tiếp hành trình bằng chuyên xa đường sắt Việt Nam về ga Gia Lâm (Hà Nội), khép lại chuyến thăm cấp Nhà nước.

Trước khi rời cửa khẩu, ông dành thời gian gặp gỡ, trao đổi với cán bộ và người dân địa phương - một hình ảnh giàu tính biểu tượng, khi hành trình trên đường ray không chỉ nối liền hai quốc gia, mà còn kết nối trực tiếp với đời sống kinh tế - xã hội nơi tuyến biên giới.

Phó Bí thư Thường trực tỉnh Lạng Sơn cùng lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tại ga Đồng Đăng (Lạng Sơn) sau khi kết thúc chuyến công tác tại Trung Quốc. Ảnh: Báo Nhân dân

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các dự án như tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, câu chuyện đường sắt vì thế không còn là bài toán riêng của ngành giao thông. Nó liên quan trực tiếp tới cấu trúc chuỗi cung ứng, tới khả năng kết nối với thị trường Trung Quốc và xa hơn là khu vực.

Khi chi phí logistics vẫn chiếm tỷ trọng cao trong giá thành sản phẩm, việc phát triển các tuyến vận tải khối lượng lớn, ổn định như đường sắt có thể tạo ra những thay đổi đáng kể về năng lực cạnh tranh.

Tuy vậy, những tín hiệu từ chuyến đi cũng đồng thời đặt ra không ít câu hỏi: Liệu Việt Nam có đủ quyết tâm để tạo ra một bước ngoặt cho đường sắt, tương tự như những gì đã làm với hệ thống cao tốc đường bộ trong hơn một thập kỷ qua? Hợp tác với Trung Quốc sẽ được thiết kế ra sao để vừa tận dụng được kinh nghiệm, nguồn lực, vừa đảm bảo tính phù hợp với điều kiện trong nước? Và quan trọng hơn, làm thế nào để các ý tưởng kết nối không dừng lại ở tầm nhìn, mà chuyển hóa thành dự án cụ thể, có tiến độ và hiệu quả rõ ràng?

Có thể nói, hai chuyến tàu trong chuyến thăm Trung Quốc không chỉ là một chi tiết mang tính hình ảnh. Nó mở ra một lát cắt khác của câu chuyện phát triển: nơi hạ tầng không còn là khái niệm trừu tượng, mà trở thành trải nghiệm trực tiếp, từ đó dẫn dắt tư duy chính sách.

Một hành trình vài nghìn ki-lô-mét có thể không làm thay đổi ngay lập tức diện mạo đường sắt Việt Nam, nhưng nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: liệu đã đến lúc phải nhìn lại và định vị lại vai trò của loại hình vận tải này trong tương lai phát triển của đất nước.