Cuộc đua đưa AI vào trường học toàn cầu: Cơ hội và cảnh báo

Ảnh: The New York Times

Cuộc chạy đua toàn cầu

Cuộc đua đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trường học đang diễn ra với tốc độ ngày càng dồn dập trên phạm vi toàn cầu.

Đầu tháng 11 vừa qua, Microsoft tuyên bố sẽ cung cấp các công cụ AI cùng chương trình đào tạo cho hơn 200.000 học sinh và nhà giáo dục tại Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE). Đây là một trong những động thái mới nhất của tập đoàn nhằm mở rộng hệ sinh thái AI vào các hệ thống giáo dục quốc gia.

Chỉ vài ngày sau, một công ty dịch vụ tài chính tại Kazakhstan công bố thỏa thuận hợp tác với OpenAI để triển khai ChatGPT Edu - phiên bản chatbot dành riêng cho trường học và đại học - cho 165.000 giáo viên trên cả nước.
Trước đó không lâu, xAI, công ty AI do CEO Elon Musk sáng lập, cũng công bố dự án thậm chí còn lớn hơn tại El Salvador: phát triển hệ thống gia sư AI sử dụng chatbot Grok cho hơn 1 triệu học sinh tại hàng nghìn trường học.

Tại Mỹ, nơi chương trình giảng dạy do các bang và học khu quyết định, một số hệ thống trường học lớn đã bắt đầu triển khai chatbot trong lớp. Tại Florida, Miami-Dade County Public Schools, hệ thống trường lớn thứ 3 nước Mỹ, đã triển khai chatbot Gemini của Google cho hơn 100.000 học sinh THPT. Trong khi đó, Broward County Public Schools, học khu lớn thứ 6, cũng giới thiệu Copilot của Microsoft cho hàng nghìn giáo viên và nhân viên nhà trường.

Buổi hội thảo về trí tuệ nhân tạo do Microsoft tổ chức dành cho các giáo viên ở Manhattan.Ảnh: The New York Times

Ở các quốc gia khác, Microsoft vào tháng 6/2025 công bố hợp tác với Bộ Giáo dục Thái Lan để cung cấp các khóa học kỹ năng AI trực tuyến miễn phí cho hàng trăm nghìn học sinh, sau đó mở rộng chương trình đào tạo 150.000 giáo viên. OpenAI cũng cam kết hỗ trợ ChatGPT cho giáo viên trường công tại Ấn Độ,.

Nhiều cơ hội...

Làn sóng triển khai AI tạo sinh (generative AI) trong trường học được thúc đẩy đáng kể bởi các doanh nghiệp công nghệ Mỹ, trong bối cảnh nhiều chính phủ tìm kiếm giải pháp số hóa mới để cải thiện hiệu quả giảng dạy, tăng cường trải nghiệm học tập và chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền kinh tế do AI dẫn dắt.

Các chatbot AI hiện nay có khả năng viết email giống con người, tạo bài kiểm tra, xây dựng câu hỏi trắc nghiệm, phân tích dữ liệu và sản sinh mã lập trình.

Những nhà phát triển và lãnh đạo công nghệ khẳng định công cụ này có thể tiết kiệm thời gian cho giáo viên, cá nhân hóa lộ trình học của học sinh, đồng thời giúp người học làm quen sớm với môi trường làm việc trong nền kinh tế do AI chi phối.

Khanmigo, một công cụ trí tuệ nhân tạo dành cho trường học, giúp các giáo viên tạo kế hoạch giảng dạy. Ảnh: The New York Times

... đi kèm với cảnh báo

Tuy nhiên, đằng sau các tuyên bố lạc quan, ngày càng có nhiều tiếng nói thận trọng. Một nghiên cứu gần đây do Microsoft và Đại học Carnegie Mellon phối hợp thực hiện chỉ ra rằng các chatbot AI phổ biến có thể làm suy giảm tư duy phản biện của người học. Cơ chế phản hồi nhanh, trình bày trôi chảy và giọng điệu của chatbot có thể khiến học sinh chấp nhận thông tin một cách thiếu kiểm chứng, ngay cả khi nội dung chứa lỗi thực tế hoặc thông tin sai lệch.

Bên cạnh đó, AI cũng bị phát hiện có thể tạo ra thông tin giả mạo nhưng nghe có vẻ đáng tin, làm gia tăng nguy cơ mất phương hướng tri thức trong môi trường lớp học.

Không chỉ vậy, nhiều giáo viên tại các quốc gia đang phải đối mặt với hiện tượng gian lận học tập, khi học sinh sử dụng chatbot để làm bài tập, viết bài luận, thậm chí phó mặc hoàn toàn các nhiệm vụ tư duy cho hệ thống.

Ông Sam Altman, Giám đốc điều hành của OpenAI, và bà Randi Weingarten, chủ tịch Liên đoàn Giáo viên Mỹ, đã có cuộc gặp trao đổi về ứng dụng AI trong trường học vào năm ngoái. Ảnh: The New York Times

Nhiều chuyên gia lo ngại nếu AI được triển khai ồ ạt nhưng thiếu khung hướng dẫn, đánh giá và kiểm soát. UNICEF đã kêu gọi các hệ thống giáo dục ử các nước cần thận trọng hơn và sớm ban hành chỉ dẫn rõ ràng cho việc sử dụng AI trong trường học. Trong một bài đăng gần đây, ông Steven Vosloo, chuyên gia chính sách số của UNICEF nhận định: “Việc sử dụng AI thiếu định hướng có thể khiến học sinh và giáo viên mất dần kỹ năng”.

Đi tìm cách thích ứng

Tại Estonia, một khảo sát cho thấy hơn 90% học sinh THPT đã sử dụng chatbot như ChatGPT cho bài vở, làm dấy lên lo ngại học sinh đang “ủy thác tư duy” cho AI. Đáp lại, quốc gia Baltic này triển khai sáng kiến giáo dục AI cấp quốc gia mang tên “AI Leap”.
Điểm đặc biệt của chương trình là không khuyến khích chatbot đưa ra câu trả lời trực tiếp, mà yêu cầu AI phản hồi bằng câu hỏi gợi mở nhằm thúc đẩy học sinh tự suy nghĩ. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Tartu đã làm việc với OpenAI để tinh chỉnh chatbot tiếng Estonia theo nguyên tắc này, phục vụ nhu cầu và ưu tiên của hệ thống giáo dục bản địa.

Ông Ivo Visak, Giám đốc điều hành Quỹ AI Leap nhấn mạnh: “Đây là trang bị năng lực hiểu biết AI, hiểu rằng công cụ có thể hữu ích nhưng cũng có thể gây hại”. Ông cho rằng nếu các doanh nghiệp công nghệ không chỉ vì lợi nhuận mà tìm cách cùng phát triển AI cùng hệ thống giáo dục các nước, các công cụ mới có thể thực sự mang lại giá trị.

Trong khi đó, Iceland triển khai chương trình thí điểm riêng trong năm học 2025 - 2026. Hàng trăm giáo viên tại quốc gia Bắc Âu này đang thử nghiệm Google Gemini và Claude của Anthropic trong thiết kế giáo án, trò chơi khám phá nghề nghiệp và bài tập từ vựng. Đại học Iceland chịu trách nhiệm nghiên cứu cách giáo viên sử dụng chatbot, nhằm xác định lợi ích và điểm hạn chế.

Tuy nhiên, Iceland quyết định chưa cho phép học sinh sử dụng chatbot trong lớp, xuất phát từ lo ngại AI có thể làm giảm vai trò của tư duy cốt lõi trong quá trình học, cũng như giảm yếu tố “làm nên tính người” trong giáo dục. Bà Thordis Sigurdardottir, Giám đốc Cục Dịch vụ Giáo dục Iceland nêu quan điểm: “Giảm sử dụng trí não, tư duy phản biện hay những yếu tố làm chúng ta là con người - chắc chắn không phải điều chúng tôi mong muốn”.

Dù các mô hình AI đang lan rộng, những nghiên cứu chuyên sâu và dài hạn về tác động của AI trong giáo dục vẫn còn ít. Ông Drew Bent, trưởng nhóm giáo dục tại Anthropic nhận định: “Nhiều tổ chức đang thử nghiệm AI, nhưng đã đến lúc cần bằng chứng kết quả thực chất để trả lời: điều gì hiệu quả và điều gì không”.

Cuộc đua đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trường học đang diễn ra với tốc độ ngày càng dồn dập trên phạm vi toàn cầu. Ảnh: Linkedin

Hồng Nhung