Trầm Tích hát

Có lẽ, bởi cách hòa âm gây ấn tượng, đầy sức gợi bằng tiếng sáo Đing Tak Ta văng vẳng vang lên trong các khoảng lặng, hoặc chính bởi những ca từ như cứa thẳng vào hiện thực: “Xưa nghe tiếng mẹ ru em, câu Ey Rey thương nhớ hoài. Nay nghe thấy họ ru con sao hát bằng nhạc nước ngoài?”, hay “Xưa tôi tỏ tình với em qua tiếng đàn Brố thả hồn. Nay trai gái tìm hiểu nhau toàn bằng chiếc điện thoại smartphone” (Lê Vũ).

Nhạc sĩ Trầm Tích (thứ hai, từ trái sang) trong lần đi cơ sở tìm hiểu về cồng, chiêng.

Nhạc sĩ Trầm Tích ôm cây guitar đến bàn chúng tôi ngồi, anh cúi đầu chào và ngồi xuống chiếc ghế trống. Sau vài động tác dạo đàn, nhạc sĩ Trầm Tích cất tiếng hát: “Xuân về trong cái nắng mới/ Xuân về trong cái gió mới/ Cho ngàn hoa nở vàng/ Cho nhịp chiêng mãi rộn ràng/ Cao nguyên đón mùa xuân sang/ Xuân về bên con suối hát/ Xuân về bên em múa hát/ Ta gặp nhau giữa đại ngàn/ Bao tình yêu đã ngập tràn/ Trao nhau rượu cần mừng xuân”.

Tôi biết nhạc sĩ Trầm Tích một cách tình cờ, đúng dịp chúng tôi tham dự trại sáng tác của Hội Điện ảnh Việt Nam ở Nhà sáng tác Vũng Tàu (TP Hồ Chí Minh) thì Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng tổ chức trại sáng tác ở đó. Buổi “ra mắt” của “người Tây Nguyên” có tên là Trầm Tích đầy ấn tượng, nhưng cũng phải 2-3 ngày sau tôi mới thực sự quen thân với nhạc sĩ Trầm Tích. Mái tóc dài, ánh mắt mơ màng, giọng hát truyền cảm, nhìn nhạc sĩ Trầm Tích say sưa hát với lời ca trầm hùng, giai điệu đậm chất Tây Nguyên, ai cũng ngỡ đang được nghe một nghệ sĩ Tây Nguyên đích thực.

“Cao nguyên, cao nguyên mùa xuân về/ Xua tan, xua tan mùa đông giá/ Xôn xang, xôn xang mùa xuân về/ Mơn man, mơn man rừng thay lá/ Cao nguyên, cao nguyên mùa xuân về/ Thênh thang, thênh thang con đường mới/ Mênh mang, mênh mang mùa xuân về/ Hân hoan, hân hoan niềm yêu đời/ Này em cô gái Gia Rai, cô gái Ba Na, cô gái Ê Đê, cô gái M'Nông/ Hỡi chàng trai Tây Nguyên/ nào ta cùng đánh cồng chiêng/ Cùng múa xoang mừng đón mùa xuân về”. Nhạc sĩ Trầm Tích cho hay: “Bài hát “Cao nguyên mùa xuân về” là ca khúc có nhiều thành công, năm 2020 đã được nhận Giải thưởng Chư Yang Sin (Giải thưởng 5 năm) do UBND tỉnh Đắk Lắk trao tặng”.

Nhạc sĩ Trầm Tích trở thành “Người Tây Nguyên” lúc anh mới 3 tháng tuổi, khi mẹ anh đưa lên cao nguyên sinh sống. Có lẽ vậy nên nhạc sĩ Trầm Tích luôn cảm thấy mình “nặng nợ” với mảnh đất Đắk Lắk, với buôn Tuôr, nơi anh đã gắn bó cả tuổi thơ và thời niên thiếu. Để rồi, từ đó, trong những ca khúc, trong những bước đường hoạt động âm nhạc của anh, đâu đâu cũng có bóng dáng của cao nguyên, của đại ngàn.

Thấy cậu em Nguyễn Công Tích ngày ngày say mê tự học nhạc nên người anh cả là Nguyễn Công Nguyễn, nhạc công Đoàn Ca nhạc dân tộc Đắk Lắk đã khích lệ và tạo cảm hứng cho người em của mình đi theo con đường âm nhạc.

Năm 1994, Nguyễn Công Tích học Trường Trung cấp Nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk, anh chính thức bước vào “âm thanh đại ngàn” từ đó. Và, nghệ danh Trầm Tích ra đời với gợi ý của nhạc sĩ Mạnh Trí, giảng viên âm nhạc Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk, ông thầy dạy nhạc đã bảo: “Nên có nghệ danh gắn liền với tâm tính của mình. Nghệ danh đó phải dễ nhớ và có dấu ấn”. Lúc đầu vào nghề là Y Tích Blô, đến khi ra Huế học Đại học Nghệ thuật thì bút danh chính thức theo nghiệp là nghệ danh Trầm Tích ra đời.

Sống, lớn lên và “gây dựng” con đường âm nhạc ngay trên miền đất đỏ cao nguyên, miền đất đỏ ấy cũng đã nuôi dưỡng tâm hồn anh, dẫn dụ anh vào “thế giới âm thanh” của tiếng cồng chiêng, vào lời ca Êđê trầm vang và anh đã không phụ mảnh đất này. Một rồi hai rồi ba và hàng loạt ca khúc mang “âm hưởng Bazan” của anh lần lượt ra đời, được các ca sĩ Tây Nguyên hát mê đắm.

Âm nhạc của nhạc sĩ Trầm Tích chỉ thực sự bắt đầu được chú ý, được tỏa sáng, khi anh trở lại với những âm hưởng của cao nguyên, của đại ngàn. Những cung bậc ấy, như đã hình thành từ rất lâu trong tâm thức, giờ đây chỉ chờ dịp để được ký âm, được chắp thêm đôi cánh và được hát vang lên.

Chia sẻ về ca khúc “Hồn buôn” (do ca sĩ Roda Mick thể hiện), ca khúc anh tâm đắc nhất trong các ca khúc viết về Tây Nguyên của mình, nhạc sĩ Trầm Tích cho biết: “Khi nghe tin buôn Tuôr, nơi tuổi thơ tôi lớn lên ở đó sẽ được thí điểm để xây dựng mô hình điểm phát triển du lịch cộng đồng, anh rất vui vì giá trị văn hóa dân tộc truyền thống tại buôn Tuôr, nơi anh đã gắn bó nói riêng và Tây Nguyên nói chung sẽ có cơ hội được bảo tồn tốt hơn và được phát huy, giới thiệu đến với mọi người”.

“Hồn buôn, là bao cánh rừng xanh bạt ngàn, che mát buôn làng/ Hồn buôn, là những cánh diều bay giữa trời, chao nghiêng trong chiều/ Hồn buôn, là tiếng Đing Puôt Cha ấm trầm, gởi về ngàn xưa/ Em có còn nhớ, Hồn buôn ngày ấy/ Tôi vẫn luôn nhớ, Hồn buôn làng xưa”.

Nhạc sĩ Trầm Tích (ngồi bên phải) biểu diễn cồng chiêng cùng các nghệ sĩ Đắk Lắk.

Nhạc sĩ Trầm Tích chia sẻ: “Dưới góc độ là một người nghệ sĩ, tôi thấy nhiều trăn trở cho những đổi thay ấy. Đất nước ta có nhiều dân tộc anh em, mỗi dân tộc đều có cái hay cái đặc sắc riêng. Không thể bảo tồn văn hóa dưới hình thức phát triển du lịch và làm chung chung được. Làm vậy thì chỉ mới được bề nổi mà thôi, cái hồn của văn hóa sẽ không lưu giữ được. Từ những lo nghĩ đó, tôi đã gửi gắm vào ca khúc “Hồn Buôn””.

Nhạc sĩ Trầm Tích đã viết hơn 10 ca khúc mang âm hưởng chất liệu âm nhạc Tây Nguyên, về cao nguyên đất đỏ trời xanh và mây trắng, về những chàng trai mạnh như trái núi, về những cô gái đẹp như hoa Pơ lang. Và, về niềm riêng của chính mình. Tiêu biểu như các ca khúc: "Hồn buôn", "Cao nguyên mùa xuân về", "Cuối mùa", "Nhà rông" (thơ Nguyễn Đức Hải): "Buôn làng mùa thương", "Romace Đêm nhớ", "Lời hẹn Ban Mê", "Thương lắm nhớ nhiều", "Mưa nhớ Cao Nguyên", "Đắk Hà ngày mùa", "Em yêu Tây Nguyên"...

Ngoài sáng tác ca khúc thanh nhạc như hợp xướng, ca khúc thiếu nhi, nhạc sĩ Trầm Tích còn viết khá thành công các bản nhạc dành cho khí nhạc như giao hưởng thơ (Symphonic Poem) "Chàng Dăm Tiông"; hòa tấu dàn nhạc “Hồn nước”; tứ tấu (Quartet) bầu, tranh, tam thập lục, nhị “Quê mẹ tôi”; tứ tấu (Quartet) piano, violin, viola, cello “Vòng luân hồi”; và nhiều tam tấu (Trio); song tấu (Duet); biến tấu (Variation); tiểu phẩm (Etude); Romance cho các loại nhạc cụ...

Tác phẩm hòa tấu “Nỗi oan của voi Khăm Sen” hay còn có tên gọi khác “Câu chuyện người nài voi ở hồ Lắk” của anh năm 2024 được nhận giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Ở tác phẩm khí nhạc này, nhạc sĩ Trầm Tích đã sử dụng chất liệu âm nhạc dân gian M’Nông, với sử dụng các nhạc khí Tây Nguyên truyền thống. Bản nhạc ngân lên trong tiếng đàn T’rưng trong trẻo như tiếng suối chảy, trong tiếng đàn Đinh Păh thâm trầm, trong tiếng kèn H’nung (loại tù và được chế tác từ sừng trâu) kỳ ảo, trong tiếng Chinh K’ram (loại chiêng tre) bổng trầm như tiếng rừng rào rạt và trong tiếng trống làm bằng da trâu bung bung. Tất cả cất lên bản giao hưởng trầm hùng đậm chất Tây Nguyên hùng vĩ.

Bên cạnh sáng tác âm nhạc, nhạc sĩ Trầm Tích còn tham gia tập thể hoặc cá nhân nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn đúc kết thành sách, báo, tham luận... như: Các giáo trình giảng dạy âm nhạc ở các trường học, về công trình nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn như: Âm nhạc dân gian của các tộc người Tây Nguyên, các loại nhạc khí của các tộc người ở Tây Nguyên như: Tìm hiểu nhạc khí hơi Tây Nguyên; Tìm hiểu nhạc khí dây Tây Nguyên; Cồng chiêng Êđê; Các điệu hát Dân ca Êđê; Âm nhạc dân gian của tộc người Êđê ở Đắk Lắk...

Nhạc sĩ Trầm Tích sinh năm 1972, quê phường Hương Trà, TP Huế. Tốt nghiệp Sáng tác âm nhạc, Đại học Nghệ thuật Huế năm 2005. Tốt nghiệp cao học âm nhạc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam năm 2016. Anh có 12 năm làm giảng viên của Đại học Nghệ thuật Huế. Hiện, anh là Phụ trách Văn phòng Hội Nhạc sĩ Việt Nam khu vực phía Nam tại TP Hồ Chí Minh. Anh được nhận Giải A (giải thưởng cao nhất của Hội Nhạc sĩ Việt Nam năm 2020) với ca khúc “Hồn buôn”. Giải B của Liên hoan Âm nhạc toàn quốc 2025 cho ca khúc “Chợ tình Ea Siên” cùng nhiều giải thưởng âm nhạc của Trung ương và địa phương khác.

Nguyễn Trọng Văn