Tranh cãi 'hãy tập thói quen boa tiền ở Bali'

Du khách đi bộ trên bãi biển ở Badung, Bali, Indonesia, ngày 9/9/2021.

Trong video đăng trên mạng xã hội đầu tháng 10, thượng nghị sĩ I Gusti Arya Wedakarna kêu gọi du khách Indonesia "tập thói quen tip (boa) tại các địa điểm du lịch", bởi đây là một phần trong "đạo lý" của Bali.

"Có lẽ đây là lý do về mặt tâm lý khiến người Bali hào hứng phục vụ khách nước ngoài hơn. Tôi nhận thấy một số du khách nội địa không bao giờ tip. Họ thậm chí còn mặc cả, có khi quá mức, nhưng lại đòi hỏi nhiều từ người lao động", Wedakarna nói.

"Bali đã trở nên quá tự mãn"?

Vị nghị sĩ cho rằng mọi du khách đến Bali đều cần được bảo vệ và đối xử bình đẳng, bởi hòn đảo cần tất cả nhóm khách.Năm ngoái, hòn đảo đón khoảng 16,3 triệu lượt khách trong năm ngoái, gồm 9,3 triệu lượt khách Indonesia và 7,05 triệu lượt khách quốc tế.

Khảo sát do cơ quan du lịch Bali thực hiện năm 2019 cho thấy khách quốc tế chi khoảng 145 USD mỗi ngày, tương đương hơn 2 triệu rupiah theo tỷ giá thời điểm đó. Mức chi tiêu của khách nội địa thấp hơn đáng kể, ở mức 530.000 rupiah mỗi ngày.

Phát ngôn của Wedakarna một lần nữa làm dấy lên tranh cãi các cơ sở kinh doanh và nhân viên dịch vụ tại Bali ưu ái khách quốc tế có mức chi tiêu cao, trong khi đối xử thiếu công bằng với khách Indonesia.

Trên mạng xã hội, nhiều người dùng khuyên khách Indonesia nên cân nhắc đến Đông Nusa Tenggara hoặc đảo Sumba - những nơi có cảnh quan đẹp, giúp kinh tế địa phương phát triển. Người này nhận xét "Bali đã trở nên quá tự mãn", không còn coi trọng khách du lịch trong nước.

"Văn hóa tiền tip thật ngớ ngẩn", một người khác bình luận, cảnh báo Indonesia có thể đi theo mô hình của Mỹ, nơi một số nhân viên được trả lương dưới mức tối thiểu với giả định họ sẽ nhận được khoản tip đáng kể từ khách.

Du khách vui chơi trên bãi biển Jimbaran, Bali, Indonesia, lúc hoàng hôn ngày 2/9/2022.

Ni Luh Djelantik, một thành viên của Hội đồng đại diện khu vực Indonesia đến từ Bali, cho hay không nên mặc định khách nước ngoài hào phóng hơn người Indonesia.

Theo bà, tại Bali, nhiều người nước ngoài có thu nhập thấp sống trong nhà trọ, mua đồ ăn mang đi và xếp hàng cùng người địa phương. Một số người chỉ gọi nước tại quán cà phê nhưng ngồi hàng giờ, thậm chí mang nhiều đồ ăn từ bên ngoài vào.

"Chúng tôi không bao giờ đòi tiền tip"

Tranh cãi khiến một số cư dân Bali lo ngại hình ảnh của hòn đảo sẽ bị ảnh hưởng, làm giảm sức hút với khách Indonesia và gây tổn hại đến danh tiếng của những người làm dịch vụ địa phương.

"Tôi lo ngày càng nhiều người sẽ chỉ trích Bali, còn chúng tôi, những người sống tại đây, mới là những người gặp rắc rối", Ngurah Saka, 33 tuổi, một công chức tại Denpasar, nói.

Ông cho biết kinh tế và ngân sách địa phương phụ thuộc nhiều vào du lịch. Do đó, khách nội địa hay khách quốc tế đều như nhau, hoàn toàn không có sự khác biệt.

Năm ngoái, các hoạt động kinh tế liên quan đến du lịch mang lại cho hòn đảo 176.000 tỷ rupiah, tương đương 9,8 tỷ USD, trong năm ngoái. Con số này chiếm gần một nửa tổng doanh thu du lịch của Indonesia.

Cặp đôi du khách đi dạo trên bãi biển Nusa Dua, Bali, Indonesia, ngày 17/11/2022.

Ngurah Saka nhấn mạnh tiền tip không phải là "mục đích chính khi chúng tôi làm công việc dịch vụ".

"Dù không có quy định thành văn, chúng tôi không bao giờ yêu cầu khách tip. Những người bạn làm trong ngành du lịch của tôi cũng không bao giờ làm vậy", ông nói.

I Putu Winastra, Chủ tịch Ban chấp hành khu vực Bali của Hiệp hội Đại lý Du lịch Indonesia, cũng phản đối quan niệm khách nội địa ít hào phóng hơn khách quốc tế.

"Không thể đánh đồng cả 10 triệu lượt khách nội địa. Không ít người trong số họ cũng tip, đôi khi còn nhiều hơn khách nước ngoài. Khi chúng tôi phục vụ bằng sự tận tâm, khách hàng có thể cảm nhận và trân trọng điều đó", ông nói.

Winastra khẳng định các doanh nghiệp tại Bali không phân biệt đối xử với khách Indonesia, bởi mọi khách hàng đều bình đẳng. Các đơn vị kinh doanh cần cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, qua đó thể hiện sự chuyên nghiệp với du khách đến từ khắp nơi.

Người bán hàng và khách trao đổi tiền giấy rupiah Indonesia.

I Wayan Suyadnya, giảng viên xã hội học tại Đại học Brawijaya, cho rằng chủ lao động cần bảo đảm thu nhập và đời sống cho nhân viên, thay vì để họ phụ thuộc vào tiền tip của khách.

"Người lao động địa phương chịu áp lực rất lớn. Một mặt, họ phải dùng thu nhập để gìn giữ văn hóa và truyền thống. Mặt khác, họ phải nuôi sống gia đình với mức lương rất, rất thấp", ông nói.

Theo Suyadnya, yêu cầu khách tip không phải là một phần trong văn hóa Bali, bởi điều đó "tạo cảm giác chúng tôi là những người đi xin tiền". Ông nhấn mạnh văn hóa tiền tip cần chấm dứt, kêu gọi các doanh nghiệp trả lương công bằng cho người lao động.

"Người Bali ý thức rõ trách nhiệm của mình. Họ nhận lương và được trả công, nên hiếm khi mong đợi tiền tip", ông nói.