Trạm y tế to đẹp nhưng chỉ có 2 bác sĩ: Nút thắt nằm ở đâu?

Thông tin trên được PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nêu tại chương trình trực tuyến với chủ đề "Nâng cao năng lực y tế cơ sở và đẩy mạnh chuyển đổi số ứng phó với các thách thức dịch bệnh trong tình hình mới" do báo Sức khỏe và Đời sống phối hợp Văn phòng Bộ Y tế tổ chức chiều 27-2.

Y tế cơ sở là trụ cột

Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân với những mục tiêu phát triển hệ thống y tế Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được ban hành như một luồng gió mới, mang theo sức sống mãnh liệt cho ngành y tế.

Trạm y tế xã Nguyễn Trãi, tỉnh Hưng Yên hiện nay. Ảnh: TT

TS Nguyễn Khánh Phương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế), khẳng định hệ thống y tế cơ sở chính là nền tảng, là trụ cột của hệ thống y tế. Việc thực hiện tốt công tác y tế cơ sở chính là yếu tố cơ bản để đạt được mục tiêu chăm sóc sức khỏe công bằng, hiệu quả và bền vững.

"Y tế cơ sở gần như là nơi tuyến đầu, gần nhất với người dân, giúp xóa bỏ hoàn toàn rào cản về mặt địa lý trong tiếp cận dịch vụ y tế", bà Phương nói.

Theo đó, khi người dân được tiếp cận các dịch vụ y tế cơ bản thiết yếu có chất lượng, người chưa có bệnh sẽ được phát hiện và quản lý bệnh tại cộng đồng, còn người mới mắc bệnh nhẹ sẽ được kịp thời chẩn đoán, điều trị để bệnh không diễn biến nặng. Điều này giúp giảm chi phí lớn và rào cản tài chính khi bệnh nhân phải lên tuyến trên điều trị biến chứng.

Cũng theo TS Phương, mọi người dân đều có khả năng tiếp cận chăm sóc y tế ngay tại tuyến ban đầu với mục tiêu được chăm sóc từ sớm, từ xa và giảm gánh nặng chi phí y tế. Tất cả các dịch vụ từ chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh đến nâng cao sức khỏe tại trạm y tế xã đều là những can thiệp có tính chi phí hiệu quả, nghĩa là đầu tư ở mức thấp nhưng đạt hiệu quả ở mức cao.

"Việc tăng cường y tế cơ sở chính là biện pháp sử dụng nguồn lực hiệu quả nhất, phản ánh sự bền vững trong chăm sóc sức khỏe và là giải pháp chiến lược cốt lõi để thực hiện mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân", bà Phương nhấn mạnh.

TS Nguyễn Khánh Phương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế).

Đột phá từ bài toán nhân lực và chính sách đãi ngộ

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng nếu có chủ trương thì chắc chắn sẽ có đầu tư về mặt vật chất cũng như con người. Tuy nhiên, cơ sở vật chất, máy móc, trang thiết bị của các trạm y tế xã, trung tâm y tế hiện nay đang còn rất yếu.

Vấn đề khó nhất hiện nay, theo ông là con người, do đó cần có các hướng dẫn cụ thể từ Bộ Y tế, Bộ Nội vụ, Bộ GD&ĐT cùng các quy định của Chính phủ trong việc đào tạo cán bộ nhân viên y tế cơ sở.

"Thực tế khi tôi đi các trạm y tế xã, phường cho thấy vấn đề nhân lực còn rất khẩn cấp, có trạm y tế phường xây dựng to đẹp nhưng chỉ có hai bác sĩ", ông Hiếu thông tin.

TS Khánh Phương cũng đồng tình con người là yếu tố trọng tâm và then chốt. Nghị quyết 72 đã nêu giải pháp đột phá là phải tăng cường năng lực y tế cơ sở một cách đồng bộ từ con người, cơ sở vật chất, thiết bị đến năng lực cung ứng dịch vụ và quản trị.

Thông tư 43 và 53 của Bộ Y tế đã mở rộng chức năng nhiệm vụ của trạm y tế xã bao trùm tất cả từ dự phòng, nâng cao sức khỏe, khám chữa bệnh đến chăm sóc xã hội và dân số.

Tuy nhiên, theo bà Phương, thực trạng hiện nay chưa đến 80% trạm y tế xã có bác sĩ cơ hữu.

Nghị quyết 72 đặt mục tiêu đến năm 2027 mỗi trạm y tế xã phải có từ 4-6 bác sĩ và hàng năm phải luân chuyển điều động ít nhất 1.000 bác sĩ về trạm y tế xã.

Trên thực tế, trong chưa đầy 5 tháng tính từ tháng 9-2025, ngành y tế đã điều động được hơn 1.100 bác sĩ về làm việc tại trạm y tế xã. Bộ Y tế cũng đang triển khai đề án khảo sát thực trạng, xác định khoảng trống thiếu hụt nhân lực để có kế hoạch đào tạo.

Để giải quyết căn cơ, Nghị quyết 72 chỉ rõ ngân sách nhà nước sẽ đảm bảo toàn bộ chi thường xuyên, bao gồm toàn bộ phần chi cho con người và chi đầu tư cho trạm y tế xã. Bên cạnh việc luân chuyển ngắn hạn, việc thu hút giữ chân nhân lực là rất quan trọng thông qua cơ chế đãi ngộ tiền lương đủ sống.

Nghị quyết 72 định hướng ra đời Nghị quyết 261 nhằm thể chế hóa việc nâng phụ cấp ưu đãi nghề cho nhân viên tại trạm y tế xã lên tối thiểu 70%, đặc biệt tại vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn sẽ nâng mức phụ cấp lên 100%.

Xây dựng thương hiệu, thay đổi tư duy người bệnh

Để nâng cao năng lực các trạm y tế, PGS Lân Hiếu cho rằng nếu biến trạm y tế thành các bệnh viện mini thu nhỏ một cách dàn trải, không có chủ trương cụ thể thì sẽ dễ lặp lại vết xe đổ, bác sĩ sẽ không ở lại vì không đủ phương tiện chữa bệnh, không có thu nhập và không có điều kiện học tập chuyên môn.

Theo Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, trước mắt các trạm y tế xã, phường cần tập trung vào nhiệm vụ truyền thống là dự phòng dịch bệnh và chữa những bệnh đơn giản, bệnh không lây nhiễm; cần có chương trình cụ thể quản lý bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở xã, phường.

"Nếu y tế cơ sở quản lý tốt bệnh nhân tăng huyết áp thì sẽ bớt đi người bị đột quỵ, nhồi máu cơ tim, đái tháo đường, từ đó người bệnh sẽ đỡ phải phẫu thuật, qua đó giảm tải cho tuyến trên", ông Hiếu nói, đồng thời nhấn mạnh không thể kỳ vọng trạm y tế có đầy đủ giám đốc, các phòng ban và có khả năng phẫu thuật, mà phải cắt may theo thế mạnh từng trạm.

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

PGS Hiếu đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng thương hiệu cho trạm y tế. Cụ thể, trạm có bác sĩ giỏi siêu âm thì tập trung chẩn đoán hình ảnh, có bác sĩ giỏi đông y thì ưu tiên định hướng phát triển đông y.

"Ở Hà Nội, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội thành lập phòng khám ngay tại trạm y tế phường Vĩnh Hưng, bác sĩ phường khám bệnh đơn giản, cấp thuốc BHYT, còn bác sĩ của chúng tôi sẽ khám bệnh phức tạp, từ đó tạo thương hiệu chung", ông Hiếu nêu ví dụ.

Còn ở vùng sâu vùng xa, cần triển khai khám bệnh theo ngày chuyên khoa để người dân quen việc đến trạm y tế để chữa bệnh chứ không chỉ để tiêm chủng.

TS Khánh Phương bổ sung rằng năng lực cung ứng dịch vụ tại trạm y tế xã phải được nâng lên, hiện nay khám chữa bệnh BHYT tại tuyến xã đã giảm, đạt chưa đến 10%, trong khi mục tiêu sắp tới phải tăng lên ít nhất 20%.

"Để tạo lòng tin nơi người dân, thiết bị và thuốc men của trạm y tế phải đầy đủ, tránh tình trạng bệnh nhân đến cuối tháng không còn thuốc cho bệnh mạn tính.
Kỳ vọng sự thay đổi này phải được đo lường thực tế, UBND xã, phường phải trực tiếp báo cáo hàng tháng, hàng quý xem trạm y tế đã làm được gì và người dân có hài lòng hơn hay không", bà Phương bổ sung thêm giải pháp.

THANH THANH