Trang bị kỹ năng tài chính số an toàn cho sinh viên

Phiên thảo luận với chủ đề "Gen Z & Dấu chân xanh” tập trung vào những vấn đề thiết thực với người trẻ trong thời đại số. (Ảnh: DƯƠNG TRIỀU)

Tọa đàm sinh viên “Chạm số - Sống xanh” nằm trong khuôn khổ Ngày Thanh toán số Việt Nam do báo Tiền Phong phối hợp Học viện Ngân hàng, Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam tổ chức, dưới sự chỉ đạo nội dung của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Qua các ý kiến tại chương trình tọa đàm, những yêu cầu đặt ra đối với người trẻ không chỉ là sử dụng thành thạo công nghệ, mà còn phải biết quản lý chi tiêu, bảo vệ thông tin cá nhân và hình thành thói quen tiêu dùng có trách nhiệm.

Thanh toán số gắn với tiêu dùng có trách nhiệm

Phát biểu khai mạc tọa đàm, nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, đồng Trưởng Ban tổ chức Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026, cho biết trong thời đại số, một cú chạm thẻ không tiếp xúc, một lần quét mã QR hay một thao tác trên điện thoại có thể hoàn tất giao dịch chỉ trong vài giây. Tuy nhiên, bên cạnh sự tiện lợi, thanh toán số còn đặt ra vấn đề về trách nhiệm môi trường.

Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, đồng Trưởng Ban tổ chức Ngày Thanh toán số Việt Nam 2026 phát biểu khai mạc. (Ảnh: DƯƠNG TRIỀU)

Ông cho rằng, với thế hệ Gen Z, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không phải những khái niệm trừu tượng mà hiện diện trong các hoạt động thường ngày. Sinh viên có thể sử dụng điện thoại thông minh hoặc thẻ chip không tiếp xúc để đi xe buýt, đóng học phí hay tra cứu tài liệu. Những thao tác này góp phần thay đổi văn hóa tiêu dùng, giảm nhu cầu sử dụng tiền mặt, hạn chế hóa đơn, vé giấy và giảm lãng phí.

Tuy nhiên, sự tiện lợi của thanh toán số cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với người sử dụng. Vì vậy, nhà báo Phùng Công Sưởng gửi gắm thông điệp tới sinh viên.

Trước hết, người trẻ cần tiêu dùng thông minh, không để sự nhanh chóng của thanh toán qua ứng dụng dẫn đến chi tiêu thiếu kiểm soát, mua sắm bốc đồng theo trào lưu. Bên cạnh đó, sinh viên cần nâng cao cảnh giác, chủ động bảo vệ thông tin cá nhân. Đồng thời, mỗi sinh viên có thể đóng góp vào lối sống xanh từ những việc làm gần gũi như phân loại rác, sử dụng bình nước cá nhân, dùng thẻ đa năng và nghiên cứu các đề tài về tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn tại trường học.

Trao đổi về vai trò của nhà trường trong trang bị kiến thức tài chính cho sinh viên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bích Ngân, Trưởng bộ môn Ngân hàng số, Khoa Ngân hàng, Học viện Ngân hàng, cho biết các chương trình đào tạo đã cung cấp kiến thức nền tảng thông qua nhiều học phần chuyên môn. Tuy nhiên, việc trang bị kiến thức cần đi đôi với nâng cao năng lực vận dụng vào thực tế.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trần Trung Dũng, Phó Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Ngoại thương chia sẻ tại tọa đàm. (Ảnh: DƯƠNG TRIỀU)

Để thúc đẩy lối sống xanh trong sinh viên, Học viện Ngân hàng khuyến khích người học sử dụng bình nước cá nhân, túi vải dùng nhiều lần và thực hành tiết kiệm. Nhà trường cũng trang bị hệ thống lọc nước, tạo điều kiện để sinh viên sử dụng bình nước cá nhân, đồng thời khuyến khích các phương thức thanh toán điện tử.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bích Ngân, đây là định hướng nhằm đào tạo sinh viên trở thành những người tiêu dùng thông minh, không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết vận dụng kỹ năng vào thực tiễn, từng bước hình thành năng lực số và năng lực xanh.

Bên cạnh những tiện ích, thanh toán số cũng đặt ra yêu cầu về kỹ năng nhận diện và phòng ngừa rủi ro. Để hạn chế nguy cơ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trần Trung Dũng, Phó Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường đại học Ngoại thương, nhấn mạnh 2 yêu cầu quan trọng khi tham gia không gian số là tỉnh táo và cẩn trọng. Sự cẩn trọng cần trở thành thói quen có kỷ luật, từ việc quét mã QR, cấp quyền cho ứng dụng đến tiếp nhận các cuộc gọi bất thường. Điều này không có nghĩa là từ bỏ công nghệ vì lo ngại rủi ro, mà là sử dụng các tiện ích số một cách thông minh, an toàn và có trách nhiệm.

Sinh viên tham dự tọa đàm. (Ảnh: DƯƠNG TRIỀU)

Nhận diện những dấu hiệu cảnh báo lừa đảo trực tuyến

Cùng bàn về an toàn giao dịch số, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, cho rằng thách thức lớn nhất đối với người trẻ trên môi trường số không chỉ nằm ở nguy cơ bị tấn công kỹ thuật, mà còn ở khả năng nhận diện những thủ đoạn thao túng tâm lý.

Theo ông Hiếu, sinh viên có lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, thành thạo thiết bị và thường xuyên sử dụng các nền tảng trực tuyến để học tập, giao lưu, mua sắm. Tuy nhiên, các bạn có thể còn thiếu kinh nghiệm sống và khả năng đánh giá những tình huống phức tạp. Khoảng cách giữa khả năng sử dụng công nghệ và kỹ năng nhận diện rủi ro khiến người trẻ dễ trở thành mục tiêu của tội phạm mạng.

Để giúp sinh viên nhận diện nguy cơ, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu lưu ý ba dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện trong các kịch bản lừa đảo trực tuyến.

Thứ nhất là thông tin gây sốc, được thiết kế để tác động mạnh đến cảm xúc, từ lời hứa hẹn lợi ích lớn đến những lời đe dọa liên quan tội phạm hoặc câu chuyện khơi gợi lòng trắc ẩn.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia. (Ảnh: DƯƠNG TRIỀU)

Thứ hai là áp lực về thời gian. Đối tượng liên tục thúc ép nạn nhân phải hành động ngay, không cho thời gian suy nghĩ hoặc kiểm chứng thông tin.

Thứ ba là yêu cầu cô lập thông tin, buộc nạn nhân giữ bí mật tuyệt đối, không được trao đổi với người thân, bạn bè, thầy cô hoặc cơ quan chức năng.

"Khi 3 dấu hiệu này cùng xuất hiện, người trẻ cần coi đó là cảnh báo nghiêm trọng về nguy cơ lừa đảo, dừng mọi thao tác và chủ động xác minh thông tin qua các kênh chính thống. Đặc biệt, không vì sợ hãi hoặc bị thúc ép mà chuyển tiền, cung cấp dữ liệu cá nhân hay làm theo hướng dẫn của người gọi chưa được xác thực", Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu nói.