Trang bị kỹ năng làm việc cùng AI: Bắt đầu từ độ tuổi nào là phù hợp?

Có một nghịch lý đang diễn ra trong kỷ nguyên AI. Nhiều người trưởng thành vẫn tranh luận liệu AI có thực sự cần thiết hay không, trong khi hàng triệu học sinh trên thế giới đã bắt đầu sử dụng các công cụ AI để học tập mỗi ngày. Nhiều doanh nghiệp còn đang xây dựng chiến lược ứng dụng AI, trong khi không ít nhân viên đã âm thầm dùng AI để viết báo cáo, phân tích dữ liệu, lên ý tưởng hay tự động hóa một phần công việc.

AI đang lan rộng không phải theo cách của một công nghệ mới, mà giống như cách internet từng len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống hơn hai thập kỷ trước. Điều đó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Trong kỷ nguyên AI, độ tuổi nào nên bắt đầu học kỹ năng làm việc cùng AI?

Câu trả lời có thể không nằm ở độ tuổi mà nằm ở việc chúng ta có nhận ra một sự thay đổi rất căn bản đang diễn ra hay không.

Học AI từ độ tuổi nào là phù hợp?. Ảnh: Midjourney

Trong nhiều năm, giáo dục và đào tạo nghề nghiệp được xây dựng dựa trên một giả định: giá trị của người lao động nằm ở khả năng ghi nhớ thông tin, thực hiện tác vụ và tích lũy kinh nghiệm. Nhưng AI đang làm thay đổi cả ba yếu tố đó.

Ngày nay, việc tìm kiếm thông tin gần như không còn là lợi thế cạnh tranh. Nhiều tác vụ từng đòi hỏi hàng giờ làm việc giờ có thể hoàn thành trong vài phút. Ngay cả kinh nghiệm cũng không còn là yếu tố tuyệt đối khi AI có thể giúp một người mới tiếp cận kiến thức chuyên môn nhanh hơn bao giờ hết.

Điều này không có nghĩa con người trở nên kém quan trọng. Ngược lại, những kỹ năng mang tính con người như tư duy phản biện, đánh giá thông tin, đặt câu hỏi đúng, ra quyết định và sáng tạo trở nên giá trị hơn.

Vì vậy, kỹ năng quan trọng nhất trong kỷ nguyên AI không phải là biết sử dụng một công cụ cụ thể. Đó là khả năng cộng tác với trí tuệ nhân tạo để nâng cao năng lực tư duy của chính mình.

Nếu internet là kỹ năng của thế kỷ 20, AI có thể là kỹ năng của thế kỷ 21. Những người tiếp cận internet sớm vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000 không phải lúc nào cũng trở thành chuyên gia công nghệ. Nhưng họ có lợi thế lớn hơn trong học tập, tìm kiếm thông tin và thích nghi với sự thay đổi của thị trường lao động.

AI có thể đang đi theo một quỹ đạo tương tự. Một đứa trẻ biết cách đặt câu hỏi cho AI hôm nay có thể sẽ trưởng thành trong một môi trường mà việc làm việc cùng các trợ lý AI là điều bình thường như sử dụng email hiện nay. Khi đó, lợi thế không đến từ việc biết AI tồn tại, mà đến từ việc đã quen với cách khai thác công nghệ này từ nhiều năm trước.

Đó là lý do nhiều quốc gia đã bắt đầu đưa AI vào giáo dục từ sớm. Mục tiêu không phải để biến mọi học sinh thành kỹ sư AI, mà để giúp các em hiểu cách công nghệ hoạt động, biết đánh giá thông tin và sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Người trưởng thành là nhóm cần học gấp nhất

Khi nói về AI, sự chú ý thường tập trung vào trẻ em và học sinh. Tuy nhiên, nhóm chịu tác động trực tiếp nhất lại là những người đang đi làm.

Một học sinh tiểu học còn nhiều năm để thích nghi với tương lai. Một nhân viên văn phòng 35 tuổi thì không có nhiều thời gian như vậy.

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, AI không nhất thiết thay thế toàn bộ công việc, nhưng nó đang tái cấu trúc cách công việc được thực hiện. Những nhiệm vụ lặp lại, xử lý văn bản, tổng hợp thông tin hay phân tích dữ liệu cơ bản đang dần được tự động hóa. Điều này tạo ra một khoảng cách mới trong lực lượng lao động.

Trước đây, khoảng cách nằm giữa người biết sử dụng máy tính và người không biết sử dụng máy tính. Hôm nay, khoảng cách đang dần hình thành giữa người biết làm việc cùng AI và người không biết làm việc cùng AI.

Đây không phải khoảng cách về công nghệ. Đó là khoảng cách về năng suất. Một người biết khai thác AI có thể hoàn thành công việc nhanh hơn, thử nghiệm nhiều ý tưởng hơn, học kiến thức mới nhanh hơn và xử lý khối lượng công việc lớn hơn trong cùng một khoảng thời gian. Khi điều này diễn ra trên quy mô toàn thị trường lao động, nó sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh rất đáng kể.

Vậy độ tuổi nào nên bắt đầu?

Thực tế, câu hỏi "Bao nhiêu tuổi thì nên học AI?" có lẽ không còn quá quan trọng.

Với trẻ em, việc tiếp cận AI nên bắt đầu khi các em đủ khả năng sử dụng công nghệ và hình thành tư duy phản biện. Với người trưởng thành, thời điểm phù hợp nhất có lẽ là ngay hôm nay, bởi AI đã bắt đầu thay đổi cách nhiều ngành nghề vận hành.

Quan trọng hơn cả tuổi tác là sự sẵn sàng học hỏi. Bởi khi AI dần trở thành một kỹ năng phổ biến như internet hay điện thoại thông minh, những người tiếp cận sớm sẽ có nhiều lợi thế hơn trong học tập, công việc và khả năng thích nghi với tương lai.

Và với những kỹ năng nền tảng, câu trả lời thường rất rõ ràng: càng bắt đầu sớm, cơ hội thích nghi và phát triển càng lớn.

(Nguồn: VLAB Innovation)