Tràng An được ghi danh trong danh sách 100 di sản địa chất thế giới

Quần thể danh thắng Tràng An được ghi danh trong danh sách 100 địa điểm di sản địa chất lần thứ ba của IUGS năm 2026. Ảnh: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Vừa qua, tại Bồ Đào Nha, Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) công bố danh sách 100 địa điểm di sản địa chất lần thứ ba. "Karst nhiệt đới Tràng An" (Trang An Tropical Karst) của Việt Nam mang mã số 283, thuộc nhóm địa mạo và các quá trình địa chất đang diễn ra.

Đợt công bố năm nay gồm 100 địa điểm tại 47 quốc gia, tiếp nối hai danh sách được IUGS giới thiệu năm 2022 và 2024. Trong số những địa danh được lựa chọn có núi Phú Sĩ (Nhật Bản), các vịnh hẹp Na Uy, núi Aconcagua (Argentina) và đồi Chocolate (Philippines).

Theo IUGS, các địa điểm được lựa chọn dựa trên giá trị khoa học nổi bật, đặc biệt là khả năng phản ánh những đặc điểm và quá trình quan trọng trong lịch sử Trái Đất. Đây là danh sách ghi nhận giá trị địa chất, không phải bảng xếp hạng thứ bậc các điểm du lịch.

Những dấu tích biển cổ giữa núi đá vôi

Trong hồ sơ khoa học công bố cùng danh sách, IUGS đánh giá Tràng An là một trong những ví dụ tiêu biểu nhất thế giới về cảnh quan karst nhiệt đới từng nhiều lần bị biển xâm nhập nhưng hiện đã nổi hoàn toàn trên đất liền.

Trải qua hơn 20 triệu năm bị chia cắt và bào mòn, khối đá vôi Tràng An hình thành hệ thống núi dạng nón, dạng tháp, thung lũng kín và những hang động liên thông bằng dòng nước ngầm. Đặc điểm nổi bật là sự chuyển tiếp giữa các dạng địa hình karst, tạo nên cảnh quan núi đá vôi xen đồng bằng và sông nước ngày nay.

Các ngấn ăn mòn trên vách núi, nền đá bị sóng mài, trầm tích bãi biển và vỏ sinh vật biển là bằng chứng cho những lần nước biển tiến vào khu vực.

Theo IUGS, biến đổi khí hậu và dao động mực nước biển từng khiến khối núi đá vôi nhiều lần trở thành quần đảo. Hoạt động kiến tạo, bồi tụ ven biển cùng việc xây dựng đê ngăn nước trong khoảng 1.000 năm gần đây góp phần tạo nên địa hình hiện tại.

Giá trị Tràng An còn nằm ở dấu tích con người. Hồ sơ IUGS ghi nhận hoạt động cư trú liên tục tại đây ít nhất 40.000 năm, cho thấy các cộng đồng tiền sử đã thích nghi với biến động môi trường và cảnh quan. Những tư liệu khảo cổ kết hợp với bằng chứng địa chất giúp tái hiện mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên qua nhiều thời kỳ.

Thêm dấu mốc quốc tế cho Di sản thế giới Tràng An

Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới năm 2014, trở thành di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á.

Khu di sản có diện tích 6.226 ha, vùng đệm 6.026 ha, bao gồm không gian núi đá vôi, hang động, cảnh quan và các di tích lịch sử, văn hóa.

Theo UNESCO, giá trị nổi bật toàn cầu của Tràng An thể hiện ở cảnh quan thiên nhiên, tiến trình phát triển địa chất và những bằng chứng về sự tương tác lâu dài giữa con người với môi trường. Việc IUGS ghi danh năm 2026 tiếp tục làm rõ ý nghĩa khoa học của khối karst này trong nghiên cứu lịch sử Trái Đất.

Tràng An được giới thiệu tại trang 230-231 của ấn phẩm The Third 100 IUGS Geological Heritage Sites, cùng những mô tả về địa hình, dấu tích biển cổ và quá trình biến đổi cảnh quan. Hồ sơ có sự tham gia đóng góp của các nhà nghiên cứu Việt Nam và quốc tế.

Việc được ghi nhận trong hệ thống di sản địa chất của IUGS mở thêm cơ hội giới thiệu Tràng An từ góc nhìn khoa học. Bên cạnh những tuyến tham quan sông nước, các nội dung về biển cổ, hang động và đời sống cư dân tiền sử có thể được đưa vào hoạt động giáo dục, thuyết minh di sản.

Sự ghi danh cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ các dấu tích địa chất và khảo cổ, kiểm soát tác động của hoạt động du lịch, gìn giữ môi trường và cảnh quan.

Sau hơn một thập kỷ mang danh hiệu Di sản thế giới, Tràng An tiếp tục được quốc tế ghi nhận không chỉ bởi vẻ đẹp thiên nhiên mà còn bởi những tư liệu độc đáo về lịch sử hình thành vùng đất và quá trình con người thích nghi với thiên nhiên.