Trạng Tí – Một bộ phim Việt dành cho những ai còn nhớ mùi rơm rạ

Bộ phim đưa người xem về với làng quê Việt Nam của nhiều chục năm trước, nơi những đứa trẻ còn biết thả diều, đánh chuyền và ngồi nghe ông bà kể chuyện đời. Ở thời điểm màn hình điện thoại đang dần thay thế sân đình, khi trẻ em lớn lên với game online nhiều hơn trò chơi dân gian, một bộ phim như thế này xuất hiện không chỉ là chuyện nghệ thuật. Đó còn là một lời nhắc, nhẹ nhàng nhưng không kém phần khẩn thiết, về những thứ chúng ta đang để mất mà chưa kịp nhận ra.

Ê-kíp làm phim tái hiện không gian làng quê với sự tỉ mỉ trong từng khung hình, từ ánh sáng, bối cảnh đến chuyển động máy quay, nhằm giữ trọn cảm giác chân thực và mộc mạc.

Làng quê trên màn ảnh, ký ức trong lòng người

Có một thứ mà điện ảnh Việt hiện đại đang dần thiếu hụt, đó là hơi thở của đồng quê. Không phải kiểu đồng quê lãng mạn hóa cho đẹp ảnh, mà là cái mùi đất thật, tiếng người thật, nhịp sống thật của một vùng nông thôn Việt Nam còn chưa bị đô thị hóa cuốn đi.

"Trạng Tí" mang lại điều đó. Những cánh diều chạy trên nền trời chiều, tiếng cười ré lên trong một ván ô ăn quan, dáng ngồi bó gối của lũ trẻ quanh một câu chuyện người lớn kể. Tất cả được dựng lại không phải để hoài niệm cho vui mà để nhắc người xem rằng có một thời, cuộc sống chậm hơn và vì thế mà người ta có thời gian nhìn nhau hơn, nói chuyện với nhau hơn, hiểu nhau hơn.

Điều khiến những chi tiết ấy không rơi vào cái bẫy "tái hiện cho có" chính là sự thành thật của người làm phim. Người ta cảm nhận được rằng ê-kíp thực sự am hiểu những gì họ đưa lên màn ảnh, không phải tra cứu rồi mô phỏng lại mà là kể từ một vùng ký ức nào đó còn sống trong họ. Và chính sự thành thật ấy tạo nên cộng hưởng với khán giả, đặc biệt là những người đã từng lớn lên ở một vùng quê nào đó của đất nước này.

Sự kết hợp giữa dàn diễn viên nhiều thế hệ trong một phân cảnh dân gian, nơi câu chuyện được kể bằng chính đời sống, không cần phô trương nhưng vẫn chạm đến cảm xúc người xem.

Điểm dễ hỏng nhất của một bộ phim mang thông điệp tâm linh hay đạo đức chính là sự thuyết giáo. Khán giả ngày nay tinh tế hơn chúng ta nghĩ. Họ nhận ra ngay khi một bộ phim đang "dạy" mình thay vì "kể" cho mình nghe, và phản ứng thông thường là rút lui.

Phân cảnh quy tụ nhiều thế hệ nhân vật trong không gian làng quê, nơi những câu chuyện đời thường được đặt trong bối cảnh mộc mạc, gần gũi nhưng giàu chiều sâu.

"Trạng Tí" tránh được cái bẫy đó. Những bài học về nhân quả, về lòng hiếu thảo, về sự bao dung và cách sống thiện lành không được trưng ra như biểu ngữ mà được giấu vào bên trong từng tình huống, từng lựa chọn của nhân vật. Một đứa trẻ tha thứ dù bị tổn thương. Một người lớn nhận ra mình sai không phải vì ai nói mà vì tự mình nếm trải hậu quả. Những khoảnh khắc như vậy không cần chú thích, không cần nhân vật đứng ra giải thích ý nghĩa. Người xem tự hiểu, và vì tự hiểu nên mới thấm.

Với trẻ em, đây là cách giáo dục giá trị sống hiệu quả hơn nhiều so với lý thuyết trong sách giáo khoa. Trẻ không học được lòng bao dung từ một định nghĩa mà học được từ một câu chuyện mà chúng thấy mình trong đó.

Bối cảnh Chùa Tam Chúc góp phần không nhỏ vào chiều sâu tinh thần của bộ phim. Quần thể Phật giáo lớn nhất Việt Nam với núi non hùng vĩ và mặt hồ rộng lớn không chỉ tạo nên những khung hình đẹp theo nghĩa thẩm mỹ. Không gian ấy tự nó đã nói lên điều gì đó về sự tĩnh lặng, về chiều kích tâm linh mà câu chuyện muốn chạm đến. Tam Chúc trong phim không phải bối cảnh, mà là một nhân vật.

Phân cảnh giữa hai nhân vật nhỏ tuổi giữa thiên nhiên làng quê, nơi câu chuyện được dẫn dắt bằng sự đối diện giản dị nhưng gợi mở những tầng ý nghĩa sâu xa.

Thế hệ chạm nhau trên một trường quay

Một trong những điều thú vị nhất khi nhìn vào dàn diễn viên của "Trạng Tí" là sự gặp gỡ của nhiều thế hệ trong cùng một tác phẩm. NSND Quốc Anh, NSND Minh Hằng, NSƯT Kim Xuyến, NSƯT Xuân Đồng cùng nghệ sĩ Hoa Nguyễn, Thanh Tâm, mỗi người là cả một chặng đường dài với sân khấu và màn ảnh Việt Nam. Họ xuất hiện trong phim không phải để làm đẹp danh sách mà để mang theo trọng lượng của những năm tháng làm nghề nghiêm túc.

Câu chuyện về NSƯT Kim Xuyến đáng được nhắc đến riêng. Ở tuổi 82, bà vẫn có mặt trên trường quay, vẫn nhập vai, vẫn cống hiến với tất cả sự nghiêm cẩn của một nghệ sĩ chưa bao giờ coi nghề là thứ để buông bỏ khi về già. Trong một thời đại mà nhiều người trẻ nản lòng với nghề chỉ sau vài năm không thành công, hình ảnh ấy nhắc nhở ta rằng tình yêu nghề thực sự không có tuổi hết hạn.

Bên cạnh thế hệ gạo cội là những gương mặt trẻ như Đức Anh, Thành Áo Hoa, Tô Minh Cường, Cao Diệp Anh và dàn diễn viên nhí Hiểu Minh, Minh Triết, Châu Anh, Hương Ngàn. Sự kết hợp này tạo nên một nhịp điệu tự nhiên, nơi kinh nghiệm và sự hồn nhiên bổ trợ cho nhau thay vì lấn át nhau.

Khoảnh khắc hồn nhiên của những đứa trẻ trong không gian làng quê, nơi tình bạn và tiếng cười giản dị trở thành chất liệu làm nên ký ức không thể thay thế.

Đáng chú ý là sự xuất hiện của bé Hoàng My, gương mặt nhỏ tuổi vừa trở về từ Úc. Nét diễn tự nhiên và sức hút riêng của em không phải thứ có thể huấn luyện được trong một thời gian ngắn. Đó là tố chất. Và ở một nền điện ảnh đang cần những gương mặt trẻ thực sự có chiều sâu, Hoàng My là cái tên đáng theo dõi.

Hoàng My – gương mặt nhỏ tuổi vừa trở về từ Úc – gây ấn tượng với nét diễn tự nhiên, giàu cảm xúc; một tố chất hiếm có và là cái tên đáng chờ đợi của điện ảnh Việt.

"Trạng Tí" dự kiến phát sóng trên HTV5 và nhiều nền tảng số, nghĩa là bộ phim sẽ có cơ hội đến với nhiều tầng khán giả khác nhau. Người lớn tuổi tìm lại ký ức. Phụ huynh tìm một tác phẩm có thể xem cùng con. Trẻ em lần đầu được thấy thế giới của ông bà mình qua màn ảnh. Người Việt xa xứ nhớ về một thứ gì đó mà họ không thể gọi tên nhưng vẫn mang theo mãi.

Trong hành trình của “Trạng Tí”, những khoảng lặng như thế này mở ra thế giới nội tâm của nhân vật, nơi những câu hỏi về đúng – sai, thiện – ác dần hình thành.

Không phải bộ phim nào cũng có thể nói chuyện với tất cả những người đó cùng một lúc. "Trạng Tí" có cơ hội làm được điều ấy, nếu người xem cho nó một cơ hội.

Giữa muôn vàn nội dung đang tranh nhau từng giây chú ý của khán giả, đây là bộ phim không la hét để được nhìn thấy. Nó chỉ đứng đó, lặng lẽ và chân thật, chờ những ai còn nhớ mùi rơm rạ tìm về.