Tranh cãi câu hát 'Lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu' của Hòa Minzy

Sau khi MV Người Việt mình thương nhau do Cẩm Ly và Hòa Minzy thể hiện được phát hành, đoạn lời nhanh chóng trở thành tâm điểm bàn luận trên mạng xã hội. Câu hát “lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu” bị nhiều khán giả cho là “gây lú”, hiểu sai hoặc đi ngược lại ý nghĩa quen thuộc của thành ngữ dân gian.

Khán giả tâm niệm trong văn hóa Việt, hình ảnh “lúa chín cúi đầu” từ lâu được xem là ẩn dụ cho sự khiêm nhường. Theo quy luật tự nhiên, bông lúa khi chín trở nên nặng hạt nên trĩu xuống, từ đó gợi liên tưởng đến người có tri thức, thành tựu thường điềm đạm, không phô trương. Vì vậy, đối chiếu với câu hát “lúa chín mà không cúi đầu”, khán giả nói đây lại là biểu hiện của lúa lép, kém chất lượng, từ đó mang hàm ý tiêu cực.

Lời hát gây tranh cãi trong MV mới của Hòa Minzy và Cẩm Ly.

Từ cách hiểu này, không ít người nghe bày tỏ sự băn khoăn khi ca khúc sử dụng hình ảnh trái ngược với ý nghĩa quen thuộc. Một số bình luận cho rằng việc đảo ngược thành ngữ có thể gây hiểu nhầm, nhất là khi âm nhạc đại chúng có sức lan tỏa lớn, dễ tác động đến nhận thức của giới trẻ.

"Khai thác chất liệu văn hóa, người sáng tác cần thận trọng để tránh làm sai lệch những tri thức dân gian đã ăn sâu trong đời sống", "Đồng ý là chúng ta cần những sản phẩm tiếp cận văn hóa và đa dạng hơn để tiếp cận đại chúng, nhưng không phải những tác phẩm nửa vời, thiếu kiến thức như thế này"... khán giả bình luận.

Bên cạnh đó, cũng có những bình luận mềm mỏng hơn khi cho rằng câu hát có thể được hiểu theo hướng biểu tượng, thể hiện tinh thần không cúi đầu trước nghịch cảnh. Theo cách lý giải này, hình ảnh cây lúa được nhân hóa thành con người, đại diện cho ý chí kiên cường của dân tộc Việt Nam.

Trong ngày ra mắt MV, Hòa Minzy cho biết lời hát mang nghĩa bóng trả lời thắc mắc của fan về câu "lúa chín cao mà chẳng hề cúi đầu". Cô không lý giải gì thêm.

Trước những tranh luận ngày càng lan rộng, nhạc sĩ Châu Đăng Khoa - tác giả ca khúc - đã lên tiếng giải thích tối 27/4. Anh cho biết trân trọng mọi góp ý từ khán giả và khẳng định không phủ nhận ý nghĩa truyền thống của câu “lúa chín cúi đầu”. Tuy nhiên, trong bối cảnh bài hát, anh chủ động mở rộng tầng nghĩa của hình ảnh này.

Theo nam nhạc sĩ, câu hát được đặt trong mạch cảm xúc về niềm tự hào dân tộc, đặc biệt khi đi cùng những cụm từ như “người con của nước Nam”, “thương nhau từ bom đạn”. Vì vậy, “chẳng hề cúi đầu” không mang ý nghĩa kiêu ngạo mà nhấn mạnh tinh thần không khuất phục trước khó khăn, áp lực hay biến cố lịch sử.

Nhạc sĩ Châu Đăng Khoa lên tiếng.

"Tôi hiểu rằng nếu tách riêng câu hát này ra, có thể sẽ có những cách hiểu khác nhau. Nhưng nếu đặt nó trong ngữ cảnh của toàn bộ bài hát - 'người con của nước Nam', 'thương nhau từ bom đạn', 'người Việt mình thương nhau' - thì câu hát này không nói về sự ngạo mạn, mà nói về khí phách.

Với tôi, 'lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu' là hình ảnh rất đẹp của người Việt Nam: đã đi qua bão giông nhưng không gục ngã, đã chịu nhiều mất mát nhưng không mất lòng tự tôn, đã trưởng thành trong đau thương nhưng vẫn ngẩng cao đầu mà sống", nhạc sĩ chia sẻ.

Dù vậy, lời giải thích này chưa hoàn toàn xoa dịu tranh cãi. Một bộ phận khán giả cho rằng dù dụng ý tích cực nhưng vẫn tạo cảm giác gượng ép.

"Nếu đã mượn ý thành ngữ để viết lời cho bài hát, thì nên giữ đúng nghĩa bóng của câu thành ngữ ấy. Nhất là câu thành ngữ nói về sự tử tế. Vì âm nhạc là cách để phổ biến văn hóa. Còn nếu câu này nói về nghĩa đen, rõ là chuyện hoàn toàn phi thực tế, vì lúa càng chín bông lúa càng trĩu hạt, thì ngọn cây phải cong xuống.

Lúa mà đứng thẳng chỉ có lúa non với lúa lép. Điều quan trọng là âm nhạc không phải chỉ để nghe, mà còn để cảm, nên lời nhạc không phải chỉ thuận tai mà cần thuận lòng nữa", khán giả cho hay.