Trạm sạc và những rủi ro trong cuộc cách mạng xe điện

Bất chấp những khó khăn kinh tế đang gây sức ép lên ngành ôtô, doanh số xe điện (EV) toàn cầu vẫn liên tục lập kỷ lục mới khi giá thành ngày càng dễ tiếp cận.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), dự báo đến năm 2030, số lượng xe điện lưu thông trên toàn cầu có thể đạt 200 triệu chiếc, tùy theo từng kịch bản phát triển.

Xe điện ngày càng trở thành sự lựa chọn phổ biến nhờ sự đa dạng mẫu mã và chi phí dễ tiếp cận. (Ảnh: Reuters)

Sự bùng nổ của xe điện và công nghệ pin được xem là trụ cột giúp các chính phủ và doanh nghiệp đạt mục tiêu giảm phát thải, hướng tới giao thông sạch hơn. Tuy nhiên, quá trình triển khai trên diện rộng cũng làm lộ rõ nhiều thách thức, từ các vụ cháy nghiêm trọng trên bộ và trên biển, rủi ro an ninh mạng, cho tới bài toán xử lý pin sau khi hết vòng đời sử dụng.

Khi sự cố ngoài dự kiến ngày càng tăng, các chuyên gia quản lý rủi ro bắt đầu chú ý nhiều hơn đến một điểm yếu ít được nhắc tới: Hạ tầng sạc xe điện.

“Thời điểm rủi ro nhất của một chiếc xe điện không phải lúc đang chạy, mà là khi sạc”, ông Rafael Rioboo, Trưởng bộ phận tư vấn rủi ro khu vực Iberia của Allianz Commercial, nhận định.

Ông Rioboo cho biết các bộ sạc bị quá tải hoặc lắp đặt không đúng tiêu chuẩn có thể quá nhiệt, chập điện, làm hỏng hệ thống pin. Trong những trường hợp nghiêm trọng, điều này có thể kích hoạt hiện tượng “thoát nhiệt”, khi pin lithium-ion tự nóng lên và rơi vào vòng xoáy tăng nhiệt không thể kiểm soát.

“Thoát nhiệt diễn ra rất nhanh, có thể dẫn đến cháy nổ, giải phóng khí độc và kim loại nặng, gây nguy hiểm cho con người, tài sản và lực lượng cứu hộ”, ông nói.

Ít xảy ra nhưng hậu quả lớn

Theo số liệu của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ, xe điện ghi nhận khoảng 25 vụ cháy trên mỗi 100.000 xe bán ra, trong khi xe chạy xăng có tới hơn 1.500 vụ, tức nguy cơ cháy cao gấp khoảng 60 lần. Các nghiên cứu từ nhiều cơ quan độc lập cũng cho thấy xe điện không nguy hiểm hơn xe động cơ đốt trong về mặt cháy nổ.

Tuy nhiên, khi xảy ra sự cố, mức độ thiệt hại thường rất lớn, đặc biệt nếu liên quan đến hạ tầng sạc. Các ước tính cho thấy khoảng 15 - 30% số vụ cháy xe điện xảy ra trong quá trình sạc.

Hiện trường vụ cháy trạm sạch Mountain View, California, Mỹ, tháng 5/2025. (Ảnh: NBC)

Tháng 5/2025, 4 ôtô đã bốc cháy tại một trạm sạc ở Mountain View (California, Mỹ). Nguyên nhân được xác định liên quan đến hệ thống pin lithium-ion. Tổng thiệt hại, bao gồm xe và thiết bị sạc, ước tính khoảng 275.000 USD, chưa kể chi phí ngừng hoạt động và xử lý môi trường.

Theo ông Ralph Schweda, chuyên gia tư vấn rủi ro cao cấp của Allianz Commercial, quy định pháp lý đang dần bắt kịp thực tế, nhưng vẫn chưa theo kịp tốc độ triển khai. “Thời gian đầu, việc lắp trạm sạc gần như mạnh ai nấy làm. Giờ đây, các tiêu chuẩn cơ bản mới dần được thiết lập”, ông nói.

Tuy nhiên, nếu lắp đặt hoặc nối đất không đúng kỹ thuật, trạm sạc vẫn có thể trở thành nguồn phát cháy hoặc trách nhiệm pháp lý. Nhiều doanh nghiệp vội vàng đầu tư trạm sạc như một cơ hội kinh doanh, trong khi công nghệ xe điện vẫn đang hoàn thiện và các quy chuẩn xây dựng chưa theo kịp.

“Trạm sạc không chỉ là ổ cắm. Chúng đối mặt với nguy cơ bị phá hoại, ăn mòn do muối, tấn công mạng. Vì thế công đoạn lắp đặt cần hết sức thận trọng”, ông Schweda nhấn mạnh.

Theo ông Lucas Illgen, chuyên gia tư vấn rủi ro tài sản của Allianz Commercial, hai yếu tố cơ bản nhưng thường bị bỏ qua là thiết bị đạt chuẩn và thợ điện có chuyên môn.

Nếu không được triển khai đúng cách, trạm sạc có thể kéo theo hàng loạt rủi ro: Cháy nổ do thiết bị trục trặc, lan sang xe và công trình lân cận; tai nạn điện giật; lỗi trụ sạc gây hư hại xe hoặc tài sản cá nhân; ô nhiễm môi trường do cháy và hoạt động chữa cháy; lỗ hổng an ninh mạng và rò rỉ dữ liệu; vi phạm quy định về an toàn, môi trường hoặc quy hoạch.

“Những bước tiến năng lượng sạch có thể nhanh chóng biến thành gánh nặng rủi ro nếu thực hiện không đúng quy chuẩn”, ông Illgen kết luận.

Bên cạnh nguy cơ cháy nổ, trạm sạc còn đặt ra thách thức với hệ thống điện. Khi số lượng xe điện tăng nhanh, nhu cầu sạc tập trung vào buổi tối, thời điểm điện mặt trời suy giảm, có thể gây quá tải cục bộ.

“Trạm sạc không chỉ là dây cáp hay ổ cắm, mà là một điểm nút trên lưới điện”, ông Ciro Mirengo, chuyên gia tư vấn rủi ro trách nhiệm của Allianz Commercial, cho biết. “Việc kết nối công nghệ hiện đại vào hạ tầng điện đã có tuổi đời hàng chục năm đòi hỏi đánh giá nghiêm túc về khả năng chịu tải”.

Theo các chuyên gia, nếu không đầu tư kịp thời vào lưới điện thông minh, hệ thống quản lý tải và tiêu chuẩn an toàn đồng bộ, rủi ro từ trạm sạc xe điện sẽ ngày càng gia tăng cùng với tốc độ phổ cập xe điện.

Hoa Vũ (Theo Allianz Commercial)