Tranh chấp ăn xổi, chỉ dưới 0,5% phim ngắn AI vượt 100 triệu lượt xem

Khả năng sản xuất nhanh và rẻ đang đẩy ngành phim ngắn AI Trung Quốc vào tình trạng thừa mứa nội dung. Làm phim chưa bao giờ dễ dàng hơn, nhưng cơ hội sinh lời lại ngày một hẹp đi.

"Bội thực" phim ngắn AI

Số liệu từ DataEye cho thấy: trong nửa đầu năm 2026, nền tảng Douyin ghi nhận 221.900 chương trình phim AI mới, nhưng chỉ có 1.055 chương trình vượt mốc 100 triệu lượt xem. Tỷ lệ này tương đương 0,48%, nghĩa là cứ 1.000 tác phẩm phát hành thì chưa tới 5 phim đạt được lượng tương tác đột biến.

Con số trên phản ánh sự bão hòa nguồn cung. Khi ai cũng có thể dùng chung một mô hình AI để làm phim trong vài ngày, thị trường nhanh chóng tràn ngập các mô-típ kịch bản sao chép: tổng tài, báo thù, xuyên không hay kỳ ảo. Dù thuật toán có thể phân phối hàng triệu clip, quỹ thời gian của khán giả là hữu hạn, dẫn đến tình trạng "bội thực" nội dung số.

Một cảnh trong phim ngắn AI được đăng trên Instagram. Ảnh: jjgbadago

Theo đài truyền hình CCTV, chi phí sản xuất phim ngắn AI tại Trung Quốc từng ở mức khoảng 5.000 nhân dân tệ mỗi phút, đã giảm xuống chỉ còn vài trăm nhân dân tệ trong nửa đầu năm 2026.

Học viên cao học ngành đạo diễn Pan Xiaojun chia sẻ một phân cảnh đám cưới kỳ ảo nếu dựng thực tế tốn khoảng 60.000 nhân dân tệ, trong khi tạo bằng công cụ AI chỉ mất khoảng 1.400 nhân dân tệ.

Thế nhưng, chi phí thấp kéo theo cuộc đua phá giá dịch vụ. Khi rào cản công nghệ bị triệt tiêu, các studio buộc phải hạ giá gia công để cạnh tranh giành khách hàng. Chi phí đầu vào giảm không đồng nghĩa lợi nhuận tăng, nếu giá bán sản phẩm giảm nhanh hơn chi phí vận hành.

Diễn viên, biên tập mất việc làm

Dù AI có thể tạo hình ảnh sắc nét, việc duy trì tính nhất quán của nhân vật, logic bối cảnh và chiều sâu biểu cảm qua từng phân đoạn vẫn là rào cản lớn. Trên CNA, các chuyên gia trong ngành khẳng định AI không thể thay thế hoàn toàn tư duy nghệ thuật, nhịp kể chuyện và việc xây dựng tâm lý nhân vật.

Mặt trái của làn sóng tự động hóa là áp lực việc làm. Tại phim trường Hoành Điếm, Caixin Global ghi nhận số lượng vai diễn cho diễn viên người thật sụt giảm rõ rệt khi các đơn vị chuyển sang dùng AI. 

CNA cũng ghi nhận một nhà sản xuất phim ngắn tại Bắc Kinh cho biết đội ngũ biên tập trước đây cần 5-6 người, nay có thể chỉ cần một người nhờ AI hỗ trợ một phần quy trình dựng phim. Một số diễn viên từng nhận việc thường xuyên cũng chứng kiến số lượng lời mời làm việc giảm xuống.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ lao động trong ngành đều mất đi cơ hội. Những vị trí mới đang xuất hiện như người thiết kế nhân vật AI, chuyên viên tạo hình, đạo diễn AI, người kiểm soát tính nhất quán hình ảnh và chuyên gia xây dựng quy trình sản xuất tự động.

Điều đáng chú ý là yêu cầu kỹ năng đang thay đổi. Người lao động không chỉ cần biết sử dụng công cụ mà còn phải có tư duy hình ảnh, hiểu kịch bản và biết cách đánh giá sản phẩm đầu ra.

Nói cách khác, AI có thể thay thế một số công đoạn nhưng cũng tạo ra nhu cầu mới đối với những người có khả năng kết hợp chuyên môn điện ảnh với công nghệ.

Hơn 95% phim ngắn Trung Quốc phát hành quý I được tạo bởi AI. ảnh: CNA

Tranh chấp bản quyền và rào cản xuất khẩu

Vấn đề pháp lý bộc lộ ngày càng rõ. Tháng 3/2026, một xưởng phim tại Thượng Hải ra mắt hai diễn viên ảo có diện mạo giống hệt các nghệ sĩ nổi tiếng, làm dấy lên làn sóng phản ứng. Theo CNA, một tòa án tại Bắc Kinh đã ra phán quyết buộc bên vi phạm bồi thường cho một nữ diễn viên vì tạo nhân vật AI sao chép nhận diện khuôn mặt của cô; nền tảng phát hành cũng liên đới trách nhiệm nếu lơ là khâu kiểm duyệt.

Về khung pháp lý, quy định của Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, yêu cầu bắt buộc gắn nhãn nhận diện kỹ thuật số đối với toàn bộ nội dung do AI tạo sinh. Dù vậy, các tranh chấp về bản quyền dữ liệu huấn luyện và quyền nhân thân vẫn là vùng xám.

Trên bình diện quốc tế, việc đưa phim AI ra nước ngoài giúp tiết kiệm chi phí lồng tiếng và dịch thuật, nhưng lại vấp phải rào cản văn hóa bản địa, kiểm duyệt khắt khe và các đạo luật bảo vệ bản quyền quốc tế. Nhiều nhà làm phim Trung Quốc đã bắt đầu tham gia các liên hoan phim AI tại châu Âu để thăm dò thị trường, song bài toán pháp lý vẫn là rào cản lớn.

Trong kỷ nguyên làm phim bằng thuật toán, việc sản xuất ồ ạt không còn là lợi thế cạnh tranh. Khi 221.900 sản phẩm chỉ đổi lại hơn 1.000 tác phẩm bứt phá, giá trị bền vững vẫn dồn về những đơn vị nắm giữ bản quyền câu chuyện xuất sắc và kiểm soát được kênh tiếp cận khán giả.