Trang bị 'lá chắn' an toàn mạng cho học sinh trước cạm bẫy trực tuyến

Nhận diện các phương thức, thủ đoạn tinh vi

Thời gian qua, Công an thành phố Hà Nội đã chủ động triển khai nhiều giải pháp linh hoạt, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về an toàn thông tin đến các cơ sở giáo dục và các khóa học hè trên địa bàn.

Bằng những phương thức tiếp cận trực quan, lực lượng công an đã mang đến cho học sinh những thông tin thiết thực, giúp các em nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Mới đây, Công an phường Láng đã phối hợp với Trường THPT Bắc Hà - Đống Đa tổ chức tuyên truyền về phòng ngừa hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng và các vấn đề an ninh, trật tự học đường.

Tại đây, Công an phường Láng đã cung cấp những thông tin về tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao, tập trung nhận diện các phương thức, thủ đoạn lừa đảo phổ biến như: Giả danh cơ quan công an, Viện kiểm sát, Toà án; giả mạo nhân viên ngân hàng, nhân viên giao hàng; lừa đảo tuyển cộng tác viên trực tuyến; chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội; gửi đường link, mã QR giả mạo; dụ dỗ đầu tư tài chính, tiền ảo, chứng khoán; lừa đảo qua ứng dụng vay tiền và các hình thức mua bán trực tuyến.

Thông qua những vụ việc thực tế, báo cáo viên đã hướng dẫn học sinh nhận biết dấu hiệu lừa đảo, bảo vệ thông tin cá nhân và tài khoản; không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng cho người khác; không truy cập đường link, quét mã QR không rõ nguồn gốc; kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền hoặc thực hiện giao dịch trên môi trường mạng.

Bên cạnh các nội dung cảnh báo lừa đảo, công tác tuyên truyền của lực lượng công an còn tập trung phổ biến các quy định của pháp luật về trách nhiệm dân sự, xử phạt vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự đối với các hành vi đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, phát tán tin giả, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng...

Cán bộ công an trực tiếp giao lưu, hướng dẫn học sinh nhận diện các nguy cơ và trang bị kỹ năng tự bảo vệ khi tham gia môi trường số. Ảnh PV

Tương tự, Công an xã Vĩnh Thanh cũng phối hợp tổ chức buổi tuyên truyền kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn và phòng, chống tin giả cho 300 học sinh từ 12 đến 16 tuổi đang tham gia khóa tu mùa hè. Công an xã Vĩnh Thanh đã truyền đạt nhiều nội dung thiết thực, gắn với tình huống thực tế mà học sinh thường gặp khi sử dụng internet và mạng xã hội.

Các em được hướng dẫn cách nhận diện tin giả, thông tin sai sự thật, thông tin độc hại; phân biệt giữa nguồn tin chính thống và các nội dung thất thiệt, giật gân trên mạng xã hội; đồng thời được hướng dẫn phương pháp kiểm chứng thông tin thông qua các cơ quan báo chí chính thống và kênh thông tin của cơ quan nhà nước.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác phòng ngừa tại cơ sở, Thượng tá Nguyễn Duy Định - Trưởng Công an phường Láng cho biết, đối tượng học sinh tiếp cận với mạng xã hội và các thiết bị công nghệ từ rất sớm, tuy nhiên kỹ năng tự bảo vệ thông tin cá nhân và sự cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo tinh vi lại chưa đầy đủ. Qua các buổi tuyên truyền trực tiếp tại trường học, Công an phường Láng không chỉ phổ biến lý thuyết mà đi sâu vào các tình huống thực tế, giúp các em nhận diện ngay dấu hiệu nghi vấn để chủ động dừng giao dịch, bảo vệ bản thân và kịp thời trao đổi với gia đình, nhà trường cũng như cơ quan công an.

Theo Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia tội phạm học, nhóm tuổi học sinh, sinh viên vẫn còn thiếu khả năng kiểm chứng thực tế. Sự phát triển nhận thức không đồng đều với khả năng phản biện khiến các em dù thành thạo công nghệ nhưng lại non nớt về tâm lý. Các đối tượng lừa đảo đã đánh trúng vào điểm yếu này để xây dựng các kịch bản thao túng, từ việc đánh vào lòng tham qua các lời mời chào việc nhẹ lương cao, đến việc gieo rắc sự sợ hãi thông qua các cuộc gọi đe doạ giả danh. Khi rơi vào trạng thái hoảng loạn hoặc kỳ vọng phi thực tế, các em rất dễ bị dẫn dắt và thực hiện theo yêu cầu của kẻ xấu.

Xây dựng bộ lọc kỹ năng và ý thức chấp hành pháp luật

Theo cơ quan chức năng, thực tế công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy, các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến liên tục biến tướng, sử dụng nhiều công cụ công nghệ cao để đưa nạn nhân vào bẫy. Việc nhận diện chính xác kịch bản lừa đảo cùng hệ thống chế tài pháp lý là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Đánh giá về diễn biến phức tạp của tội phạm sử dụng công nghệ cao hiện nay, Thượng tá Vũ Đình Nhâm - Phó Trưởng phòng Cảnh sát hình sự - Công an thành phố Hà Nội cho rằng, tội phạm sử dụng công nghệ cao nhắm vào đối tượng học sinh, sinh viên đang diễn biến ngày càng phức tạp với nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi.

Các đối tượng lợi dụng triệt để sự phổ biến của mạng xã hội, các ứng dụng nhắn tin trực tuyến và việc sử dụng thiết bị thông minh hàng ngày của giới trẻ để tiếp cận, giăng bẫy. Nhóm tuổi học sinh, sinh viên thường xuyên tương tác trên môi trường số nhưng kinh nghiệm sống còn hạn chế, dễ bị hấp dẫn bởi các cơ hội kiếm tiền dễ dàng hoặc hoảng sợ trước các thông tin đe dọa.

Sự bùng nổ của các thủ đoạn lừa đảo giả danh, tuyển cộng tác viên online hay dụ dỗ tham gia các hoạt động tài chính trái phép đang tạo ra nhiều nguy cơ trực tiếp, ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, học tập và tài sản của các em cùng gia đình.

Tội phạm sử dụng các hình thức tấn công, lừa đảo trực tuyến phổ biến nhằm chiếm đoạt tài khoản và thông tin cá nhân của người dùng trên môi trường số. Ảnh minh họa.

Đề cập đến khía cạnh pháp lý khi tham gia môi trường số, Luật sư nhấn mạnh: "Mỗi hành vi tương tác trên không gian mạng, từ việc bình luận, chia sẻ thông tin cho đến việc thực hiện các giao dịch chuyển tiền đều gắn liền với trách nhiệm pháp lý thực tế. Nhiều thanh thiếu niên do thiếu hiểu biết đã vô tình đăng tải tin giả, xúc phạm danh dự người khác hoặc bị lôi kéo tham gia vào các hành vi tiếp tay cho lừa đảo trực tuyến.

Bộ luật Hình sự, Luật An ninh mạng và các quy định xử phạt vi phạm hành chính hiện hành đều đã quy định rất rõ ràng các chế tài xử lý. Việc nắm vững pháp luật không chỉ giúp các em tự bảo vệ mình mà còn tránh khỏi những vi phạm do thiếu hiểu biết".

Nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm lừa đảo trên không gian mạng, cơ quan công an khuyến cáo người dân cùng các em học sinh tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã xác thực (OTP), thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai; không truy cập các đường link lạ, không quét mã QR không rõ nguồn gốc hoặc thực hiện giao dịch theo yêu cầu của các tài khoản, tổ chức không rõ nguồn gốc. Cần cảnh giác cao độ với các yêu cầu chuyển tiền để "mở hồ sơ", "sửa hồ sơ", "kích hoạt tài khoản", "xác minh giao dịch" hoặc "nhận lại tiền đã chuyển".

Khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn hoặc trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo, người dân và học sinh cần dừng ngay việc chuyển tiền, lưu giữ toàn bộ chứng từ giao dịch, hình ảnh, đường dẫn liên quan và nhanh chóng trình báo Cơ quan Công an nơi gần nhất hoặc Tổng đài 113 để được tiếp nhận, hướng dẫn và xử lý kịp thời. Sự chủ động, cảnh giác của mỗi người dân là yếu tố quan trọng góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Việc trang bị kỹ năng nhận diện cạm bẫy trực tuyến kết hợp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật chính là "lá chắn" hiệu quả. Sự đồng hành giữa công an, nhà trường và gia đình sẽ giúp thế hệ trẻ tự bảo vệ bản thân, chủ động trao đổi khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn và lành mạnh.